Η γεωστρατηγική «έκπληξη» της Αθήνας: Το υψηλό ρίσκο του εξευμενισμού της Άγκυρας, η καχυποψία της Ιερουσαλήμ και το επικίνδυνο παιχνίδι στη Συρία

Κατά την πρόσφατη επίσκεψη του Κυριάκου Μητσοτάκη στην Άγκυρα και τη διαδραστική του επαφή με τον Ταγίπ Ερντογάν  ο... εκτροχιασμός της συζήτησης από ζητήματα αμιγώς ελληνοτουρκικού ενδιαφέροντος σε άλλα που άπτονται της περιφερειακής ατζέντας, αποτελεί την αφετηρία μιας βαθιάς και ενδεχομένως επικίνδυνης γεωπολιτικής μετατόπισης, την οποία ελάχιστοι πρόσεξαν ή προσέγγισαν.

Η κραυγαλέα και αγωνιώδης προσπάθεια της ελληνικής αποστολής να ανακαλύψει «κοινό τόπο» με την αναθεωρητική Τουρκία στα φλέγοντα περιφερειακά ζητήματα, οδήγησε σε ρητορική διολίσθηση που προκαλεί ισχυρούς κλυδωνισμούς σε ισχυρές συμμαχίες που έχει οικοδομήσει η χώρα μας τα τελευταία χρόνια.

Η υιοθέτηση ενός ασυνήθιστα καταγγελτικού λόγου για τη Δυτική Όχθη και η σπουδή για συντονισμό με την Άγκυρα στο μέτωπο της Συρίας, συνιστούν δομική ρήξη με την αρχιτεκτονική εξωτερικής πολιτικής που οικοδομήθηκε τουλάχιστον την τελευταία πενταετία.

Η Αθήνα, σε μια εμφανή προσπάθεια εξευμενισμού της Τουρκίας, φαίνεται να απεμπολεί τον ρόλο του σταθερού και προβλέψιμου εταίρου του Ισραήλ. Οι τοποθετήσεις του Έλληνα πρωθυπουργού για το Παλαιστινιακό - που απέχουν παρασάγγας από τη μέχρι πρότινος ευθυγράμμιση με τις επιδιώξεις και τα επιχειρήματα του Ισραήλ - ηχούν πλέον ως αδικαιολόγητα απόλυτες στα αυτιά της ισραηλινής ηγεσίας. Η πρόταση για «συντονισμό στην ανοικοδόμηση της Συρίας» με μια δύναμη που το Ισραήλ θεωρεί υπαρξιακή απειλή, αντιμετωπίζεται πλέον ως ενσωμάτωση του ρόλου της Αθήνας στην τουρκική περιφερειακή στρατηγική.

Αυτή η νέα «γενική διάταξη» της ελληνικής διπλωματίας και κυρίως η δήλωση του Μητσοτάκη «Να συντονιστούμε και σε προσπάθειες για την ανοικοδόμηση της Συρίας...» δεν θορυβεί μόνο την ισραηλινή πλευρά, αλλά προκαλεί δυσφορία και στην Ουάσιγκτον. Πρακτικά, η σύμπραξη του σχήματος «3+1», που αντικειμενικά αποτελεί αντίδοτο στη ρευστότητα που διαπιστώνεται στην ανατολική λεκάνης της Μεσογείου και ανάχωμα στον τουρκικό γεωπολιτικό και γεωοικονομικό μαξιμαλισμό, δέχεται πλήγμα στα θεμέλιά της. Διπλωματικές πηγές επισημαίνουν ότι η Αθήνα ρισκάρει να πάψει να λογίζεται ως ο «πιστός σύμμαχος» του Ισραήλ, καθώς δείχνει να μετατρέπεται σε αμφίσημο δρώντα που αναζητά ισορροπίες σε μια περιοχή όπου οι ουδέτερες ζώνες τείνουν να εξαφανιστούν.

Μάλιστα πληροφορίες που φτάνουν από την Ουάσιγκτον αναφέρουν ότι η στροφή αυτή της Αθήνας δεν περνά απαρατήρητη καθώς εκλαμβάνεται ως μια μορφή διπλωματικού «φλερτ» με την Άγκυρα, το οποίο υπονομεύει τη σταθερότητα των ενεργειακών και αμυντικών σχεδιασμών που είχαν συμφωνηθεί τα προηγούμενα έτη. Το Ισραήλ, που βρίσκεται σε οριακά πολεμική κατάσταση με την Τουρκία, αδυνατεί να κατανοήσει πώς η Ελλάδα - ένας στρατηγικός εταίρος - επιλέγει να «χτίσει γέφυρες» με τον Ερντογάν πάνω στα ερείπια της Συρίας, ενός μετώπου που για το Ισραήλ αποτελεί ζήτημα εθνικής επιβίωσης, αλλά και πεδίο περιφερειακού ανταγωνισμού.

Οι κατασκευαστικοί κολοσσοί και το στοίχημα της Συριακής ανοικοδόμησης

Γιατί, όμως, η αναφορά του Έλληνα Πρωθυπουργού στην ανάγκη «συντονισμού για την ανοικοδόμηση της Συρίας» σήμανε συναγερμό σε ΗΠΑ και Ισραήλ και γιατί διπλωματικοί και οικονομικοί-επιχειρηματικοί κύκλοι φοβούνται ότι η αναδιάταξη της ελληνικής γραμμής συνιστά και την επισημοποίηση γεωοικονομικής στροφής;  

Η συνάντηση του Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν μετέτρεψε τον κατασκευαστικό κλάδο σε κεντρικό πυλώνα της διμερούς «θετικής ατζέντας». Η πρόταση του Τούρκου Προέδρου για τη δημιουργία ελληνοτουρκικών κοινοπραξιών (consortia) στοχεύει στην από κοινού διεκδίκηση διεθνών συμβολαίων μαμούθ για την ανοικοδόμηση της Γάζας και της Συρίας, περιοχές όπου οι ανάγκες υποδομών εκτιμώνται σε εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια. Με την Τουρκία να κατέχει τη δεύτερη θέση παγκοσμίως στις διεθνείς εργολαβίες και την Ελλάδα να προσφέρει ευρωπαϊκή τεχνογνωσία και πρόσβαση σε χρηματοδοτικά εργαλεία, η πολιτική βούληση μετουσιώνεται σε πράξη μέσω της διοργάνωσης δύο μεγάλων επιχειρηματικών forum σε Αθήνα και Κωνσταντινούπολη. 

Ας δούμε, όμως, τώρα την πραγματικότητα.

Η Συρία, μετά από χρόνια ισοπέδωσης των υποδομών της, υπολογίζεται ότι απαιτεί κονδύλια που αγγίζουν τα 400 δισεκατομμύρια δολάρια, αποτελώντας το «Ελ Ντοράντο» της επόμενης δεκαετίας για τις τεχνικές εταιρείες στην Μέση Ανατολή.

Η Τουρκία διαθέτει ήδη στρατηγικό προβάδισμα. Οι τουρκικοί κατασκευαστικοί όμιλοι (όπως οι Limak, Kolin, Cengiz), στενά συνδεδεμένοι με το σύστημα εξουσίας του Ερντογάν, δραστηριοποιούνται ήδη στις κατεχόμενες από την Άγκυρα ζώνες της βόρειας Συρίας, έχοντας χτίσει πόλεις-δορυφόρους και δίκτυα παροχής υπηρεσιών. Για την Άγκυρα, η ανοικοδόμηση είναι το όχημα για την οριστικοποίηση της επιρροής της στο εσωτερικό της Συρίας και τη δημιουργία «ζώνης ασφαλείας» που θα ελέγχεται οικονομικά και οικιστικά από την ίδια.

Από την άλλη πλευρά, η Αθήνα επιχειρεί να εισέλθει σε αυτό το πεδίο διεκδικώντας ρόλο μέσω της τεχνογνωσίας των μεγάλων ελληνικών ομίλων οι οποίοι αναζητούν διέξοδο σε μεγάλα project εκτός συνόρων.

Το Μέγαρο Μαξίμου φαίνεται να επενδύει στην ιδέα ότι η Ελλάδα μπορεί να αποτελέσει τον «δυτικό διαμεσολαβητή» ή τον εταίρο σε κοινοπραξίες που θα λάβουν χρηματοδότηση από αραβικά κεφάλαια (π.χ. ΗΑΕ, Σαουδική Αραβία). Ωστόσο, η συμμετοχή ελληνικών εταιρειών σε projects «συντονισμένα» με την Τουρκία ενδέχεται να προσφέρει νομιμοποίηση στην τουρκική παρουσία στη Συρία, κάτι που θα προκαλούσε την οργή του Ισραήλ.

Η Τουρκία παραδοσιακά χρησιμοποιεί τις κατασκευαστικές της ως εργαλείο soft power, αποκλείοντας τρίτους δρώντες από τα κρίσιμα συμβόλαια. Η Αθήνα κινδυνεύει να λειτουργήσει ως «βολικό άλλοθι» για την Άγκυρα, χωρίς να εξασφαλίσει ουσιαστικό μερίδιο στην πίτα της ανοικοδόμησης.

Για την Ιερουσαλήμ, οποιαδήποτε κίνηση ενισχύει τη σταθερότητα της Συρίας υπό την τουρκική ή ιρανική σκιά αποτελεί απειλή. Η ελληνική κατασκευαστική διείσδυση, αν δεν είναι απολύτως ευθυγραμμισμένη με τα ισραηλινά συμφέροντα ασφαλείας, θα θεωρηθεί πράξη εχθρική προς τον άξονα «3+1».

Για το Ισραήλ, η Συρία είναι το «πεδίο των μαχών» κατά της ιρανικής επιρροής και των πληρεξουσίων της. Η πρόταση Μητσοτάκη για «συντονισμό με την Τουρκία στην ανοικοδόμηση» ηχεί ως εφιάλτης. Η Ιερουσαλήμ θεωρεί ότι οποιαδήποτε ενίσχυση του τουρκικού αποτυπώματος στη Συρία, με τη σφραγίδα μάλιστα ενός ευρωπαϊκού κράτους όπως η Ελλάδα, προσφέρει ζωτικό χώρο στην Άγκυρα να παγιώσει τη δική της ατζέντα, η οποία συχνά εφάπτεται με εκείνη ακραίων στοιχείων που το Ισραήλ θεωρεί απειλή.

Στην ουσία, η Συρία μετατρέπεται σε ένα πεδίο όπου η γεωοικονομία υποτάσσει τη διπλωματία. Η Αθήνα φαίνεται πως είναι διατεθειμένη να ρισκάρει τις στρατηγικές της σχέσεις με το Ισραήλ, ελπίζοντας σε έναν ρόλο «εργολάβου» σε μια περιοχή όπου οι κανόνες του παιχνιδιού γράφονται ακόμη με το αίμα...

Η στοχοποίηση του Νίκου Δένδια και η διπλωματική «υπόκλιση»

Στο Ισραήλ, η καχυποψία έχει ήδη μετατραπεί σε διπλωματικό συναγερμό. Πληροφορίες αναφέρουν πως αναλυτές στην Ιερουσαλήμ που συνδέονται με το εκεί κεντρικό σύστημα εξουσίας, με την εκεί διπλωματία και τις υπηρεσίες πληροφοριών, ερμηνεύουν την προσέγγιση Μητσοτάκη-Ερντογάν ως μια μορφή αναδίπλωσης. Καλά πληροφορημένες πηγές υπογραμμίζουν ότι στο Ισραήλ συνδυάζουν τις εκπλήξεις που επεφύλασσε ο Κυριάκος Μητσοτάκης με τη συστηματική προσπάθεια αποδυνάμωσης του Νίκου Δένδια στο εσωτερικό της ελληνικής κυβέρνησης.

Όπως αναφέρουν στους διαδρόμους της ισραηλινής διπλωματίας, η μεθοδολογία του Χακάν Φιντάν να δημιουργήσει ρήγμα μεταξύ των «διαλλακτικών» του Υπουργείου Εξωτερικών και του Υπουργού Άμυνας φαίνεται να αποδίδει καρπούς, αφήνοντας την ελληνική στρατηγική μετέωρη και εκτεθειμένη στους σχεδιασμούς του Σουλτάνου.

Το τίμημα αυτής της ελληνικής «ανοχής» στις NAVTEX διαρκείας και η διφορούμενη ρητορική για τη Μέση Ανατολή δεν αποκλείεται να είναι βαρύ. Συνομιλητές από διεθνή κέντρα ισχύος επισημαίνουν ότι όταν η Ελλάδα απεμπολεί το πλεονέκτημα του αξιόπιστου κρίκου ασφαλείας για να κατευνάσει την Τουρκία, το μόνο που εισπράττει είναι η απαξίωση από τους στρατηγικούς της εταίρους και η ενίσχυση της τουρκικής βουλιμίας στο Αιγαίο.

Η αποδυνάμωση της γραμμής Δένδια, που παραδοσιακά εκφράζει πιο συγκρουσιακή και σταθερή στάση απέναντι στον τουρκικό αναθεωρητισμό, στέλνει το μήνυμα στην Άγκυρα ότι η Αθήνα είναι διατεθειμένη να συζητήσει μια α λα καρτ πραγματικότητα. Αυτό το κενό στρατηγικής καθαρότητας είναι που ανησυχεί περισσότερο την Ιερουσαλήμ, η οποία παραδοσιακά βασιζόταν στην Ελλάδα ως τον σταθερό πυλώνα που δεν θα υπέκυπτε στις πιέσεις της Άγκυρας.

Το «άλλοθι» της Ασίας και η απουσία από την Ουάσιγκτον

Η στρατηγική απόσταση της Αθήνας επισφραγίζεται και με την ηχηρή απουσία του πρωθυπουργού από την Ουάσιγκτον στις 19 Φεβρουαρίου. Η επιλογή της αποχής από την παρθενική συνεδρίαση του Συμβουλίου Ειρήνης για τη Γάζα που συγκρότησε ο Ντόναλντ Τραμπ, με την επίκληση φορτωμένου προγράμματος σε Άμπου Ντάμπι και Νέο Δελχί, στέλνει μήνυμα απόκλισης από τις πρωτοβουλίες του Λευκού Οίκου.

Ενώ ο Μπενιαμίν Νετανιάχου έσπευσε να επικυρώσει την ένταξη του Ισραήλ στο Συμβούλιο, παρά την παρουσία της Τουρκίας και του Κατάρ, η Ελλάδα δείχνει να θέλει να απουσιάσει σκόπιμα χρησιμοποιώντας ως άλλοθι τη... στροφή στην Ασία, δημιουργώντας ανησυχητικό κενό εμπιστοσύνης.

Η ισραηλινή πλευρά φαίνεται πολύ πιθανό να αρχίσει να αντιμετωπίζει πλέον την Αθήνα με αυξημένη επιφυλακτικότητα, θεωρώντας ότι η ελληνική ηγεσία επιλέγει τον δρόμο της επικίνδυνης αμφισημίας, την ώρα που η περιφερειακή γεωμετρία απαιτεί καθαρές και στιβαρές αποφάσεις.

Η επίσημη δικαιολογία για την επίσκεψη στο Άμπου Ντάμπι (17/2) και το Νέο Δελχί (18-19/2) δεν φαίνεται να πείθει ούτε την Ουάσιγκτον, η οποία ανέμενε από την Ελλάδα να είναι παρούσα σε μια πρωτοβουλία που στοχεύει στην επίτευξη ειρήνης σε μια περιοχή που την αφορά άμεσα.

Σύμφωνα με καλά πληροφορημένες πηγές από την αντίπερα όχθη του Ατλαντικού, η απουσία αυτή ερμηνεύεται ως μια προσπάθεια της Αθήνας να μην έρθει σε αντιπαράθεση με την Τουρκία σε ένα διεθνές forum, επιλέγοντας τη διπλωματική απόσταση που όμως την αποξενώνει από τους συμμάχους της.

Η γεωοικονομική διάσταση και η απαξίωση του ρόλου της Αθήνας

Πέραν της διπλωματικής διάστασης, η στάση της Αθήνας έχει και σοβαρές γεωοικονομικές προεκτάσεις. Η επιμονή για συνεργασία στη Συρία και ο εξευμενισμός της Τουρκίας στο Παλαιστινιακό αποδυναμώνουν τη θέση της Ελλάδας ως κόμβου ασφάλειας για τα ενεργειακά δίκτυα που συνδέουν το Ισραήλ με την Ευρώπη.

Όταν η Ελλάδα παύει να θεωρείται ο «ακλόνητος σύμμαχος», οι επενδυτικοί σχεδιασμοί για αγωγούς και ηλεκτρικές διασυνδέσεις μπορεί ακόμη και βραχυ-μεσοπρόθεσμα να τεθούν υπό αμφισβήτηση, καθώς το Ισραήλ μπορεί να αναζητήσει σύντομα εναλλακτικές εγγυήσεις ασφαλείας.

Ο «άνεμος της Τουρκίας», στον οποίο αναφέρθηκε τις προάλλες ο Ταγίπ Ερντογάν μιλώντας στη Μεγάλη Εθνοσυνέλευση της Τουρκίας πνέει πλέον χωρίς αντίσταση, όχι μόνο στο Αιγαίο αλλά και στην ευρύτερη περιοχή της ανατολικής λεκάνης της Μεσογείου και της Μέσης Ανατολή.

Η Ελλάδα, απεμπολώντας το πλεονέκτημα του αξιόπιστου κρίκου, κινδυνεύει να βρεθεί σε θέση απαξίωσης, όπου οι αποφάσεις για την Ανατολική Μεσόγειο θα λαμβάνονται χωρίς τη δική της ενεργό συμμετοχή. Η απουσία από το Συμβούλιο Ειρήνης του Τραμπ είναι το πρώτο σύμπτωμα μιας πολιτικής που, στην προσπάθειά της να τα έχει καλά με όλους, καταλήγει να μην εμπνέει εμπιστοσύνη σε κανέναν.

Η ανάγκη για στρατηγική επαναφορά

Η ελληνική εξωτερική πολιτική βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Η επιλογή του εξευμενισμού της Άγκυρας με αντάλλαγμα μια πρόσκαιρη ηρεμία στο Αιγαίο, αποδεικνύεται μια στρατηγική υψηλού ρίσκου που υπονομεύει τις βαθιές συμμαχίες της χώρας.

Η Ιερουσαλήμ και η Ουάσιγκτον περιμένουν από την Αθήνα δείγματα γραφής που θα αποκαθιστούν την εμπιστοσύνη και θα επιβεβαιώνουν ότι η Ελλάδα παραμένει ο δυτικός προμαχώνας στην περιοχή.

Αν η Αθήνα συνεχίσει να πορεύεται στο μονοπάτι της αμφισημίας, το τίμημα δεν θα είναι μόνο η διπλωματική απομόνωση, αλλά και μια νέα περίοδος αβεβαιότητας κατά την οποία ο αναθεωρητισμός της Τουρκίας θα βρει το απαραίτητο κενό για να επιβληθεί ως η μοναδική κυρίαρχη δύναμη. Η στρατηγική επαναφορά στον άξονα της σταθερότητας και η επαναβεβαίωση των σχέσεων με το Ισραήλ και τις ΗΠΑ αποτελεί πλέον μονόδρομο για την προάσπιση των εθνικών συμφερόντων.

Διαβάστε ακόμη

Γη - θερμοκήπιο: Ο δρόμος χωρίς επιστροφή

Στις καθυστερήσεις και τα επιπλέον λουκέτα «πνίγεται» το σχέδιο μετασχηματισμού στα ΕΛΤΑ

«Παράσταση κλόουν»: Ο Ομπάμα επιτίθεται στον Τραμπ μετά το ντροπιαστικό βίντεο με τους πιθήκους

Τρεις συλλήψεις για τη δολοφονία ηλικιωμένου με 15 μαχαιριές στην Αλεξανδρούπολη - Οι δύο ανήλικοι