Κλιματική αλλαγή: Πώς η λύση για αντιμετώπιση «κρύβεται» στην ίδια τη φύση

Το 2019 η επιστημονική έρευνα του καθηγητή Τόμας Κράουθερ παραλίγο να τερματιστεί πρόωρα, όταν εκείνος και η ομάδα του δημοσίευσαν τη βροντερή δήλωση ότι η φυσική αποκατάσταση των δασών ήταν «η καλύτερη λύση για την κλιματική αλλαγή» σε άρθρο του επιστημονικού περιοδικού Science.

Μάλιστα, ένας συνάδελφός του από το WWF τον προειδοποίησε ότι αυτό το μήνυμα ισοδυναμούσε με επαγγελματική αυτοκτονία. Υποστήριζε ότι ο κόσμος θα εξοργιζόταν, επειδή η μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου ήταν η πιο επείγουσα προτεραιότητα. Η αναβίωση της φύσης ίσως βοηθούσε στο 30% των αναγκών μας για απορρόφηση άνθρακα, αλλά δεν μπορείς να σταματήσεις την άνοδο της θερμοκρασίας χωρίς μείωση των εκπομπών.

«Συμφωνούσα τότε και συμφωνώ ακόμη», γράφει ο Κράουθερ στον Guardian. «Ωστόσο, εξήγησα ότι όταν αναφερόμασταν στην "καλύτερη" λύση, δεν εννοούσαμε απλώς εκείνη με τον μεγαλύτερο αντίκτυπο ως προς το διοξείδιο του άνθρακα - εννοούσαμε την καλύτερη επιλογή και για τη βελτίωση της ζωής και της ευημερίας των ανθρώπων. Και αυτό, όπως θα δούμε, παίζει καθοριστικό ρόλο στην ενίσχυση του θετικού αποτελέσματος».

Είναι η αναχαίτιση της κλιματικής κρίσης... ακριβή;

Πολλοί πιστεύουν ότι η κλίμακα της κλιματικής πρόκλησης απαιτεί τεράστια τεχνολογική καινοτομία, γεωμηχανική ή μετασχηματισμό της οικονομίας μας. Όμως αυτές οι λύσεις συχνά συνοδεύονται από επώδυνους συμβιβασμούς. Σχεδόν κάθε τεχνολογική ή γεωμηχανική λύση που μπορεί κανείς να φανταστεί έχει κόστος σε κάποιον άλλο τομέα.

Ένα παράδειγμα είναι η έγχυση αερολυμάτων στη στρατόσφαιρα. Η δημιουργία νεφών από ανακλαστικά σωματίδια θα μπορούσε να εμποδίσει την ηλιακή ακτινοβολία και να ψύξει τη γη από κάτω. Όμως οι αλλαγές στο φως του ήλιου και στα μοτίβα βροχόπτωσης θα μπορούσαν να διαταράξουν την ανάπτυξη των καλλιεργειών από τις οποίες εξαρτάται η τροφή μας. Παρομοίως, η άμεση δέσμευση άνθρακα από την ατμόσφαιρα έχει τεράστιες δυνατότητες απομάκρυνσης διοξειδίου του άνθρακα, αλλά το τεράστιο οικονομικό και ενεργειακό κόστος αποτελεί ακόμη εμπόδιο για την εφαρμογή της στην απαιτούμενη κλίμακα.

Υπάρχει όμως ένα σύνολο λύσεων που, όταν εφαρμόζονται σωστά, δεν παρουσιάζουν κανέναν συμβιβασμό. Η αποκατάσταση φυσικών οικοτόπων, όπως τα δάση, αποτελεί εξαίρεση στο οπλοστάσιο αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, επειδή αξιοποιεί το ίδιο δίκτυο συνδέσεων που επέτρεψε εξαρχής στη ζωή να ανθίσει.

Τι είναι οι βρόχοι ανάδρασης της φύσης

Η ανθεκτικότητα του φυσικού κόσμου προέρχεται από αρχαίες και υποτιμημένες δυνάμεις, γνωστές ως βρόχοι ανάδρασης (feedback loops). Ένας θετικός βρόχος ανάδρασης συμβαίνει όταν το αποτέλεσμα μιας διαδικασίας ενισχύει την ίδια τη διαδικασία. Μπορεί κανείς να δει τέτοια μοτίβα συνεχώς σε διάφορες πτυχές της ζωής - για παράδειγμα, όταν το άγχος για τον ύπνο κάνει ακόμη πιο δύσκολο το να αποκοιμηθείς.

Πριν από περίπου 3,8 έως 4,2 δισεκατομμύρια χρόνια, οι βρόχοι ανάδρασης επέτρεψαν στη ζωή να εξαπλωθεί σε έναν κατά τα άλλα τοξικό και αφιλόξενο πλανήτη: την Γη. Καθώς η ζωή εδραιωνόταν, άρχισε να μεταμορφώνει το περιβάλλον, κάνοντάς το πιο φιλόξενο για περισσότερη ζωή. Εμφανίστηκαν είδη που δημιούργησαν ευκαιρίες για ακόμη περισσότερα είδη. Αυτή η αυτοενισχυόμενη διαδικασία δημιούργησε την Εδέμ που επέτρεψε στο δικό μας είδος να ευημερήσει, προσφέροντάς μας επίσης κάθε ίχνος τροφής, οξυγόνου, ξυλείας, φαρμάκων και καυσίμων που χρειαστήκαμε ποτέ.

Όμως, όπως όλοι γνωρίζουμε, η επιτυχία του είδους μας ενεργοποίησε νέους βρόχους ανάδρασης. Η εκμετάλλευση των φυσικών πόρων από τον άνθρωπο επέτρεψε την αύξηση του πληθυσμού, η οποία οδήγησε σε ακόμη μεγαλύτερη εκμετάλλευση, θερμαίνοντας τον πλανήτη και προκαλώντας την απελευθέρωση άνθρακα από το έδαφος, γεγονός που επιτείνει περαιτέρω τη θέρμανση. Καθώς τα δάση ξηραίνονται, μπορούν να συγκρατούν λιγότερη υγρασία, προκαλώντας ακόμη μεγαλύτερη ξηρασία. Πολλοί τέτοιοι βρόχοι βρίσκονται πλέον σε εξέλιξη, απειλώντας να οδηγήσουν τον πλανήτη μας σε μια εντελώς νέα κατάσταση. Όμως, όπως οι βρόχοι ανάδρασης μπορούν να προκαλέσουν ζημιά, έτσι μπορούν και να αξιοποιηθούν ως μονοπάτι ανάκαμψης. Δεν είναι αντικειμενικά καλοί ή κακοί, είναι απλώς φορείς αλλαγής. Αν εργαστούμε μαζί με τους φυσικούς μηχανισμούς ανάδρασης αντί να τους διαταράσσουμε, μπορούμε να επωφεληθούμε από την αυτοτροφοδοτούμενη ορμή τους.

Στο Εθνικό Πάρκο Ibera της Αργεντινής μπορεί κανείς να δει ένα εντυπωσιακό παράδειγμα αλυσιδωτής αναγέννησης. Μετά από δεκαετίες υποβάθμισης, η επανεισαγωγή των ιαγουάρων μείωσε τους υπερβολικά μεγάλους πληθυσμούς φυτοφάγων ζώων, επιτρέποντας στα υδρόβια φυτά να ανακάμψουν. Οι ρίζες των φυτών παγιδεύουν την υγρασία στο έδαφος και τα κλαδιά τους προσφέρουν καταφύγιο σε είδη που καθιστούν αυτόν τον τόπο έναν από τους πιο εντυπωσιακούς υγροτόπους - και αποθήκες άνθρακα - του πλανήτη. Μέσα σε λίγα μόλις χρόνια, καϊμάν λιάζονται στις όχθες, μακάο διασχίζουν τον ουρανό με κατακόκκινα χρώματα και γιγάντιες ενυδρίδες περιπολούν στα νερά.

Υπάρχει κάποιο «μυστικό»;

Φυσικά, οι λύσεις που βασίζονται στη φύση δεν είναι πάντα τόσο επιτυχημένες. Εταιρείες δημιούργησαν τεράστιες «φάρμες άνθρακα» μέσω μονοκαλλιεργειών δέντρων, καταστρέφοντας τα ντόπια είδη στην πορεία. Η αποξήρανση τυρφώνων για τη μείωση της παραγωγής μεθανίου οδηγεί στην απελευθέρωση τεράστιων ποσοτήτων διοξειδίου του άνθρακα. Η δύναμη της φύσης βρίσκεται στην πολυπλοκότητά της. Επομένως, κάθε προσπάθεια απλοποίησης ή επανασχεδιασμού του συστήματος συχνά γυρίζει μπούμερανγκ. Ωστόσο, οι κίνδυνοι και οι συμβιβασμοί συνήθως εξαφανίζονται όταν ένα κρίσιμο στοιχείο της εξίσωσης λειτουργεί σωστά. Ξανά και ξανά, όταν η αναβίωση της τοπικής βιοποικιλότητας βελτιώνει τη ζωή και την ευημερία των τοπικών κοινωνιών, η αλλαγή γίνεται πραγματικά βιώσιμη. Όποτε οι άνθρωποι αποκτούν εσωτερικό κίνητρο να προστατεύσουν το περιβάλλον γύρω τους, γίνονται αναπόσπαστο μέρος ενός φυσικού βρόχου ανάδρασης που μπορεί γρήγορα να αποκτήσει δυναμική.

Στο παράδειγμα των υγροτόπων Ibera, ο οικοτουρισμός έγινε η κινητήρια δύναμη μιας νέας «οικονομίας αποκατάστασης», που απασχολεί δασοφύλακες, μάγειρες, οικοδεσπότες, ανιχνευτές άγριας ζωής και ξεναγούς. Υπάρχουν εκατοντάδες τέτοια παραδείγματα σε όλο τον κόσμο: στο Saseri, στη βόρεια Ινδία, η στρατηγική διαχείριση του εδάφους και η αποκατάσταση δέντρων συγκρατούν νερό και βελτιώνουν τις αποδόσεις περισσότερων από 1.200 αγροτών. Χίλια χιλιόμετρα νοτιοδυτικά, στο Gujarat, αυτόχθονες γυναίκες αποκαθιστούν μαγκρόβια δάση για να προστατεύσουν 12 παράκτια χωριά από τη διάβρωση, ενώ ταυτόχρονα βελτιώνουν την παραγωγικότητα της αλιείας, των καλλιεργειών και της κτηνοτροφίας.

Αυτό που δείχνουν αυτά και αμέτρητα άλλα έργα είναι ότι δεν χρειαζόμαστε εντυπωσιακή καινοτομία ή μεγάλες θυσίες για να προχωρήσουμε μπροστά. Αρκεί να επιτρέψουμε σε ένα μικρό μόνο ποσοστό της συλλογικής μας προσοχής και του πλούτου μας (ίσως λιγότερο από το 1% του παγκόσμιου ΑΕΠ) να κατευθυνθεί προς αυτούς τους ανθρώπους της υπαίθρου που φροντίζουν τη γη, στηρίζοντας τις συνεχείς προσπάθειές τους. Συνολικά, αυτές οι πρωτοβουλίες οδηγούν στη δέσμευση εκατοντάδων εκατομμυρίων τόνωνδιοξειδίου του άνθρακα - αλλά αυτό είναι μόνο η αρχή της πιθανής τους επίδρασης.

Όσο περισσότερο υποβαθμίζεται η φύση, τόσο πιο απελπισμένα τη χρειαζόμαστε. Όταν η φύση αρχίζει να ανακάμπτει, δεν προσφέρει μόνο μέσα βιοπορισμού, επισιτιστική ασφάλεια και αποθήκευση άνθρακα - αναζωογονεί επίσης την ελπίδα, τη χαρά και την έμπνευση που το είδος μας χρειάζεται τόσο απεγνωσμένα σε αυτή την κρίσιμη στιγμή. Παρότι μπορεί να φαίνονται δευτερεύουσες, αυτές οι συναισθηματικές αντιδράσεις αποτελούν τη ζωτική δύναμη της αποκατάστασης της φύσης, με τη δυνατότητα να δημιουργήσουν τους δικούς τους βρόχους ανάδρασης για πολλές γενιές στο μέλλον.

Διαβάστε ακόμη

Live Ολυμπιακός - Ρεάλ Μαδρίτης: Ο μεγάλος τελικός της Euroleague στο T-Center

Νέα στοιχεία για τη δολοφονία στη Θεσσαλονίκη: Ο 30χρονος φέρεται να σκότωσε τον πατέρα του με κατσαβίδι

Φρικιαστικές μαρτυρίες ακτιβιστών του Flotilla: «Όλοι περνάγαμε από ένα κοντέινερ βασανιστηρίων»

Ποια είναι τελικά η πραγματική σου φωνή; Αυτή που ακούς εσύ ή αυτή που βγαίνει στην ηχογράφηση;