Γιατί το μπλόκο στους δασμούς του Τραμπ είναι νίκη για το παγκόσμιο εμπόριο αλλά δεν βάζει τέλος στον εμπορικό πόλεμο

Είναι αναζωογονητικό να βλέπει κανείς το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ να ξαναβρίσκει το σθένος του και να ορθώνει ανάστημα απέναντι στις πιο ακραίες ιδιοτροπίες του Ντόναλντ Τραμπ. Η απόφαση με ψήφους 6-3 την Παρασκευή να ακυρώσει την καταιγίδα δασμών που επέβαλε σε εισαγωγές σχεδόν από όλον τον κόσμο, βασισμένη στο παράλογο επιχείρημα ότι αντιμετώπιζαν «εθνικές έκτακτες ανάγκες», καθησυχάζει τη διεθνή κοινότητα ότι το σύστημα διακυβέρνησης των ΗΠΑ —με τη διάκριση των εξουσιών, τους θεσμικούς ελέγχους και το κράτος δικαίου— δεν έχει καταρρεύσει πλήρως.

Όπως αναλύει ο Guardian, η απόφαση του δικαστηρίου δεν θα επαναφέρει τις Ηνωμένες Πολιτείες στην παλιά τους θέση ως λογικού και αξιόπιστου παράγοντα της παγκόσμιας οικονομίας. Η οικονομική αρχιτεκτονική που βασίζεται σε κανόνες και στήριξε την παγκόσμια οικονομική ολοκλήρωση τις δεκαετίες μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο παραμένει κατακερματισμένη. Ο Τραμπ εξακολουθεί να επιδιώκει τη διάλυσή της. Και διατηρεί τη δύναμη να το κάνει.

Η απόφαση του δικαστηρίου είναι ασφαλώς θετική είδηση, καθώς βασίζεται στο γεγονός ότι ο Νόμος για τις Διεθνείς Οικονομικές Εξουσίες Έκτακτης Ανάγκης (IEEPA), τον οποίο επικαλέστηκε ο Τραμπ, δεν του δίνει στην πραγματικότητα την εξουσία να αυξάνει δασμούς. Οι δασμοί αποτελούν μορφή φορολόγησης, για την οποία, σύμφωνα με το Σύνταγμα, αποκλειστική αρμοδιότητα έχει το Κογκρέσο.

Η απόφαση αναφέρεται ρητά στους δασμούς που δικαιολογήθηκαν με πρόσχημα την «κρίση δημόσιας υγείας» λόγω παράνομων ναρκωτικών από τον Καναδά, το Μεξικό και την Κίνα, καθώς και σε εκείνους που επιβλήθηκαν για την αντιμετώπιση των εμπορικών ελλειμμάτων, τα οποία η κυβέρνηση ισχυρίστηκε ότι «αποψίλωσαν» την αμερικανική μεταποίηση. Θα μπλοκάρει όμως και όλους τους υπόλοιπους υποτιθέμενους δασμούς «εθνικής έκτακτης ανάγκης», συμπεριλαμβανομένου εκείνου που ο Τραμπ απέδωσε στη διαμάχη της βραζιλιάνικης κυβέρνησης με την πλατφόρμα X του Έλον Μασκ και στη φυλάκιση του πρώην προέδρου Ζαΐρ Μπολσονάρου για απόπειρα πραξικοπήματος.

Σύμφωνα με την ελβετική Global Trade Alert, η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου θα μειώσει τον μέσο, σταθμισμένο ως προς το εμπόριο, δασμό των ΗΠΑ στο 8,3% από 15,3% — κάτι που αποτελεί εξαιρετικά ευχάριστη είδηση για τους καταπονημένους Αμερικανούς καταναλωτές, αλλά και για τις επιχειρήσεις που βασίζονται σε εισαγόμενα εξαρτήματα.

Εφόσον δεν υπάρξει αντίδραση από τον Λευκό Οίκο, ο μέσος δασμός στις εισαγωγές από την Κίνα θα μειωθεί από 36,8% σε 21,2% (σε σταθμισμένη βάση). Θα πέσει από 26,3% σε 6,8% για τις βραζιλιάνικες εισαγωγές και από 14,9% σε 9,9% για τα ιαπωνικά προϊόντα.

Αβεβαιότητα μετά την απόφαση

Πριν, όμως, μιλήσει κανείς για νίκη, αξίζει να σημειωθεί ότι το 8,3% είναι εξαιρετικά υψηλός δασμός με βάση τα πρόσφατα ιστορικά δεδομένα. Ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι το δικαστήριο είχε ελάχιστα να πει για τη διαφθορά που βρίσκεται στον πυρήνα του εμπορικού πολέμου του Τραμπ: τα ασυνάρτητα και ανειλικρινή επιχειρήματα που χρησιμοποίησε για να δικαιολογήσει την επιθετική παγκόσμια πολιτική του.

Το δικαστήριο δεν τοποθετήθηκε στο κατά πόσο ο πρόεδρος οφείλει να αιτιολογεί πώς οι δασμοί θα αντιμετωπίσουν τις «έκτακτες ανάγκες» που ισχυρίζεται ότι υπάρχουν. (Οι οριζόντιοι «ανταποδοτικοί δασμοί» που επέβαλε την περσινή «Ημέρα Απελευθέρωσης» δεν περιόρισαν το εμπορικό έλλειμμα, το οποίο αυξήθηκε κατά 2% το 2025, τροφοδοτούμενο από εκτίναξη των εισαγωγών σε ιστορικό υψηλό 4,33 τρισ. δολαρίων.)

Το δικαστήριο δεν περιόρισε επίσης τη δυνατότητα του προέδρου να δικαιολογεί κυβερνητικές ενέργειες λέγοντας ό,τι θέλει, όσο ψευδές κι αν είναι. Φαίνεται ότι μπορεί να χαρακτηρίζει τη σύλληψη του Μπολσονάρου ή την έρευνα του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου για Αμερικανούς και Ισραηλινούς αξιωματούχους ως «εθνική έκτακτη ανάγκη». Απλώς δεν μπορεί να χρησιμοποιεί αυτό το επιχείρημα για να επιβάλει φόρους.

Η απόφαση του δικαστηρίου, στην πραγματικότητα, προσθέτει οικονομική αβεβαιότητα, καθώς ανατρέπει συμφωνίες που είχε συνάψει ο Τραμπ με άλλες χώρες. Χρειάζεται πλέον μια άλλη πηγή εσόδων για να καλύψει το δημοσιονομικό κενό που αφήνει η απώλεια των τελωνειακών εισπράξεων. Η Capital Economics εκτιμά ότι οι εισφορές που έχουν εισπραχθεί μέχρι σήμερα με το πλέον άκυρο πρόσχημα της «εθνικής έκτακτης ανάγκης» ανέρχονται σε περίπου 120 δισ. δολάρια, δηλαδή στο 0,5% του ΑΕΠ.

Και, όπως επισήμανε ο δικαστής Μπρετ Κάβανο στη μειοψηφούσα άποψή του, το Ανώτατο Δικαστήριο δεν αφαίρεσε όλα τα υπόλοιπα «όπλα» που διαθέτει ο Τραμπ για να συνεχίσει την επίθεση.

«Έχουμε πολύ ισχυρές εναλλακτικές», δήλωσε ένας εμφανώς εκνευρισμένος πρόεδρος σε μια μακροσκελή συνέντευξη Τύπου μετά την ανακοίνωση της απόφασης. «Θα εισπράξουμε περισσότερα χρήματα». Αμέσως ανακοίνωσε έναν οριζόντιο παγκόσμιο δασμό 10% «επιπλέον των κανονικών δασμών που ήδη επιβάλλονται», βάσει του άρθρου 122 του Νόμου περί Εμπορίου του 1974, ο οποίος επιτρέπει προσωρινούς δασμούς για την αντιμετώπιση «μεγάλων και σοβαρών» ελλειμμάτων στο ισοζύγιο πληρωμών.

Δεν θα μπορεί να απειλεί με δασμούς ο Τραμπ πια

Ορίστε λοιπόν πάλι από την αρχή — αλλά ίσως υπάρχει λόγος για συγκρατημένη αισιοδοξία. Ίσως η απόφαση του δικαστηρίου προστατεύσει τη διεθνή οικονομική αρχιτεκτονική από τις εκρήξεις θυμού του Τραμπ. Το άρθρο 122 απαιτεί έγκριση του Κογκρέσου για την παράταση των δασμών πέραν των 150 ημερών και δεν επιτρέπει διακρίσεις μεταξύ χωρών, πράγμα που σημαίνει ότι ο Τραμπ δεν μπορεί να τους «πειράζει» στο πλαίσιο διμερών συμφωνιών.

Ο Τραμπ θα μπορούσε να καταφύγει στο άρθρο 301 του Νόμου περί Εμπορίου του 1974, που επιτρέπει δασμούς ως αντίποινα σε αθέμιτες εμπορικές πρακτικές — όπως έκανε απέναντι στην Κίνα στην πρώτη του θητεία. Θα μπορούσε επίσης να επικαλεστεί το άρθρο 232 του Νόμου για την Επέκταση του Εμπορίου του 1962, που χρησιμοποίησε για να επιβάλει δασμούς σε χάλυβα, αλουμίνιο, ξυλεία, ημιαγωγούς και αυτοκίνητα με πρόσχημα την εθνική ασφάλεια. Όμως και αυτά συνοδεύονται από περιορισμούς.

Πριν από αντίποινα βάσει του άρθρου 301, για παράδειγμα, ο εκπρόσωπος εμπορίου των ΗΠΑ πρέπει να διενεργήσει έρευνα, να διαβουλευτεί με τη χώρα που αφορά το μέτρο και να δημοσιεύσει την προτεινόμενη ενέργεια και τα πραγματικά στοιχεία στα οποία βασίζεται.

Ακόμη κι αν τελικά καταφέρει να αντικαταστήσει τους δασμούς που ακυρώθηκαν από το δικαστήριο, ο Τραμπ δεν μπορεί πλέον να απειλεί αξιόπιστα με νέους δασμούς μέρα παρά μέρα για να προωθεί κάθε είδους στόχο εξωτερικής πολιτικής.

Κανείς δεν γνωρίζει αν το παγκόσμιο εμπόριο έχει πράγματι κερδίσει μια ουσιαστική ανάσα. Εκείνο που είναι βέβαιο είναι ότι ο Τραμπ δεν θα αποδεχτεί απλώς αυτή την ήττα. Πολλές χώρες ανά τον κόσμο θα πρέπει τώρα να διαπραγματευτούν νέες εμπορικές συμφωνίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το αν η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου θα διευκολύνει αυτή τη διαδικασία παραμένει ασαφές.

Διαβάστε ακόμη

Αποτροπιασμός: Καταγγελία για βιασμό 25χρονης ΑμεΑ στην Κυψέλη - Μπήκε στο σπίτι τους

Τουλάχιστον τρεις νεκροί μετανάστες από το ναυάγιο στην Κρήτη - Πάνω από 20 οι αγνοούμενοι

Φωτεινή Βελεσιώτου στο ethnos.gr: «Στην κακοποίηση δεν σώπασα ποτέ»

Αυτή είναι η τουρκική σημαία που εκατοντάδες Έλληνες θυσιάστηκαν για να την υποστείλουν στη μάχη του Μπιζανίου