Τα χρέη προς το Δημόσιο και ο κίνδυνος ενός νέου κύματος πλειστηριασμών στην αγορά ακινήτων

Η ελληνική οικονομία πέρασε την τελευταία δεκαπενταετία μέσα από μια βαθιά και πολυεπίπεδη κρίση. Η περίοδος 2010-2020 χαρακτηρίστηκε κυρίως από την κρίση του τραπεζικού συστήματος και την εκρηκτική αύξηση των μη εξυπηρετούμενων δανείων.

Σήμερα, σχεδόν δέκα χρόνια μετά την κορύφωση εκείνης της κρίσης, το τραπεζικό σύστημα έχει σε μεγάλο βαθμό εξυγιανθεί. Ωστόσο, το πρόβλημα του ιδιωτικού χρέους δεν έχει εξαφανιστεί, απλώς έχει μετακινηθεί.

Την ίδια στιγμή που τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια που διαχειρίζονται εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων και επενδυτικά funds υπολογίζονται περίπου στα 80 δισεκατομμύρια ευρώ, ένα εξίσου σημαντικό πρόβλημα εμφανίζεται πλέον στις οφειλές προς το Δημόσιο και τα ασφαλιστικά ταμεία.

Το ιδιωτικό χρέος προς το κράτος έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια και αποτελεί έναν ακόμη παράγοντα οικονομικής πίεσης για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις.

Η εξέλιξη των χρεών προς Εφορία και ΕΦΚΑ 2010-2025

Η διαχρονική πορεία των ληξιπρόθεσμων οφειλών προς το Δημόσιο αποτυπώνει την ένταση του προβλήματος.

Η εικόνα αυτή αποτυπώνει μια από τις μεγαλύτερες μεταβολές στο ιδιωτικό χρέος της ελληνικής οικονομίας. Το 2010, στην αρχή της οικονομικής κρίσης, τα συνολικά χρέη προς το Δημόσιο και τα ασφαλιστικά ταμεία ήταν περίπου 52 δισεκατομμύρια ευρώ. Σήμερα έχουν φθάσει περίπου τα 160 δισεκατομμύρια ευρώ, δηλαδή σχεδόν τριπλασιάστηκαν μέσα σε δεκαπέντε χρόνια.

Το μέγεθος των οφειλών προς το κράτος

Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία:

• οι οφειλές προς την Εφορία ανέρχονται περίπου σε 112,5 δισ. ευρώ,
• ενώ οι οφειλές προς τον ΕΦΚΑ και τα ασφαλιστικά ταμεία υπολογίζονται περίπου σε 47-48 δισ. ευρώ.

Συνολικά, το ιδιωτικό χρέος προς το κράτος και τα ασφαλιστικά ταμεία προσεγγίζει τα 160 δισεκατομμύρια ευρώ, μέγεθος που αποτυπώνει το εύρος του προβλήματος για την ελληνική οικονομία.

Παράλληλα, μόνο στο οκτάμηνο του 2025 δημιουργήθηκαν νέα ληξιπρόθεσμα χρέη ύψους 6,135 δισεκατομμυρίων ευρώ, αυξημένα κατά περίπου 24,8% σε σχέση με το 2024. Από αυτά, περίπου 5,7 δισεκατομμύρια ευρώ αφορούν απλήρωτους φόρους.

Ελάχιστες οφειλές σε ρύθμιση

Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι ένα πολύ μικρό ποσοστό των συνολικών οφειλών βρίσκεται σήμερα σε ενεργές ρυθμίσεις.

Συγκεκριμένα, μόλις περίπου 3,3 δισεκατομμύρια ευρώ βρίσκονται σε ενεργές ρυθμίσεις, ποσό που αντιστοιχεί σε λιγότερο από το 3% του συνολικού χρέους προς το Δημόσιο.

Αυτό σημαίνει ότι η συντριπτική πλειονότητα των οφειλών παραμένει εκτός ρύθμισης και δυνητικά εκτεθειμένη σε διαδικασίες αναγκαστικής είσπραξης.

Σχεδόν 4 εκατομμύρια οφειλέτες

Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΑΑΔΕ για το 2025, περίπου 3,9 εκατομμύρια φυσικά και νομικά πρόσωπα εμφανίζονται με οφειλές προς την εφορία. Από αυτούς:

• περίπου 2.317.582 οφειλέτες είναι ανοιχτοί σε κατασχέσεις,
• ενώ σε 1.636.279 οφειλέτες έχουν ήδη επιβληθεί αναγκαστικά μέτρα είσπραξης, όπως κατασχέσεις τραπεζικών λογαριασμών ή περιουσιακών στοιχείων.

Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι το πρόβλημα του ιδιωτικού χρέους δεν αφορά μια μικρή ομάδα πολιτών, αλλά ένα πολύ μεγάλο μέρος της κοινωνίας και της επιχειρηματικής δραστηριότητας.

Κατανομή οφειλετών ανά ύψος χρέους προς την Εφορία

Η κατανομή των ληξιπρόθεσμων οφειλών προς το Δημόσιο αποκαλύπτει μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα διάρθρωση του ιδιωτικού χρέους στην ελληνική οικονομία. Παρότι ο συνολικός αριθμός των οφειλετών προσεγγίζει τα 3,9 εκατομμύρια φυσικά και νομικά πρόσωπα, το ύψος των οφειλών δεν κατανέμεται ομοιόμορφα. Ένα πολύ μεγάλο μέρος των οφειλετών εμφανίζει σχετικά μικρές οφειλές, ενώ το μεγαλύτερο ποσοστό του συνολικού χρέους συγκεντρώνεται σε περιορισμένο αριθμό μεγάλων οφειλετών.

Η εικόνα αυτή αναδεικνύει τη διπλή διάσταση του προβλήματος: από τη μία πλευρά υπάρχει μια ευρεία βάση πολιτών και μικρών επιχειρήσεων με χαμηλές ή μεσαίες οφειλές και από την άλλη ένα μικρότερο αλλά ιδιαίτερα σημαντικό τμήμα μεγάλων οφειλετών που συγκεντρώνει σημαντικό μέρος του συνολικού χρέους προς την εφορία.

Από τα στοιχεία προκύπτουν ορισμένα ιδιαίτερα σημαντικά συμπεράσματα:

• περίπου 71% των οφειλετών χρωστούν λιγότερα από 5.000 ευρώ
• ωστόσο οι οφειλές αυτές αντιστοιχούν σε μόλις περίπου 3% του συνολικού χρέους
• αντίθετα, λιγότερο από 1% των οφειλετών (με χρέη άνω του 1 εκατ. ευρώ) συγκεντρώνει περισσότερο από το μισό συνολικό χρέος προς την εφορία

Γιατί αυξήθηκαν τα χρέη τα τελευταία χρόνια

Η αύξηση αυτή συνδέεται άμεσα με τις οικονομικές συνθήκες της προηγούμενης δεκαπενταετίας.

Μετά από μια παρατεταμένη περίοδο οικονομικής κρίσης και αναδιάρθρωσης του τραπεζικού συστήματος:

• τα εισοδήματα των νοικοκυριών μειώθηκαν σημαντικά,
• η αγοραστική δύναμη περιορίστηκε,
• ενώ τα τελευταία χρόνια το κόστος διαβίωσης αυξήθηκε έντονα λόγω πληθωρισμού και ενεργειακής κρίσης.

Το αποτέλεσμα είναι ότι μεγάλο μέρος των νοικοκυριών και των μικρών επιχειρήσεων δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στις φορολογικές και ασφαλιστικές υποχρεώσεις του.

Η σύνδεση με την αγορά ακινήτων

Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία και για την αγορά ακινήτων.

Την τελευταία δεκαετία η ελληνική κτηματαγορά επηρεάστηκε έντονα από την κρίση των μη εξυπηρετούμενων δανείων, καθώς εκατοντάδες χιλιάδες ακίνητα συνδέθηκαν με στεγαστικά δάνεια που κατέστησαν μη εξυπηρετούμενα. Η διαδικασία εξυγίανσης των τραπεζών οδήγησε στη μεταφορά αυτών των δανείων σε εταιρείες διαχείρισης και επενδυτικά funds, τα οποία σήμερα διαχειρίζονται χαρτοφυλάκια συνολικής αξίας περίπου 80 δισεκατομμυρίων ευρώ. Οι πλειστηριασμοί που συνδέονται με αυτά τα χαρτοφυλάκια αποτέλεσαν έναν βασικό μηχανισμό εκκαθάρισης.

Ωστόσο, ένα νέο κύμα αναγκαστικών μέτρων ενδέχεται να προκύψει από τις οφειλές προς το Δημόσιο.

Καθώς σημαντικό μέρος των οφειλών συνδέεται με περιουσιακά στοιχεία των οφειλετών, η ενεργοποίηση διαδικασιών αναγκαστικής είσπραξης μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένες κατασχέσεις και πλειστηριασμούς ακινήτων τα επόμενα χρόνια. Με άλλα λόγια, μετά το κύμα πλειστηριασμών που συνδέθηκε με τα κόκκινα τραπεζικά δάνεια, υπάρχει ο κίνδυνος να εμφανιστεί ένα δεύτερο κύμα πλειστηριασμών που θα προέρχεται από οφειλές προς το Δημόσιο και τα ασφαλιστικά ταμεία.

Οι τόκοι καθυστέρησης και η αύξηση των οφειλών προς το Δημόσιο

Η αύξηση των ληξιπρόθεσμων οφειλών προς το Δημόσιο δεν οφείλεται μόνο στη δημιουργία νέων χρεών, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο υπολογίζονται οι προσαυξήσεις και οι τόκοι καθυστέρησης.

Συγκεκριμένα, για τις οφειλές προς την Εφορία επιβάλλεται ετήσιος τόκος καθυστέρησης περίπου 8,76%, ο οποίος υπολογίζεται σε μηνιαία βάση. Αντίστοιχα, για τις οφειλές προς τον ΕΦΚΑ και τα ασφαλιστικά ταμεία εφαρμόζεται επιτόκιο προσαυξήσεων που συνδέεται με το επιτόκιο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και διαμορφώνεται συνήθως σε επίπεδα περίπου 8% έως 9% ετησίως.

Ο μηχανισμός του επανατοκισμού και η διόγκωση του χρέους

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το γεγονός ότι οι προσαυξήσεις αυτές δεν υπολογίζονται μόνο επί της αρχικής οφειλής, αλλά επανυπολογίζονται κάθε χρόνο επί της συνολικής οφειλής, δηλαδή επί του κεφαλαίου αλλά και των ήδη συσσωρευμένων τόκων. Με άλλα λόγια, εφαρμόζεται ουσιαστικά ένας μηχανισμός επανατοκισμού, ο οποίος οδηγεί σε ταχεία διόγκωση του συνολικού χρέους.

Ως αποτέλεσμα, μια αρχική οφειλή μπορεί μέσα σε λίγα χρόνια να αυξηθεί σημαντικά, ακόμη και αν δεν δημιουργηθούν νέα χρέη. Για πολλά νοικοκυριά και μικρές επιχειρήσεις, οι τόκοι καθυστέρησης λειτουργούν έτσι ως ένας πρόσθετος παράγοντας οικονομικής επιβάρυνσης, μετατρέποντας μια αρχικά διαχειρίσιμη οφειλή σε ιδιαίτερα υψηλό ιδιωτικό χρέος.

Η ανάγκη για νέα ρύθμιση οφειλών

Σε αυτό το πλαίσιο, η επαναφορά μιας ευρύτερης ρύθμισης οφειλών, όπως ένα νέο σχήμα ρύθμισης έως 120 δόσεων, σε συνδυασμό με τη διαγραφή μέρους των τόκων και των υπέρογκων προσαυξήσεων, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ουσιαστικό εργαλείο σταθεροποίησης τόσο για τα νοικοκυριά όσο και για την αγορά ακινήτων.

Μια τέτοια ρύθμιση θα μπορούσε:

• να περιορίσει την αύξηση των αναγκαστικών μέτρων είσπραξης,
• να διευκολύνει τη σταδιακή αποπληρωμή των οφειλών,
• και να αποτρέψει τη δημιουργία ενός νέου κύματος πλειστηριασμών.

Διότι αν η προηγούμενη κρίση της κτηματαγοράς συνδέθηκε κυρίως με τα κόκκινα τραπεζικά δάνεια, το επόμενο κύμα πίεσης ενδέχεται να προκύψει από το συσσωρευμένο ιδιωτικό χρέος προς το Δημόσιο και τα ασφαλιστικά ταμεία.

Και αυτό είναι ένα ενδεχόμενο που η ελληνική οικονομία δύσκολα θα μπορούσε να αντέξει χωρίς έγκαιρες και ουσιαστικές παρεμβάσεις.

Διαβάστε ακόμη

Ο Τραμπ, ο εμφύλιος στο κίνημα MAGA για τον πόλεμο στο Ιράν και η σιωπή των influencers

«Η αίθουσα στη δίκη των Τεμπών είναι πιο μικρή και από αυτή για τα βίντεο - Συνεχίζεται το πραξικόπημα»

Οι εικόνες ντροπής στην αίθουσα της δίκης των Τεμπών, το άδειασμα του Καιρίδη στα γαλάζια θύματα των υποκλοπών και η συμμαχία Φάμελλου με τους ταξιτζήδες

Επιχείρηση «γαλάζιας» συσπείρωσης σε εξέλιξη - Γιατί η κυβέρνηση ρίχνει το βάρος στη Βόρεια Ελλάδα