Θα επιβιώσει το καρτέλ στο Μεξικό; Ποιος θα διαδεχθεί τον El Mencho;

Πρώτο θέμα σε όλο τον κόσμο έχει γίνει η εξουδετέρωση του Νεμέσιο Οσεγκέρα Θερβάντες, γνωστότερου και ως El Mencho, η οποία προκάλεσε κύμα ακραίας βίας σε διάφορες πολιτείες του Μεξικού με αποτέλεσμα να έχουν χάσει μέχρι τώρα τη ζωή τους περισσότεροι από 70 άνθρωποι, πολλοί εκ των οποίων ήταν μέλη των δυνάμεων ασφαλείας.

Όχι μόνο επειδή πίσω από τον θάνατό του υπάρχει πολύ παρασκήνιο σχετικά με το πώς οι Αρχές έφτασαν στα ίχνη του, αλλά και επειδή το ενδιαφέρον έχει επικεντρωθεί στην επόμενη ημέρα. Θα επιβιώσει το καρτέλ κι αν ναι ποιος θα διαδεχθεί τον El Mencho στην ηγεσία του;

Κι επίσης, ήταν σωστή η κίνηση να εξουδετερωθεί ο αρχηγός ή θα οδηγήσει σε ανεξέλεγκτο κύμα βίας με θύματα και αθώους πολίτες;

Τι ακολουθεί μετά την εξουδετέρωση του El Mencho

Ο θάνατος του El Mencho είναι ένα από τα σημαντικότερα πλήγματα για το καρτέλ που καθοδηγούσε. Ενώ οι ειδικοί σημειώνουν ότι το καρτέλ Χαλίσκο (CJNG) μπορεί τώρα να βρίσκεται σε «ασθενέστερη θέση», πολλοί προειδοποιούν ότι ο «αποκεφαλισμός» του χωρίς την αποσύνθεση των πόρων του είναι μια λανθασμένη στρατηγικά κίνηση.

Οι επικριτές εκτιμούν ότι, αντί για μακροπρόθεσμο «οικονομικό στραγγαλισμό», η κυβέρνηση επέστρεψε σε μια στρατηγική που είχε αποτύχει στο παρελθόν κατά τη διάρκεια της προεδρίας του Φελίπε Καλντερόν (2006-2012).

Υπό τον Καλντερόν, μια σκληρή στρατιωτική επίθεση στόχευσε τους ηγέτες του καρτέλ σε μια προσπάθεια να εξαρθρωθεί το οργανωμένο έγκλημα. Ωστόσο, ενώ αρκετοί υψηλόβαθμοι βαρόνοι των ναρκωτικών συνελήφθησαν ή σκοτώθηκαν, η καταστολή οδήγησε σε βίαιο κατακερματισμό. Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι σκοτώθηκαν ή εξαφανίστηκαν τα επόμενα χρόνια, αλλά οι εγκληματικές ομάδες τελικά προσαρμόστηκαν και συνέχισαν να επεκτείνονται.

Όταν το σημερινό κυβερνών κόμμα, το Morena, ανέλαβε την εξουσία το 2018 υπό τον πρώην πρόεδρο Αντρές Μανουέλ Λόπες Ομπραδόρ, υποσχέθηκε μια διαφορετική προσέγγιση. Το σύνθημα του Ομπραδόρ, «abrazos, no balazos» («αγκαλιές, όχι σφαίρες»), σηματοδότησε μια στροφή από τις υψηλού προφίλ συλλήψεις βαρόνων προς κοινωνικά προγράμματα και την αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτίων της βίας.

Οι επικριτές αμφισβητούν τώρα αν αυτή η στρατηγική έχει υπονομευθεί εν μέσω της συνεχιζόμενης πίεσης των ΗΠΑ προς την πρόεδρο Κλαούντια Σέινμπαουμ να περιορίσει το εμπόριο ναρκωτικών, ιδίως της φαιντανύλης, με την Ουάσιγκτον να προτρέπει επανειλημμένα τη λήψη σκληρότερων μέτρων κατά των μεγάλων καρτέλ.

Η μεξικανική κυβέρνηση δήλωσε ότι η επιχείρηση της Κυριακής πραγματοποιήθηκε από τις μεξικανικές ειδικές δυνάμεις με την υποστήριξη των μυστικών υπηρεσιών των ΗΠΑ.

«Βλέπουμε ότι τόσο η κυβέρνηση των ΗΠΑ όσο και η μεξικανική κυβέρνηση επιστρέφουν για άλλη μια φορά στην ίδια στρατηγική της αποκεφαλισμού ενός καρτέλ, ενώ ολόκληρη η δομή συνεχίζει να υπάρχει, μαζί με όλους τους ανθρώπινους και υλικούς πόρους που είχαν στη διάθεσή τους για να λειτουργούν», δηλώνει στο Al Jazeera ο Μιγκέλ Αλφόνσο Μέζα, διευθυντής της Defensorx, μιας μεξικανικής πολιτικής οργάνωσης που ασχολείται με στρατηγικές δικαστικές διαμάχες και την υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Οι αναλυτές αναμένουν ένα νέο, απρόβλεπτο κύμα βίας. «Θα δούμε βία με διαφορετικό μοτίβο, σε διαφορετική μορφή και με διαφορετικά κίνητρα», λέει από την πλευρά της η Βάντα Φελμπάμπ-Μπράουν, εμπειρογνώμονας σε θέματα μη κρατικών ένοπλων ομάδων στο Brookings Institution. Προσθέτει ότι αυτό θα μπορούσε να διαρκέσει «τους επόμενους μήνες και ενδεχομένως τα επόμενα χρόνια, καθώς το εγκληματικό τοπίο αναδιαμορφώνεται».

Θα επιβιώσει το καρτέλ Χαλίσκο;

Ναι, κατά πάσα πιθανότητα, λένε οι ειδικοί. Σύμφωνα με τον Μέζα, σκοτώνοντας έναν ηγέτη ενώ η οργάνωση «βρίσκεται ακόμα στο αποκορύφωμά της», η μεξικανική κυβέρνηση έχει προκαλέσει έναν κύκλο αντιποίνων και εσωτερικών διαμαχών για την εξουσία.

Ποιοι είναι οι βασικοί υποψήφιοι να διαδεχθούν τον El Mencho

Παρότι όλη αυτή η κουβέντα γίνεται σε φιλολογικό επίπεδο, υπάρχουν ήδη ονόματα υποψήφιων διαδόχων, δείγμα ότι η οργάνωση όντως δεν θα διαλυθεί τόσο εύκολα επειδή εξουδετερώθηκε ο ηγέτης της. Η βάση για να συνεχίσει να λειτουργεί υπάρχει και μένει να βρεθεί αυτός που θα συσπειρώσει τα μέλη του καρτέλ. Κι ενδεχομένως θα κάνει την οργάνωση ακόμα πιο σκληρή και βίαιη.

Ένα από τα πρώτα ονόματα υποψήφιων διαδόχων είναι αυτό του Γκονζάλο Μεντόζα Γκαϊτάν ή Ελ Σάπο, ενός εκ των επικεφαλής του καρτέλ, στενού συνεργάτη του El Mencho και αρχηγού στο Puerto Vallarta Plaza που ελέγχεται από το καρτέλ του Χαλίσκο.

Μια δεύτερη υποψήφια είναι ο Τζέσικα Οσεγκέρα Γκονζάλες ή La Negra, κόρη του El Mencho και αρκετά δυναμικού μέλους ώστε ο πατέρας της να της εμπιστεύεται συγκεκριμένες δουλειές στο παρελθόν. Ένα βασικό πρόβλημα είναι ότι βρίσκεται πίσω απο τα κάγκελα της φυλακής έχοντας καταδικαστεί το 2021, όταν «έτρεχε» τις παράνομες επιχειρήσεις του πατέρα της με βάση το σούσι και την τεκίλα.

Ο Ρούμπεν Οσεγκέρα Γκονζάλες ή El Menchito θεωρείται επίσης μια πολύ δυνατή υποψηφιότητα. Πρόκειται για τον γιο του νεκρού αρχηγού που για πολλούς ήταν το νούμερο δύο στην ιεραρχία του καρτέλ. Και αυτός όμως είναι καταδικασμένος...

Ένας τέταρτος υποψήφιος είναι ο Οντίας Φλόρες Σίλβα ή El Jardinero, ο οποίος αναλάμβανε να φέρει εις πέρας δύσκολες αποστολές που σχετίζονταν με τη διακίνηση ναρκωτικών.

Ο τελευταίος από τους πιθανούς αντικαταστάτες είναι ο Χουάν Κάρλος Βαλένσια Γκονζάλες ή αλλιώς El Pelon, θετός γιος του El Mencho. Και με δεδομένο ότι γιος και κόρη βρίσκονται στη φυλακή, δεν αποκλείεται να αναλάβει αυτός το δύσκολο έργο να τρέξει την οργάνωση.

Τι είναι και πώς επιβιώνει το καρτέλ Jalisco New Generation;

Ιδρύθηκε περίπου το 2009-2010, από μια ομάδα που προέκυψε από τα απομεινάρια του καρτέλ Milenio και γρήγορα εξελίχθηκε σε κυρίαρχη δύναμη στο εμπόριο ναρκωτικών της χώρας.

Έχτισε μια φήμη για σκληρότητα και βία που δεν είχε προηγούμενο από την πτώση του παλιού καρτέλ Zetas.

Οι Los Zetas ήταν μία από τις πιο τρομακτικές εγκληματικές ομάδες του Μεξικού, που ιδρύθηκε από πρώην ελίτ στρατιώτες οι οποίοι λιποτάκτησαν και εισήγαγαν στρατιωτικές τακτικές στο οργανωμένο έγκλημα.

Έγιναν διαβόητοι για την ακραία βία που ασκούσαν και για την επέκτασή τους πέρα από το εμπόριο ναρκωτικών σε απαγωγές, εκβιασμούς και κλοπές καυσίμων.

Τι κάνει το καρτέλ;

Το Υπουργείο Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών έχει περιγράψει το καρτέλ Χαλίσκο ως μία από τις πιο ισχυρές οργανώσεις διακίνησης ναρκωτικών του Μεξικού, με σημαντικά δίκτυα διανομής κοκαΐνης, ηρωίνης και μεθαμφεταμίνης και τα τελευταία χρόνια με σημαντικό ρόλο στη διακίνηση φαιντανύλης στις ΗΠΑ. Η φαιντανύλη είναι ένα ισχυρό συνθετικό οπιοειδές που συνδέεται με χιλιάδες θανάτους στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Πέρα από το λαθρεμπόριο ναρκωτικών, η ομάδα κερδίζει από εκβιασμούς, μετανάστευση και κλοπή πετρελαίου και ορυκτών.

Δραστηριοποιείται σε μεγάλο μέρος του Μεξικού και έχει δημιουργήσει διεθνείς διαδρομές διακίνησης που εκτείνονται από τη Λατινική Αμερική έως τις ΗΠΑ και τμήματα της Ασίας.

Το καρτέλ έχει επίσης συνδεθεί με μια σειρά από επιθέσεις υψηλού προφίλ εναντίον των δυνάμεων ασφαλείας και των δημόσιων λειτουργών.

Το 2015, ένοπλοι άνδρες κατέρριψαν ένα μεξικάνικο στρατιωτικό ελικόπτερο με ρουκέτα κατά τη διάρκεια επιχείρησης για τη σύλληψη του ηγέτη του.

Τον Ιούνιο του 2020, η ομάδα προσπάθησε να δολοφονήσει τον τότε υπουργό δημόσιας ασφάλειας Ομάρ Γκαρσία Χάρφουχ στην Πόλη του Μεξικού. Ο ίδιος επέζησε όμως δύο σωματοφύλακες και ένας πολίτης σκοτώθηκαν.

Πώς λειτουργεί;

Αναλυτές λένε ότι η ανάπτυξη του καρτέλ οφείλεται τόσο στη στρατηγική όσο και στη βία.

«Το CJNG έχει κανονικοποιήσει τις χειρότερες φρικαλεότητες των μεξικανικών πολέμων των ναρκωτικών, πτώματα κρεμασμένα σε φανάρια, αποκεφαλισμένα κεφάλια στην άκρη του δρόμου», λέει στο Al Jazeera ο Κρις Ντάλμπι, ανώτερος αναλυτής της Dyami Security Intelligence.

Υποστηρίζει ότι η βία δεν είναι τυχαία. Είναι σκόπιμη και επιδεικτική, με σκοπό να κυριαρχήσει γρήγορα τους αντιπάλους και να αποθαρρύνει την αντίσταση.

«Αυτό πριν από μια γενιά θεωρείτο ανωμαλία. Το CJNG το έκανε σχεδόν καθημερινή είδηση. Και αυτό οφείλεται στον τρόπο με τον οποίο ο El Mencho εκπαίδευσε το καρτέλ του.

Τους εκπαίδευσε σχεδόν όπως ο Τζένγκις Χαν στην προσέγγισή τους για την κατάκτηση. Εξόντωναν τους αντιπάλους τους και το χρησιμοποιούσαν ως προειδοποίηση: Αν μας αντιταχθείτε, αυτό θα σας συμβεί».

Αυτή η προσέγγιση βοήθησε το καρτέλ να αναπτυχθεί γρήγορα σε πολλές πολιτείες, αλλά σήμαινε επίσης συνεχή αντιπαράθεση. Μεγάλο μέρος της επιρροής του βασίζεται στην κινητικότητα, τον εκφοβισμό και τις στρατηγικές συμμαχίες και όχι στον βαθιά ριζωμένο έλεγχο της επικράτειας».

Τι συνέβη στο Μεξικό την Κυριακή;

Λίγο μετά τη διάδοση της είδησης για τη δολοφονία του El Mencho κατά τη διάρκεια συντονισμένης επιχείρησης, μέλη του καρτέλ ξεκίνησαν συντονισμένα αντιποίνα σε πολλές πολιτείες.

Έβαλαν φωτιά σε καταστήματα και βενζινάδικα, έσυραν φορτηγά σε μεγάλους αυτοκινητόδρομους και έστησαν οδοφράγματα, γνωστά τοπικά ως narcobloqueos, παραλύοντας πόλεις και αποκόπτοντας βασικές οδικές αρτηρίες.

Η βία αυτή δεν ήρθε τυχαία, όπως γράφει σε ανάλυσή του το Al Jazeera. Είχε ως στόχο να προβάλλει τη δύναμη και την σκληρότητα του καρτέλ και να δείξει ότι η επιρροή του δεν πρόκειται να αμφισβητηθεί παρά την απώλεια του ηγέτη του.

Μόνο στο Χαλίσκο, σκοτώθηκαν περισσότερα από 25 μέλη της Εθνικής Φρουράς.

«Αυτός ο αριθμός την καθιστά μία από τις πιο αιματηρές ημέρες, με μερικές από τις μεγαλύτερες απώλειες για την ομοσπονδιακή κυβέρνηση», λέει ο Μέζα. «Είναι επίσης η πρώτη φορά που βλέπουμε συντονισμένες επιθέσεις σε περισσότερες από 20 πολιτείες ταυτόχρονα.

«Το αποκαλώ τρομοκρατική επίθεση με την έννοια ότι οι ομάδες χαρακτηρίζονται τρομοκρατικές όταν χρησιμοποιούν βία για να προκαλέσουν φόβο στον πληθυσμό. Και αυτό ακριβώς είναι που συμβαίνει αυτή την στιγμή στο Μεξικό».

Διαβάστε ακόμη

«Να έχουν λίγη ανθρωπιά»: Ξεσπούν οι συγγενείς των θυμάτων των Τεμπών για τις εσπευσμένες εκταφές

El Sapo, La Negra, El Jardinero ή El Pelon: Θα επιβιώσει το καρτέλ στο Μεξικό; Ποιος θα διαδεχθεί τον El Mencho;

Τέσσερα χρόνια μετά: Πώς ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία άλλαξε για πάντα τον κόσμο

Η τραγική ιστορία της Τζόις: Έμεινε 3 χρόνια νεκρή στον καναπέ μπροστά από μια ανοιχτή τηλεόραση