Γιατί ο Τραμπ θέλει τη Γροιλανδία και πώς θα μπορούσε να εξελιχθεί το «απίστευτα ανόητο» σχέδιό του

Ο Ντόναλντ Τραμπ και στελέχη της κυβέρνησής του έχουν επανειλημμένα αφήσει ανοιχτό το «ενδεχόμενο» κατάληψης της Γροιλανδίας ακόμη και με στρατιωτική βία, προκαλώντας έντονη ανησυχία στους κατοίκους του νησιού, σε μέλη του Κογκρέσου αλλά και σε Ευρωπαίους αξιωματούχους. Πολλοί φοβούνται ότι οι αυτοκρατορικές φιλοδοξίες του Αμερικανού προέδρου θα μπορούσαν να τινάξουν στον αέρα διεθνείς συμφωνίες και να ανοίξουν τον δρόμο σε αυταρχικά καθεστώτα για παρόμοιες κινήσεις.

Η εμφανής εκστρατεία πίεσης του Τραμπ φαίνεται πως αποσκοπεί στο να εξαναγκάσει τη Δανία είτε να διαπραγματευτεί την πώληση της Γροιλανδίας είτε να συνάψει μια συμφωνία που θα επιτρέπει στις ΗΠΑ να εκμεταλλευτούν τους φυσικούς της πόρους -μια τακτική που ειδικοί συγκρίνουν με τον αυταρχικό επεκτατισμό του Βλαντίμιρ Πούτιν και με πρακτικές εκβιασμού τύπου… μαφίας.

Πώς θα μπορούσε όμως να μοιάζει στην πράξη μια αμερικανική εισβολή στη Γροιλανδία; Ειδικοί στο διεθνές και στρατιωτικό δίκαιο, αλλά και αναλυτές της πολιτικής στην Αρκτική, που μίλησαν στην Independent, συμφωνούν ότι η ιδέα του Τραμπ είναι μια «φαντασίωση» και «απίστευτα ανόητη». Ωστόσο, εκτιμούν ότι η Ουάσινγκτον θα μπορούσε να επιχειρήσει να επιβάλει μια «συμφωνία» εις βάρος της Γροιλανδίας, αποφεύγοντας μια ανοιχτή στρατιωτική σύγκρουση -και τη σχεδόν βέβαιη κατάρρευση του ΝΑΤΟ.

«Μου θυμίζει εκείνη τη γνωστή φράση: “Έχεις ένα πολύ ωραίο μέρος εδώ, θα ήταν κρίμα να πάθει κάτι”», σχολίασε ο Γιουτζίν Φιντέλ, ανώτερος ερευνητής στη Νομική Σχολή του Yale.

«Είναι σαν εκείνο το παιχνίδι του δρόμου, όπου πρέπει να μαντέψεις κάτω από ποιο ποτηράκι βρίσκεται το νόμισμα. Ποια ακριβώς είναι η επίσημη θέση της κυβέρνησης; Κανείς δεν ξέρει. Και αυτό είναι από μόνο του παράλογο», πρόσθεσε.

Η «αυτοδιάθεση» ως μοχλός πίεσης προς τη Δανία

Το ενιαίο βασίλειο Νορβηγίας και Δανίας αποίκισε τη Γροιλανδία το 1721, με τη Δανία να διατηρεί τον έλεγχο του νησιού μετά τη διάσπαση των δύο χωρών το 1814. Σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, όταν οι ΗΠΑ αγόρασαν τις Παρθένες Νήσους από τη Δανία, δεσμεύτηκαν να αναγνωρίσουν τη δανική κυριαρχία στη Γροιλανδία.

Η σχετική συνθήκη περιλάμβανε ρητή δήλωση ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες «δεν θα αντιταχθούν στην επέκταση των πολιτικών και οικονομικών συμφερόντων της Δανικής Κυβέρνησης σε ολόκληρη τη Γροιλανδία».

Το νησί -με περίπου 57.000 κατοίκους, εκ των οποίων σχεδόν το 90% είναι αυτόχθονες Ινουίτ- ασκεί αυτοτελή εσωτερική και οικονομική πολιτική, ενώ η Δανία παραμένει υπεύθυνη για την άμυνα και την εξωτερική πολιτική.

Οι ΗΠΑ διαθέτουν ήδη στρατιωτική βάση από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου, ενώ δυνάμεις της Εθνοφρουράς σταθμεύουν εκεί σε ορισμένες περιόδους του έτους.

Κατά επίσκεψή του στο νησί πέρυσι, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς δήλωσε ότι «ο λαός της Γροιλανδίας θα έχει αυτοδιάθεση», προσθέτοντας ότι ελπίζει να «επιλέξει τη συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες, γιατί είμαστε το μόνο έθνος στον κόσμο που θα σεβαστεί την κυριαρχία και την ασφάλειά τους».

Αν μια αμερικανική εκστρατεία επιρροής υπέρ της ανεξαρτησίας της Γροιλανδίας είχε αποτέλεσμα, οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να επιχειρήσουν να τη θέσουν υπό τον έλεγχό τους -αν και δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η πλειονότητα των Γροιλανδών αντιτίθεται σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο.

Μια πιθανή επιλογή θα ήταν η ένταξη σε Συμφωνία Ελεύθερης Σύνδεσης, όπως αυτές που έχουν οι ΗΠΑ με τα Νησιά Μάρσαλ, τη Μικρονησία και το Παλάου, οι οποίες προσφέρουν στον αμερικανικό στρατό ευρεία ελευθερία δράσης με αντάλλαγμα βασικές υπηρεσίες.

Ωστόσο, μια συμφωνία της εποχής του Ψυχρού Πολέμου ήδη παρέχει στις ΗΠΑ εκτεταμένα δικαιώματα στη Γροιλανδία, μεταξύ άλλων την άδεια να «κατασκευάζουν, εγκαθιστούν, συντηρούν και λειτουργούν» στρατιωτικές βάσεις, να «στεγάζουν προσωπικό» και να ελέγχουν «προσγειώσεις, απογειώσεις, ελλιμενισμούς και κινήσεις πλοίων και αεροσκαφών».

«Όλα όσα θέλει να κάνει η σημερινή κυβέρνηση, μπορεί ήδη να τα κάνει», τονίζει ο Ρομέν Σιφάρ, διευθυντής του Arctic Institute στην Ουάσινγκτον.

Ο Τραμπ, ο οποίος έχει εμμονή με τη Γροιλανδία ήδη από την πρώτη του θητεία, έχει ισχυριστεί χωρίς αποδείξεις ότι το νησί «είναι γεμάτο» ρωσικά και κινεζικά πλοία, κάτι που Ευρωπαίοι αξιωματούχοι διαψεύδουν κατηγορηματικά. Η περιοχή, πάντως, διαθέτει ανεκμετάλλευτους φυσικούς πόρους, όπως σπάνιες γαίες.

Η κυβέρνηση Τραμπ φαίνεται πλέον να επιχειρεί να δικαιολογήσει μια ενδεχόμενη κατοχή της Γροιλανδίας επικαλούμενη λόγους «εθνικής ασφάλειας» -ένα αφήγημα που ο Σιφάρ χαρακτηρίζει «κατασκευασμένη κρίση».

«Αυτό που κάνουν οι ΗΠΑ είναι να συμπεριφέρονται σαν κράτος-παρίας», σημειώνει. «Δεν υπάρχει καμία στρατιωτική απειλή για τις ΗΠΑ από τη Γροιλανδία, ούτε καμία ένδειξη ότι το νησί σκοπεύει να συνάψει συμμαχίες με τη Ρωσία ή την Κίνα».

Μπορεί ο Τραμπ να… αγοράσει τη Γροιλανδία;

Σύμφωνα με την εκπρόσωπο Τύπου του Λευκού Οίκου, Καρολάιν Λέβιτ, η κυβέρνηση Τραμπ συζητά «ενεργά» το ενδεχόμενο αγοράς της Γροιλανδίας.

Πόσο θα κόστιζε κάτι τέτοιο; Από πού θα προέρχονταν τα χρήματα; Έχει η Δανία τιμή πώλησης; Θα αρκούσε μια επιταγή; Οι Δανοί αξιωματούχοι αρνούνται καν να συζητήσουν το θέμα.

Το 1946, η Δανία είχε απορρίψει πρόταση της κυβέρνησης Τρούμαν ύψους 100 εκατ. δολαρίων σε χρυσό, ποσό που αντιστοιχεί σχεδόν σε 2 δισ. δολάρια σήμερα.

«Οι κυβερνήσεις της Γροιλανδίας και της Δανίας ήταν απολύτως σαφείς: η Γροιλανδία δεν πωλείται», τονίζει ο Σιφάρ. «Πρόκειται για φαντασιώσεις. Κανείς ούτε στη Γροιλανδία ούτε στη Δανία εξετάζει ένα τέτοιο σενάριο».

Επιπλέον, δεν υπάρχει καμία νομική βάση που να επιτρέπει στις ΗΠΑ να αποκτήσουν τη Γροιλανδία χωρίς τη «κυρίαρχη και δημοκρατική βούληση του λαού της, όπως αυτή εκφράζεται μέσω της κυβέρνησής του». Κάτι τέτοιο θα παραβίαζε τόσο το διεθνές δίκαιο όσο και το δανικό και γροιλανδικό νομικό πλαίσιο.

«Αν ήμουν πρωθυπουργός της Δανίας», λέει ο Φιντέλ, «θα έλεγα στις Ηνωμένες Πολιτείες να πάνε να… χαθούν».

Μια στρατιωτική εισβολή θα ήταν «καταστροφική»

Σε καθαρά στρατιωτικό επίπεδο, οι αμερικανικές δυνάμεις θα μπορούσαν να καταλάβουν τη Γροιλανδία σχεδόν άμεσα. Θα υπήρχε, το πολύ, μια «συμβολική αντίσταση», ενώ ο έλεγχος της πρωτεύουσας Νουούκ θα μπορούσε να επιτευχθεί μέσα σε ώρες — ή και λεπτά.

Ωστόσο, το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να υπερασπιστούν το ένα το άλλο. Έχει ενεργοποιηθεί μόνο μία φορά, μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου -από τις ίδιες τις ΗΠΑ.

«Το Βασίλειο της Δανίας, συμπεριλαμβανομένης της Γροιλανδίας, είναι μέλος του ΝΑΤΟ», ανέφεραν αυτή την εβδομάδα σε κοινή τους δήλωση οι ηγέτες της Δανίας, της Βρετανίας, της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ιταλίας, της Πολωνίας και της Ισπανίας.

«Η ασφάλεια στην Αρκτική πρέπει να διασφαλίζεται συλλογικά, σε συνεργασία με τους συμμάχους του ΝΑΤΟ, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, με σεβασμό στις αρχές του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ: κυριαρχία, εδαφική ακεραιότητα και απαραβίαστο των συνόρων. Μόνο η Δανία και η Γροιλανδία μπορούν να αποφασίζουν για ζητήματα που τις αφορούν».

Σύμφωνα με το αμερικανικό Σύνταγμα, απαιτείται έγκριση του Κογκρέσου για την κήρυξη πολέμου -και μια εισβολή εναντίον συμμάχου για λόγους αυτοκρατορικής επέκτασης δεν διαθέτει πλειοψηφική στήριξη.

«Θα ήταν καταστροφικό», προειδοποιεί ο Φιντέλ. «Θα ενίσχυε δικτάτορες αλλού. Θα έδινε στον Πούτιν το μήνυμα ότι μπορεί κι εκείνος να κοιτάξει τον χάρτη και να σκεφτεί, για παράδειγμα, αν θέλει να πάρει το Σβάλμπαρντ από τη Νορβηγία».

Η κατάληψη εδαφών δια της βίας είναι παράνομη, όπως και η απόκτησή τους μέσω άμεσης απειλής χρήσης βίας, σύμφωνα με τον καθηγητή Νομικής του Columbia, Μάθιου Γουάξμαν.

Και ακόμη κι αν επιχειρηθεί «διαπραγμάτευση» υπό τη σκιά στρατιωτικών απειλών, αυτό θα εκληφθεί ως εξαναγκασμός -κάτι που, όπως τονίζει, «θα αποσταθεροποιούσε σοβαρά τη διατλαντική συμμαχία».

Διαβάστε ακόμη

Ξεκινάει η ψυχρή εισβολή με τσουχτερό κρύο και χιόνια μέχρι το κύμα - Οι περιοχές που θα «παγώσουν»

Τζιχάντ από τον Χαμενεΐ: Γιατί ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν θα προτιμούσε τον θάνατο από το να φύγει στη Μόσχα

Πως βλέπει η κυβέρνηση τις κινήσεις Καρυστιανού - Τι λένε οι «γαλάζιοι» για τα δημοσκοπικά ευρήματα

Ιράν: Η αρχή του τέλους ή επανάληψη του ίδιου μοτίβου;