«Αν ένας ηθοποιός δηλώσει ότι είναι γκέι, φοβάται ότι δεν θα ξαναπαίξει στρέιτ ρόλο». Η φράση του Τζέο Πακίτσα συνοψίζει μια πραγματικότητα που σπάνια συζητείται ανοιχτά στον χώρο του θεάματος. Παρά τη μεγαλύτερη ορατότητα των τελευταίων χρόνων και την αυξανόμενη παρουσία ΛΟΑΤΚΙ+ ιστοριών στο θέατρο, τον κινηματογράφο και την τηλεόραση, πολλοί καλλιτέχνες εξακολουθούν να έρχονται αντιμέτωποι με στερεότυπα που επηρεάζουν τις επαγγελματικές τους επιλογές και προοπτικές. Πόσο εύκολο είναι σήμερα για έναν ηθοποιό να μιλήσει δημόσια για τη σεξουαλικότητά του; Και πόσο απέχει η εικόνα της προόδου από όσα συμβαίνουν στην πράξη;
Ο Τζέο Πακίτσας μιλά για έναν χώρο που, όπως λέει, αντιμετωπίζει συχνά τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα είτε ως «ειδικές περιπτώσεις» είτε μέσα από ένα πρίσμα φετιχοποίησης, διατηρώντας παράλληλα άτυπους κανόνες για το ποιος θεωρείται αρκετά «αποδεκτός» για να βρεθεί στο επίκεντρο μιας ιστορίας. Με αφορμή τον Ιούνιο ως Μήνας Υπερηφάνειας, συζητήσαμε μαζί του για τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι queer καλλιτέχνες, για τα στερεότυπα που επιμένουν και για τις αλλαγές που θεωρεί αναγκαίες, ώστε η συμπερίληψη να αποκτήσει ουσιαστικό περιεχόμενο.
Η συζήτηση μάς οδήγησε και στις «Μικρές Ανάσες», σε διανομή της Feelgood, την πρώτη μεγάλου μήκους ταινία της Αμέρισσας Μπάστα, σε σενάριο της ίδιας και του Δημήτρη Νάκου. Μετά από επτά μικρού μήκους ταινίες και ένα ντοκιμαντέρ, η σκηνοθέτρια υπογράφει ένα φιλμ που απέσπασε πέντε υποψηφιότητες στα φετινά βραβεία Ίρις.
Στο επίκεντρο της ιστορίας βρίσκεται η 20χρονη Λένα, μια νεαρή γυναίκα που ζει με την οικογένειά της, στις λιγότερο προβεβλημένες γειτονιές της Αθήνας και προσπαθεί να βρει τον δρόμο της μέσα σε μια ασφυκτική καθημερινότητα. Όταν κινδυνεύει να χάσει τη δουλειά της, σ' ένα μικρό σούπερ μάρκετ, μια ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη θα ανατρέψει ακόμη περισσότερο τις ισορροπίες της.
Δίπλα της βρίσκεται ο Στέλιος, ο χαρακτήρας που υποδύεται ο Τζέο Πακίτσας. Ο πιο σταθερός της σύμμαχος, ένας άνθρωπος που δεν ορίζεται από τη σεξουαλικότητά του αλλά από τη σχέση που χτίζει με την ηρωίδα και την υποστήριξη που της προσφέρει. Μια διακριτική αλλά καθοριστική παρουσία σε μια ταινία που παρατηρεί με ευαισθησία μια γενιά ανθρώπων που προσπαθεί να σταθεί όρθια σε μια Αθήνα μακριά από τα τουριστικά στερεότυπα.
Τι ήταν αυτό που σας τράβηξε περισσότερο στον ρόλο του Στέλιου; Ποια στοιχεία του χαρακτήρα του αναγνωρίσατε στον εαυτό σας;
Ο Στέλιος, όπως και η Λένα, είναι fighters. Είναι παιδιά που μεγάλωσαν σε φτωχές γειτονιές και σε φτωχές οικογένειες, αλλά δεν θα σταματήσουν να ονειρεύονται και να διεκδικούν μια καλύτερη ζωή. Δεν είχαν το προνόμιο να τα βρουν όλα εύκολα. Έχουν αναγκαστεί να δουλεύουν σε δουλειές που μισούν για να εξασφαλίσουν την επιβίωσή τους και ταυτόχρονα, βήμα - βήμα, κυνηγούν τα όνειρά τους με τρυφερότητα. Αυτό είναι που μου φαίνεται και ενδιαφέρον σε αυτά τα παιδιά. Πόσο γλυκά επιμένουν να βλέπουν τη ζωή παρ' όλες αυτές τις συνθήκες.
Θεωρείτε ότι η ταινία αποφεύγει τα στερεότυπα γύρω από τους γκέι άνδρες;
Δεν νομίζω ότι προσεγγίζεται στερεοτυπικά ο Στέλιος, αλλά ακόμα και αυτό να ήταν το assignment, προσωπικά δεν βρίσκω το πρόβλημα. Αν λοιπόν το «στερεοτυπικό» αναφέρεται στο queerness ενός χαρακτήρα, εγώ θα πω γιατί όχι και περισσότερο; Για μένα δεν υπάρχουν στερεότυπα όταν μιλάμε για έκφραση των χαρακτήρων.
Ο Στέλιος λειτουργεί ως «οικογένεια επιλογής» για την πρωταγωνίστρια; Τι μαθαίνει ο χαρακτήρας σας από τη Λένα και τι μαθαίνει εκείνη από αυτόν;
Ο Στέλιος επιλέγει τη Λένα όσο και η Λένα επιλέγει τον Στέλιο για οικογένεια. Μέσα από τη σχέση τους μαθαίνουν και οι δύο να αγαπάνε, να εμπιστεύονται και να ονειρεύονται. Οικογένεια, έτσι κι αλλιώς, θα έπρεπε να είναι εκεί που αισθανόμαστε ασφάλεια και να γυρίζουμε σε αυτή πάντα από «επιλογή».
Πιστεύετε ότι η ελληνική μυθοπλασία έχει προοδεύσει στην queer εκπροσώπηση;
Σίγουρα υπάρχει κάποια εκπροσώπηση στην ελληνική μυθοπλασία, αλλά υπάρχει και αρκετός χώρος για πρόοδο. Συνήθως η εκπροσώπηση είναι limited και πολλές φορές οι ΛΟΑΤΚΙ+ χαρακτήρες χρησιμοποιούνται ως tokens. Θέλουμε περισσότερους πρωταγωνιστικούς queer ρόλους στην ελληνική μυθοπλασία και σε όλα τα είδη. Όπως σε ταινίες θρίλερ, επιστημονικής φαντασίας, περιπέτειας, δράσης. Νομίζω αυτή την στιγμή η ελληνική μυθοπλασία χρειάζεται γενικώς λίγο περισσότερη φαντασία.
Η κοινωνία έχει γίνει πιο ανοιχτή απέναντι στα queer άτομα και ζητά πιο αληθινές ΛΟΑΤΚΙ+ ιστορίες;
Η κοινωνία είναι σίγουρα πιο ενήμερη και εξοικειωμένη με τις ΛΟΑΤΚΙ+ αφηγήσεις. Η ανεκτικότητα σε αυτές τις αφηγήσεις αλλάζει ανά χώρα, πόλη και γειτονιά. Έχουμε κάνει πολλά βήματα για να φτάσουμε σήμερα εδώ που είμαστε, αλλά τίποτα δεν είναι δεδομένο, δυστυχώς. Το κοινωνικό consensus αλλάζει αυτή τη στιγμή σε πολλές γειτονιές του κόσμου και στρέφεται, όπως βλέπουμε, προς το μίσος και σε πολιτικά αναχρονιστικές αποφάσεις. Σίγουρα πάντως εμείς τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα θα απαιτούμε πάντα πιο αληθινές ιστορίες.
Νιώθετε ότι μια πόλη όπως η Αθήνα είναι ασφαλής για τα queer άτομα; Έχετε βιώσει ή γίνει μάρτυρας ομοφοβικής συμπεριφοράς σε δημόσιο χώρο;
Τα περισσότερα από εμάς βιώνουμε λίγο πολύ καθημερινά τη φοβικότητα αυτής της πόλης. Το πώς το βιώνει το καθένα μας όμως αλλάζει αναλόγως και με τα προνόμια του. Έχουν υπάρξει μέρες που γυρίζω σπίτι και σκέφτομαι ότι από τύχη ζω. Εγώ ως cis αγόρι. Φαντάσου ένα τρανς κορίτσι πώς μπορεί να αισθάνεται. Για τα περισσότερα από εμάς είναι δεύτερη φύση μας να προσέχουμε διπλά και τριπλά όταν κυκλοφορούμε μόνα μας. Δεν είναι παντού το ίδιο, θα ξαναπώ, σε κάθε γειτονιά αισθάνομαι ότι αλλάζει αυτό στην Αθήνα. Αλλά θα χαρώ πολύ όταν πια στην πόλη μου, όπου και να είμαι, δεν χρειάζεται να σκέφτομαι αν κάποιος με κοιτάζει επειδή θέλει να με τραμπουκίσει και θα σκέφτομαι μόνο ότι μάλλον με φλερτάρει.
Πιστεύετε ότι οι επιθέσεις, όπως αυτή που έγινε στην Καλλιθέα με την τρανς γυναίκα, εξακολουθούν να θεωρούνται «φυσιολογικές» από ένα μέρος της κοινωνίας;
Δυσκολεύομαι να αντιληφθώ πώς είναι δυνατόν να υπάρχουν τέτοια τέρατα ανάμεσά μας. Γιατί μιλάμε για τέρατα και όχι για ανθρώπους. Και είναι πολλά τέτοιου είδους αγόρια, έχουμε όλα μας γνωρίσει τέτοια στη ζωή μας. Μεγαλώνουν μαθαίνοντας όχι πώς να γίνουν άντρες αλλά πώς να μην γίνουν γυναίκες. Μισούν τη θηλυκότητα και αντιμετωπίζουν τις γυναίκες κυρίως σαν αντικείμενα. Για να διασκεδάσουν, εμάς τα ΛΟΑΤΚΙ+, μας βρίζουν, μας φτύνουν, μας πετάνε αυγά και αν τολμήσουμε να πούμε κάτι μας πλακώνουν στις μπουνιές στο πεζοδρόμιο. Αυτό το παιχνίδι όμως είναι ο καθημερινός εφιάλτης για αρκετά ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα στην Αθήνα. Για αυτόν τον λόγο ακριβώς γίνεται το Pride. Και ντρέπομαι πολύ, ειδικά για ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα που εκφράζουν δημόσια ότι δεν συμφωνούν με το Pride. Δεν σας ρωτήσαμε! Δεν είναι μόνο γιορτή, είναι και μια ημέρα μνήμης για αυτό το φρικτό περιστατικό και για κάθε φριχτό περιστατικό που βρέθηκε ή θα μπορούσε να βρεθεί οποιοδήποτε ΛΟΑΤΚΙ+ αδερφάκι μας.
Ποιος είναι ο ρόλος της εκπαίδευσης στην καταπολέμηση της ομοφοβίας και της τρανσφοβίας;
Νομίζω η διαπαιδαγώγηση και η ενημέρωση, όπως και η συμπερίληψη στην εκπαίδευση, είναι απολύτως αναγκαία. Ακόμα πιο αναγκαίο είναι τα παιδιά στα εκπαιδευτικά πλαίσια να αισθάνονται άνετα και περήφανα που είναι ΛΟΑΤΚΙ+. Δεν ήταν ποτέ το θέμα ότι δεν υπήρχαμε μέσα στην τάξη, ήμασταν από πάντα σε κάθε αίθουσα. Τα περισσότερα δεν αισθανόμασταν πολλές φορές άνετα να μας εντοπίσουν.
Πόσο ανοιχτός είναι πραγματικά ο χώρος του θεάματος στα LGBTQ+ άτομα; Υπάρχει διαφορά ανάμεσα σε αυτό που προβάλλεται προς τα έξω και σε αυτό που συμβαίνει στα παρασκήνια;
Ο χώρος του θεάματος είναι φιλικός προς τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα, αλλά τις περισσότερες φορές είτε μας αντιμετωπίζουν ως ειδικές περιπτώσεις είτε μας φετιχοποιούν. Δεν νομίζω ότι μας αντιμετωπίζουν με την ίδια σοβαρότητα ως καλλιτέχνες όσο τα cis straight άτομα ή τουλάχιστον, για να μας αντιμετωπίσουν ίσα, πρέπει να κάνουμε τσεκ σε συγκεκριμένες υποκατηγορίες και συνήθως όλες αυτές έχουν πολύ αυστηρά όρια στο πόσο feminine μπορείς να είσαι για να αξίζεις πραγματικό σεβασμό.
Πιστεύετε ότι οι ηθοποιοί φοβούνται ακόμη να μιλήσουν δημόσια για τη σεξουαλικότητά τους;
Ναι, και είναι και πολλοί μάλιστα. Δεν φοβούνται κάποια κοινωνική κατακραυγή. Φοβούνται ότι αν δηλώσουν γκέι δεν θα κλείσουν ξανά δουλειά σε ρόλο στρέιτ. Δυστυχώς είναι και οι μόνοι από τους οποίους μπορείς να βγάλεις λεφτά μακροπρόθεσμα σαν ηθοποιός στην Ελλάδα. Δεν ξέρω τι είναι πιο θλιβερό. Η επιλογή να ζεις στην ντουλάπα για οικονομικούς λόγους ή οι παραγωγοί/σκηνοθέτες/casting directors που, άμα πας στο casting ως γκέι, αρνούνται να πιστέψουν ότι είσαι ηθοποιός και παίζεις και άλλους χαρακτήρες πέρα από τον εαυτό σου.
Ποιες αλλαγές θα θέλατε να δείτε στον κινηματογράφο, την τηλεόραση και το θέατρο; Έχουν οι queer καλλιτέχνες τις ίδιες επαγγελματικές ευκαιρίες;
Θα ήθελα να δω περισσότερους ΛΟΑΤΚΙ+ δημιουργούς να παίρνουν χρηματοδοτήσεις και θα ήθελα να δω περισσότερα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα μπροστά και πίσω από την κάμερα. Βαρέθηκα να είμαι σε σετ από «queer ταινίες» και να περιτριγυρίζομαι μόνο από toxic masculine men. Αν σας αφορά η ΛΟΑΤΚΙ+ εκπροσώπηση, πάρτε και άτομα ΛΟΑΤΚΙ+ πίσω από την κάμερα, στο crew, στο creative team και σε όλα τα πόστα. Είμαστε πολλά, είμαστε άνεργα και ψάχνουμε δουλειές. Πάρτε εμάς. Και σε ό,τι αφορά το μπροστά από την κάμερα, ΝΑΙ, είναι σημαντικό να πάρεις ΛΟΑΤΚΙ+ άτομο για τον ΛΟΑΤΚΙ+ ρόλο και όχι τον στρέιτ ηθοποιό που σε βολεύει γιατί έχει παίξει και άλλη μια φορά τον γκέι σε ταινία και σου φαίνεται και ωραίος γκόμενος. Αν σε ενδιαφέρει να συνεισφέρεις στη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα, αυτή είναι η ευκαιρία σου να το κάνεις έμπρακτα. Δώσε δουλειά σε άτομα της κοινότητας. Τόσο απλό. Διαφορετικά, δεν καταλαβαίνω γιατί επιλέγεις να κάνεις ταινία με ΛΟΑΤΚΙ+ θεματολογία εξ αρχής.
Θεωρείτε ότι τα ελληνικά ΜΜΕ αντιμετωπίζουν πλέον πιο ώριμα τα ζητήματα φύλου και σεξουαλικότητας;
Θεωρώ ότι γίνεται προσπάθεια, το οποίο μπορώ να εκτιμήσω σε κάποιο βαθμό, δεν είναι όμως αρκετή. Υπάρχει πλέον εύκολα διαθέσιμο το σωστό λεξιλόγιο για να προσεγγίσεις αυτά τα θέματα σωστά στον δημόσιο λόγο. Δεν καταλαβαίνω γιατί είναι τόσο δύσκολο από κάποιους να το υιοθετήσουν.
