Νέο νομοσχέδιο για δάνεια και πιστωτικές κάρτες: Πού κρύβονται οι παγίδες

Το νέο πλαίσιο για την καταναλωτική πίστη φέρνει όρια σε επιτόκια και συνολικό κόστος, όμως δεν έχει αναδρομική ισχύ και αφήνει εκτός χιλιάδες παλιούς οφειλέτες

Στο επίκεντρο της συζήτησης για τα χρέη των νοικοκυριών μπαίνει το νέο νομοσχέδιο για την καταναλωτική πίστη, το οποίο βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση και επιχειρεί να βάλει κανόνες σε καταναλωτικά δάνεια, επισκευαστικά δάνεια και πιστωτικές κάρτες.

Η Γερασιμούλα Στάμου, μιλώντας στις «Καθαρές Κουβέντες» του OPEN, ανέλυσε τις βασικές προβλέψεις του νομοσχεδίου, αλλά και τα σημεία που, όπως τόνισε, μπορεί να εξελιχθούν σε παγίδες για τους δανειολήπτες.

Το σχέδιο νόμου αποτελεί ενσωμάτωση ευρωπαϊκής οδηγίας στην ελληνική έννομη τάξη και αφορά κυρίως την προστασία των καταναλωτών απέναντι σε υπέρογκες επιβαρύνσεις, ασαφείς χρεώσεις και πρακτικές που στο παρελθόν οδήγησαν δανειολήπτες να χρωστούν πολλαπλάσια ποσά από το αρχικό κεφάλαιο που είχαν λάβει.

Ωστόσο, όπως επισημάνθηκε, το νέο πλαίσιο δεν λύνει όλα τα προβλήματα και κυρίως δεν αγγίζει τα παλιά δάνεια.

Δεν έχει αναδρομική ισχύ

Το πρώτο και βασικότερο σημείο είναι ότι το νομοσχέδιο δεν έχει αναδρομική ισχύ.

Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε σύμβαση δανείου έχει ήδη υπογραφεί και οποιαδήποτε επιβάρυνση έχει ήδη δημιουργηθεί για τον οφειλέτη δεν καλύπτονται από το νέο προστατευτικό πλαίσιο.

Με απλά λόγια, όσοι έχουν παλιά καταναλωτικά δάνεια, στα οποία οι οφειλές έχουν διογκωθεί λόγω τόκων, εξόδων και άλλων επιβαρύνσεων, δεν μπορούν να περιμένουν αυτόματη διόρθωση ή επανυπολογισμό με βάση το νέο νομοσχέδιο.

Η προστασία θα ισχύει για νέες συμβάσεις, από την έναρξη εφαρμογής του νόμου και μετά. Αυτό είναι και το σημείο που προκαλεί τη μεγαλύτερη ανησυχία, καθώς πολλοί πολίτες που έχουν ήδη υπερχρεωθεί θεωρούσαν ότι το νέο πλαίσιο θα μπορούσε να δώσει λύση και στα παλιά τους δάνεια.

Ποια δάνεια αφορά

Το νομοσχέδιο αφορά συμβάσεις καταναλωτικής πίστης έως 100.000 ευρώ.

Στο πεδίο εφαρμογής του μπαίνουν κυρίως:

• καταναλωτικά δάνεια,
• επισκευαστικά δάνεια,
• πιστωτικές κάρτες.

Ωστόσο, υπάρχει μία κρίσιμη προϋπόθεση: οι συμβάσεις αυτές δεν πρέπει να έχουν εμπράγματες εξασφαλίσεις σε ακίνητα.

Αν δηλαδή ένα δάνειο, ακόμη και καταναλωτικό ή επισκευαστικό, έχει συνδεθεί με υποθήκη ή προσημείωση ακινήτου, τότε δεν καλύπτεται από το συγκεκριμένο πλέγμα προστασίας.

Εκτός μένουν και τα στεγαστικά δάνεια, τα οποία ούτως ή άλλως στις περισσότερες περιπτώσεις συνοδεύονται από εμπράγματη εξασφάλιση επί ακινήτου.

Τα πλαφόν σε επιτόκια και κόστος πίστωσης

Μία από τις βασικές αλλαγές που φέρνει το νομοσχέδιο είναι η θέσπιση ανώτατων ορίων στο κόστος του δανεισμού.

Το πρώτο πλαφόν αφορά το συνολικό ετήσιο πραγματικό επιτόκιο, το γνωστό ΣΕΠΕ. Σύμφωνα με το πλαίσιο που παρουσιάζεται, το ΣΕΠΕ δεν θα μπορεί να κινείται ανεξέλεγκτα, αλλά θα υπάρχει ανώτατο όριο που θα κυμαίνεται από 30% έως 50%, ανάλογα με τις αποφάσεις που θα εκδοθούν.

Το δεύτερο πλαφόν αφορά το συνολικό κόστος της πίστωσης για τον καταναλωτή. Σε αυτό περιλαμβάνονται τόκοι, έξοδα, προμήθειες και κάθε άλλη επιβάρυνση που μπορεί να προκύπτει από τη σύμβαση.

Εδώ υπάρχει κατηγοριοποίηση ανάλογα με τη διάρκεια αποπληρωμής:

• για πίστωση έως 4 έτη, το συνολικό κόστος μπορεί να φτάνει έως το 60% του αρχικού κεφαλαίου,
• για πίστωση από 4 έως 8 έτη, έως το 70%,
• για πίστωση άνω των 8 ετών, έως το 75%.

Τα όρια αυτά ισχύουν τόσο για σταθερά όσο και για κυμαινόμενα επιτόκια. Ωστόσο, για τις πιστωτικές κάρτες η δεύτερη κατηγοριοποίηση δεν εφαρμόζεται με τον ίδιο τρόπο, καθώς εκεί βασική προστατευτική δικλίδα παραμένει το όριο στο ΣΕΠΕ.

Το παράδειγμα των 20.000 ευρώ

Το ερώτημα είναι τι σημαίνουν όλα αυτά στην πράξη για την τσέπη του καταναλωτή.

Όπως εξηγήθηκε στην εκπομπή, αν κάποιος λάβει καταναλωτικό δάνειο 20.000 ευρώ με διάρκεια αποπληρωμής άνω των 8 ετών, μπορεί τελικά να κληθεί να πληρώσει έως και 35.000 ευρώ.

Πρόκειται για ποσό που προσεγγίζει σχεδόν το διπλάσιο του αρχικού δανεισμού.

Άρα, παρότι το πλαφόν λειτουργεί ως κόφτης και δεν μπορεί να υποτιμηθεί, παραμένει εξαιρετικά υψηλό για τα δεδομένα των νοικοκυριών. Αυτό σημαίνει ότι το νέο πλαίσιο περιορίζει την πλήρη ασυδοσία, αλλά δεν εξασφαλίζει απαραίτητα ότι ο δανειολήπτης θα βρεθεί μπροστά σε ένα πραγματικά βιώσιμο δάνειο.

«Εύλογα μέτρα» πριν από κατάσχεση και πλειστηριασμό

Το νομοσχέδιο προβλέπει επίσης ότι πριν από τη λήψη μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης, δηλαδή πριν από κατάσχεση ή πλειστηριασμό, οι πιστωτές θα πρέπει να λαμβάνουν «εύλογα μέτρα ρύθμισης».

Αυτά τα μέτρα θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις ατομικές συνθήκες του καταναλωτή, όπως:

• την οικονομική του κατάσταση,
• τις οικογενειακές του υποχρεώσεις,
• τυχόν έκτακτες περιστάσεις.

Η κατεύθυνση αυτή είναι θετική, καθώς αναγνωρίζει ότι ο δανειολήπτης δεν είναι απλώς ένας αριθμός σε έναν αλγόριθμο, αλλά ένας άνθρωπος με πραγματικές ανάγκες και περιορισμένες οικονομικές δυνατότητες.

Ωστόσο, εδώ εντοπίζεται ένα μεγάλο κενό: η έννοια των «εύλογων μέτρων ρύθμισης» παραμένει αόριστη.

Ο κίνδυνος της αοριστίας

Η Γερασιμούλα Στάμου επισήμανε ότι η φράση «εύλογα μέτρα ρύθμισης» μπορεί να δημιουργήσει περισσότερα προβλήματα από όσα λύνει, αν δεν εξειδικευτεί.

Μια τράπεζα ή ένας πιστωτής μπορεί να θεωρήσει ότι αρκεί μία τηλεφωνική επικοινωνία με τον οφειλέτη για να καλύψει την υποχρέωση του νόμου. Μπορεί επίσης να προτείνει μια ρύθμιση που στην πράξη είναι αδύνατο να τηρηθεί.

Για παράδειγμα, αν ένας οφειλέτης έχει σύνταξη 600 ευρώ και του ζητείται προκαταβολή 20.000 ευρώ ή μηνιαία δόση 800 ευρώ, τότε η πρόταση δεν είναι πραγματικά βιώσιμη, ακόμη κι αν τυπικά παρουσιάζεται ως προσπάθεια ρύθμισης.

Γι’ αυτό, όπως τονίστηκε, απαιτείται πιο συγκεκριμένη νομοθετική διατύπωση, ώστε να μη χρησιμοποιείται η αοριστία σε βάρος των οφειλετών.

Το ζήτημα της πιστοληπτικής ικανότητας

Ένα ακόμη κρίσιμο σημείο αφορά την επανεξέταση της πιστοληπτικής ικανότητας του οφειλέτη.

Σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν, αν δεν υπάρχει αύξηση της οφειλής πάνω από 20%, η πιστώτρια δεν υποχρεώνεται να επανεξετάσει την πιστοληπτική ικανότητα του δανειολήπτη.

Αυτό δημιουργεί σοβαρό προβληματισμό, διότι το πλαίσιο φαίνεται να κοιτά κυρίως την αύξηση της οφειλής και όχι τη μείωση της οικονομικής δυνατότητας του ανθρώπου που καλείται να πληρώσει.

Ένας οφειλέτης μπορεί να μην έχει δει την οφειλή του να αυξάνεται πάνω από 20%, αλλά μπορεί να έχει χάσει τη δουλειά του, να έχει μειωθεί το εισόδημά του, να έχει προκύψει ασθένεια ή άλλη σοβαρή οικογενειακή επιβάρυνση.

Αν αυτά δεν λαμβάνονται ουσιαστικά υπόψη, τότε υπάρχει κίνδυνος να δημιουργηθούν νέες αδικίες.

Οι αλγόριθμοι και η ανθρώπινη διάσταση

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στον τρόπο με τον οποίο οι τράπεζες αξιολογούν τους δανειολήπτες, συχνά μέσω αλγορίθμων και αυτοματοποιημένων συστημάτων.

Το ερώτημα είναι ποια στοιχεία θα αξιοποιεί ο αλγόριθμος, πώς θα κρίνεται η πραγματική οικονομική δυνατότητα ενός ανθρώπου και ποιος θα εποπτεύει τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης ή αυτοματοποιημένων εργαλείων σε τόσο κρίσιμες αποφάσεις.

Εδώ το ζήτημα δεν είναι θεωρητικό. Μιλάμε για περιουσίες, οικογένειες, πρώτες κατοικίες και ανθρώπους που μπορεί να βρεθούν έξω από το σπίτι τους.

Όπως τονίστηκε στην εκπομπή, άλλο είναι να διαχειρίζεται ένας άνθρωπος μια υπόθεση βλέποντας τα πραγματικά δεδομένα μιας οικογένειας και άλλο να παίρνεται μια απόφαση μέσα από ένα ψυχρό σύστημα αξιολόγησης.

Το δικαίωμα υπαναχώρησης

Το νομοσχέδιο περιλαμβάνει και διατάξεις για το δικαίωμα υπαναχώρησης μέσα σε 14 ημέρες.

Πρόκειται για θετική πρόβλεψη, καθώς δίνει στον καταναλωτή τη δυνατότητα να αποχωρήσει από μια σύμβαση, εφόσον διαπιστώσει ότι οι όροι δεν τον εξυπηρετούν ή ότι δεν είχε κατανοήσει πλήρως το περιεχόμενό της.

Υπάρχουν επίσης ρυθμίσεις για συμβάσεις που συνάπτονται εξ αποστάσεως, καθώς και διατάξεις που κινούνται προς την κατεύθυνση μεγαλύτερης διαφάνειας.

Το πρόβλημα, όμως, είναι ότι αυτές οι θετικές διατάξεις δεν αρκούν από μόνες τους, αν δεν συνοδευτούν από ουσιαστική προστασία απέναντι σε μη βιώσιμες χρεώσεις και πρακτικές.

Τι ισχύει για τους εγγυητές

Μεγάλη ανησυχία υπάρχει και για τους εγγυητές.

Τηλεθεάτρια ρώτησε τι συμβαίνει όταν κάποιος είναι εγγυητής σε καταναλωτικό δάνειο και λαμβάνει καταγγελία της σύμβασης επειδή ο πρωτοφειλέτης δεν πληρώνει.

Η απάντηση είναι ιδιαίτερα κρίσιμη: με το σημερινό πλαίσιο, ο εγγυητής ευθύνεται απέναντι στην τράπεζα όπως ακριβώς και ο πρωτοφειλέτης.

Αυτό σημαίνει ότι αν ο δανειολήπτης δεν πληρώνει, η τράπεζα ή ο πιστωτής μπορεί να στραφεί κατά του εγγυητή και να διεκδικήσει την οφειλή από τη δική του περιουσία. Μάλιστα, μπορεί να το κάνει ακόμη και αν ο πρωτοφειλέτης διαθέτει δική του περιουσία.

Με απλά λόγια, ναι, η περιουσία του εγγυητή μπορεί να κινδυνεύσει.

Η παγίδα της σιωπής προς τους εγγυητές

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο επειδή, όπως επισημάνθηκε, για πολλά χρόνια οι εγγυητές συχνά δεν λάμβαναν καμία ενημέρωση.

Δεν υπήρχε όχληση, δεν υπήρχε επικοινωνία, δεν έφτανε ούτε ένα ενημερωτικό έγγραφο. Και ξαφνικά, μετά από 10 ή 15 χρόνια, ο εγγυητής μπορεί να δεχθεί τηλεφώνημα ή απαίτηση για ποσά πολλαπλάσια της αρχικής οφειλής.

Αυτό έχει οδηγήσει χιλιάδες ανθρώπους σε εξαιρετικά δύσκολη θέση, καθώς βρέθηκαν να απειλούνται με κατασχέσεις ή διεκδικήσεις για δάνεια στα οποία είχαν μπει εγγυητές χωρίς να αντιλαμβάνονται πλήρως τον κίνδυνο.

Γι’ αυτό ζητείται να εξεταστεί αν στο νέο πλαίσιο μπορούν να υπάρξουν προβλέψεις και για τους εγγυητές.

Ένα νομοσχέδιο με θετικά σημεία αλλά και μεγάλα κενά

Το νέο νομοσχέδιο κινείται σε μια κατεύθυνση μεγαλύτερης διαφάνειας και περιορισμού των ακραίων επιβαρύνσεων. Βάζει πλαφόν, αναγνωρίζει το δικαίωμα υπαναχώρησης, προβλέπει καλύτερη ενημέρωση και εισάγει υποχρεώσεις για τους πιστωτές.

Ωστόσο, τα μεγάλα κενά παραμένουν.

Δεν έχει αναδρομική ισχύ. Δεν καλύπτει παλιά δάνεια. Δεν προστατεύει συμβάσεις με εμπράγματες εξασφαλίσεις. Αφήνει αόριστη την έννοια των «εύλογων μέτρων ρύθμισης». Δεν απαντά επαρκώς στο ζήτημα των εγγυητών. Και, κυρίως, δεν διασφαλίζει ότι οι ρυθμίσεις που θα προτείνονται θα είναι πραγματικά βιώσιμες για τον οφειλέτη.

Η διαβούλευση ως ευκαιρία για διορθώσεις

Το νομοσχέδιο βρίσκεται ακόμη σε διαβούλευση, γεγονός που σημαίνει ότι υπάρχει περιθώριο για αλλαγές και βελτιώσεις.

Όπως τονίστηκε στην εκπομπή, είναι σημαντικό να αναδειχθούν τώρα τα κενά, ώστε να γνωρίζουν όσοι αποφασίζουν ότι η κοινή γνώμη έχει ενημερωθεί και ότι οι δανειολήπτες περιμένουν ουσιαστική προστασία, όχι μόνο τυπικές διατάξεις.

Το διακύβευμα είναι μεγάλο. Δεν αφορά απλώς τραπεζικούς όρους και νομικές λεπτομέρειες. Αφορά ανθρώπους, οικογένειες, περιουσίες και την αγωνία χιλιάδων πολιτών να μη βρεθούν αντιμέτωποι με αδιέξοδα.

Το νέο πλαίσιο μπορεί να αποτελέσει ένα πρώτο βήμα. Για να γίνει όμως πραγματική ασπίδα προστασίας, πρέπει να κλείσει τις παγίδες πριν αυτές μετατραπούν σε νέα προβλήματα για τους δανειολήπτες και τους εγγυητές.

Διαβάστε ακόμη

Τα κρίσιμα ερωτήματα για την υπόθεση Αβραμόπουλου - Τι λένε βελγικές αρχές και Κομισιόν

«Δεν ήταν απαγωγή»: Ανατροπή στην υπόθεση του νεκρού βρέφους στη Γερμανία - Στο μικροσκόπιο των αρχών η μητέρα

Γιατί ο καρκίνος χτυπά σήμερα όλο και περισσότερους κάτω των 50 ετών; Η τρομακτική αύξηση του 24%

Εντυπωσιακή ανακάλυψη: Στο φως η αρχαιότερη πρόσκρουση μετεωρίτη στον κόσμο - «Είναι συναρπαστικό»