Σ' ένα από τα πιο εμβληματικά σημεία της Αθήνας, στο νεοκλασικό κτήριο της οδού Ερμού 134–136 και Ευβούλου, εγκαθίσταται πλέον το Ελληνικό Ίδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού (ΕΛΙΒΙΠ). Το ακίνητο, ιδιοκτησίας του υπουργείου Πολιτισμού, παραχωρήθηκε στο Ίδρυμα με απόφαση της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη, ώστε να στεγάσει τις λειτουργίες και τις δράσεις του νέου φορέα. Το κτήριο είχε δοθεί το 1986 στο Σύλλογο Ελλήνων Αρχαιολόγων, με απόφαση της Μελίνας Μερκούρη, όμως η παραχώρηση ανακλήθηκε το 2023 λόγω μη τήρησης των προβλεπόμενων όρων.
Δεκατέσσερα χρόνια σε αναμονή
Η απουσία ενός οργανωμένου φορέα για το βιβλίο έγινε αισθητή από το 2010, όταν το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ) ανέστειλε τη λειτουργία του εν μέσω οικονομικής κρίσης. Παρά τις κατά καιρούς ενστάσεις που είχε δεχτεί κατά την 18ετή πορεία του, η έλλειψή του γρήγορα αναγνωρίστηκε ως κρίσιμη. Το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού (ΕΙΠ) κλήθηκε τότε ν' αναλάβει ορισμένες από τις αρμοδιότητές του – μεταξύ αυτών την πλατφόρμα ΒΙΒΛΙΟΝΕΤ και τη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης – χωρίς όμως ξεκάθαρο θεσμικό πλαίσιο.
Η ανάγκη για νέο φορέα ήταν κοινός τόπος, αλλά οι κυβερνητικές εξαγγελίες διαχρονικά δεν υλοποιούνταν. Μια προσπάθεια έγινε το 2019 από τη Μυρσίνη Ζορμπά, ωστόσο το νομοσχέδιο δεν πρόλαβε να προχωρήσει πριν από τις εκλογές. Το κενό καλύφθηκε τελικά τον Απρίλιο του 2024, με τη σύσταση του ΕΛΙΒΙΠ και την κατάργηση του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού.
Το οργανωτικό σχήμα του Ιδρύματος προβλέπει συνολικά 22 θέσεις προσωπικού, κατανεμημένες σε ειδικά Τμήματα και Γραφεία, τα οποία καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων: από την προώθηση της ελληνικής λογοτεχνίας και την εκδοτική παραγωγή, έως την έρευνα, τη διοικητική υποστήριξη, τις διεθνείς συνεργασίες και τις νομικές λειτουργίες.
Στον ψηφιακό τομέα, το ΕΛΙΒΙΠ έχει αναπτύξει έναν δίγλωσσο διαδικτυακό κόμβο που λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για το περιβάλλον του βιβλίου. Εκεί παρουσιάζονται τόσο ο στρατηγικός σχεδιασμός όσο και οι πρωτοβουλίες του Ιδρύματος, ενώ φιλοξενούνται αρχεία και ερευνητικό υλικό. Παράλληλα, αναδεικνύεται η πολιτιστική δράση παραρτημάτων του πρώην Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού σε πόλεις όπως η Αλεξάνδρεια, η Οδησσός, το Βερολίνο, η Τεργέστη, το Βελιγράδι, το Βουκουρέστι και τα Τίρανα. Επιπλέον, σε εξέλιξη βρίσκεται η ανάρτηση ψηφιοποιημένων τευχών σημαντικών λογοτεχνικών περιοδικών, συμβάλλοντας έτσι στη διάσωση και προβολή της νεοελληνικής πολιτιστικής μνήμης.
Κομβική θέση ανάμεσα στις πρωτοβουλίες του Ιδρύματος κατέχει η επανεκκίνηση του προγράμματος GreekLit, το οποίο στοχεύει στη διάδοση της ελληνικής βιβλιοπαραγωγής στο εξωτερικό μέσω της ενίσχυσης των μεταφράσεων. Το πρόγραμμα, το οποίο χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, καλύπτει έως και το 75% του μεταφραστικού κόστους και περιλαμβάνει δράσεις προβολής, εκπαιδευτικές ημερίδες, εργαστήρια και παραγωγή επικοινωνιακού υλικού. Ταυτόχρονα, αναπτύσσεται μια βάση δεδομένων με καταλόγους μεταφρασμένων έργων και βιβλιογραφικά στοιχεία.
Το βιβλίο στο κέντρο της Αθήνας
Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη τόνισε ότι η παραχώρηση του ακινήτου «εξυπηρετεί απολύτως τις ανάγκες του Ιδρύματος, αλλά και την πολιτική του υπουργείου, που θέλει το βιβλίο στο κέντρο της πόλης». Όπως σημειώνει η ίδια, η βιωματική σχέση με το βιβλίο παραμένει αναντικατάστατη ακόμη και στην εποχή της κυριαρχίας της τεχνολογίας.
Η τοποθεσία —ανάμεσα στον πεζόδρομο της Ερμού, την Αρχαία Αγορά και τον αρχαιολογικό χώρο του Κεραμεικού— προσφέρει ιδανικό περιβάλλον για εκδηλώσεις, ενώ ο κήπος μπορεί να φιλοξενεί δράσεις φιλαναγνωσίας και πολιτισμού. Η υπουργός σημείωσε ότι το κτήριο είχε περιέλθει σε παρακμή και αποκαταστάθηκε πλήρως από το υπουργείο, συμβάλλοντας και στην αναβάθμιση της περιοχής.
Η ιστορία και η αποκατάσταση του κτιρίου
Το ακίνητο απαλλοτριώθηκε το 1973 για αρχαιολογικούς σκοπούς, ενώ χρονολογείται στις αρχές του 20ού αιώνα, όταν αποτελούσε τον εμπορικό οίκο οικοδομικών υλικών του Γεωργίου Κ. Βεντούρη. Όνομα που συναντάται ήδη στον «Οδηγό της Ελλάδος» του 1916 και στον τόμο 1923–1926 με αφιέρωμα στις δραστηριότητές του. Το κτίριο αναγνωρίστηκε ως διατηρητέο από το ΥΠΕΝ το 1993 και ως έργο τέχνης από το ΥΠΠΟ το 1994, υπαγόμενο στις σύγχρονες προστατευτικές διατάξεις.
Το σύνολο αποτελεί μεγάλου μεγέθους αστικό συγκρότημα με νεοκλασικό κεντρικό κτήριο, βοηθητικό λιθόκτιστο κτίσμα και κήπο. Η αρχιτεκτονική του ακολουθεί τις τάσεις της εποχής, με μεγάλους επαγγελματικούς χώρους στο ισόγειο και κατοικίες στα ανώτερα επίπεδα, χωρίς σημαντικές διαφοροποιήσεις στη μορφολογία τους.
Το κτήριο αναπτύσσεται σε τέσσερα επίπεδα. Το ισόγειο είναι λιτό και ενιαίο, ενώ ο πρώτος όροφος, που λειτουργούσε ως κατοικία, διαθέτει διακοσμημένες οροφές. Στον δεύτερο όροφο δεσπόζει βεράντα με θέα προς Πλάκα και Ακρόπολη.
Το 2024, το υπουργείο Πολιτισμού ολοκλήρωσε εργασίες πλήρους αποκατάστασης, προϋπολογισμού περίπου 750.000 ευρώ, περιλαμβάνοντας στερέωση, αποκατάσταση των αρχικών χρωματισμών, λειτουργικές παρεμβάσεις και πρόσβαση για άτομα με αναπηρία. Στόχος ήταν τόσο η διάσωση της αυθεντικής όψης του νεοκλασικού όσο και η προσαρμογή του στις ανάγκες ενός σύγχρονου πολιτιστικού φορέα.
Ο Βιντσέντζο Λατρόνικο στην Αθήνα
Το Ελληνικό Ίδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού (ΕΛΙΒΙΠ) και το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών συνεργάζονται για πρώτη φορά για να φέρουν τον διάλογο στο κέντρο της πόλης, στο πλαίσιο του Megaron Plus. Σε μια παράδοξη και μεταβατική εποχή, που ο διάλογος συρρικνώνεται ενώ τα αιτήματα για διάλογο αυξάνονται, μια νέα σειρά υπό τον γενικό τίτλο «Συγγραφείς, βιβλία, ιδέες» δίνει τον λόγο στους ανθρώπους της λογοτεχνίας, των επιστημών και των τεχνών, με στόχο την ανάδειξη της πρωτοτυπίας, της αυθεντικότητας, της αφήγησης, της έρευνας, της τέχνης της συζήτησης και της προφορικότητας.
Στην πρώτη εκδήλωση, την Τετάρτη 21 Ιανουαρίου 2026, ο Ιταλός συγγραφέας Βιντσέντζο Λατρόνικο θα συνομιλήσει με τον Πρόεδρο του Ελληνικού Ιδρύματος Βιβλίου και Πολιτισμού (ΕΛΙΒΙΠ) Νίκο Μπακουνάκη. Θα μας παρουσιάσει τους millennials, τον κόσμο του ίντερνετ και της ψηφιακής νομαδικότητας μέσα από το τελευταίο μυθιστόρημά του «Η τελειότητα», που ήδη συζητείται και μεταφράζεται σε όλον τον κόσμο. Όλες οι εκδηλώσεις ξεκινούν στις 19:00 και έχουν είσοδο ελεύθερη. Κατ’ άτομο έως δύο δελτία εισόδου, η διανομή των οποίων αρχίζει μια εβδομάδα πριν από την εκδήλωση στο megaron.gr
