Η NASA άλλαξε τεχνητά την τροχιά δύο αστεροειδών - Τι σημαίνει αυτό για την άμυνα της Γης

Η ανάπτυξη ενός αποτελεσματικού συστήματος πλανητικής άμυνας βρίσκεται ψηλά στις προτεραιότητες των διαστημικών υπηρεσιών παγκοσμίως

🕛 χρόνος ανάγνωσης: 7 λεπτά ┋ 🗣️ Ανοικτό για σχολιασμό

Δίμορφος (NASA/Johns Hopkins APL via AP)

Το 2022 ένα διαστημόπλοιο της NASA έπεσε σκόπιμα πάνω στον μικρό αστεροειδή Δίμορφο στο πλαίσιο μιας δοκιμής πλανητικής άμυνας.

Ο στόχος ήταν να αξιολογηθεί αν η ανθρωπότητα θα μπορούσε να προστατεύσει τη Γη από κοσμικές απειλές, όπως οι διαστημικοί βράχοι.

Νέες παρατηρήσεις δείχνουν πλέον ότι η δοκιμή πλανητικής άμυνας ήταν επιτυχής, αλλάζοντας την τροχιά του Δίμορφου καθώς και ενός μεγαλύτερου αστεροειδή που ονομάζεται Δίδυμος. Ο Δίμορφος και ο Δίδυμος αποτελούν ένα δυαδικό σύστημα αστεροειδών, πράγμα που σημαίνει ότι περιστρέφονται ο ένας γύρω από τον άλλο ενώ ταυτόχρονα περιφέρονται γύρω από τον Ήλιο — και μια μετρήσιμη αλλαγή στον έναν επηρεάζει και τον άλλο.

Η σημασία του επιτεύγματος

Τα νέα δεδομένα δείχνουν ότι ο χρόνος που απαιτείται για να ολοκληρώσουν ο Δίδυμος και ο Δίμορφος μία πλήρη περιφορά γύρω από τον Ήλιο — περίπου 770 ημέρες — μειώθηκε μόνιμα κατά λιγότερο από ένα δευτερόλεπτο μετά τη δοκιμή Double Asteroid Redirection Test (DART), σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε την Παρασκευή (6/3).

«Η αλλαγή στην τροχιακή ταχύτητα του δυαδικού συστήματος ήταν περίπου 11,7 μικρόμετρα ανά δευτερόλεπτο, δηλαδή περίπου 4,3 εκατοστά την ώρα», δήλωσε στο CNN ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Δρ. Ραχίλ Μακάντια, επιστήμονας πλανητικής άμυνας που εργάστηκε στην ομάδα της αποστολής DART. «Με την πάροδο του χρόνου, μια τόσο μικρή αλλαγή στην κίνηση ενός αστεροειδή μπορεί να κάνει τη διαφορά ανάμεσα στο να χτυπήσει τη Γη ένα επικίνδυνο αντικείμενο ή να την προσπεράσει», πρόσθεσε.

Η αποστολή DART σηματοδοτεί την πρώτη φορά που ένα ανθρώπινο αντικείμενο άλλαξε την πορεία ενός ουράνιου σώματος καθώς αυτό περιφέρεται γύρω από τον Ήλιο, σύμφωνα με τους συγγραφείς της μελέτης — και αν στο μέλλον εντοπιστεί αστεροειδής σε πορεία σύγκρουσης με τη Γη, ίσως να μην είναι η τελευταία φορά.

Εκτόξευση του DART (Bill Ingalls/NASA via AP)

Τα επακόλουθα της σύγκρουσης

Αν και ο Δίδυμος και ο Δίμορφος δεν αποτέλεσαν ποτέ κίνδυνο για τη Γη, το δυαδικό αυτό σύστημα έδωσε στη NASA την ιδανική ευκαιρία να αξιολογήσει πόσο αποτελεσματικά ένα διαστημόπλοιο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως μέσο εκτροπής. Ωστόσο, για να εκτιμηθεί η επιτυχία του πειράματος, οι ερευνητές έπρεπε να μετρήσουν πώς άλλαξαν οι δύο αστεροειδείς μετά την πρόσκρουση.

Ο Δίδυμος έχει σχήμα που θυμίζει σβούρα και θεωρείται ότι είναι ένας λεγόμενος αστεροειδής «σωρού ερειπίων» — ουσιαστικά μια συλλογή από σκόνη και πέτρες που συγκρατούνται χαλαρά μεταξύ τους από τη βαρύτητα. Ο Δίμορφος, επίσης τέτοιος τύπος αστεροειδή, πιθανότατα σχηματίστηκε από υλικό που αποκολλήθηκε από τον Δίδυμο και στη συνέχεια συσσωματώθηκε.

Όταν το διαστημόπλοιο DART προσέκρουσε στον Δίμορφο, απελευθερώθηκε στο διάστημα ένα τεράστιο νέφος θραυσμάτων, το οποίο εκτιμάται ότι έφτασε τα 16 εκατομμύρια κιλά. Παρότι ο αστεροειδής, με διάμετρο περίπου 170 μέτρα, έχασε μόλις 0,5% της μάζας του, τα θραύσματα που εκτινάχθηκαν ήταν 30.000 φορές περισσότερα από τη μάζα του ίδιου του διαστημοπλοίου, σύμφωνα με προηγούμενη έρευνα. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι η δύναμη των θραυσμάτων που εκτινάχθηκαν από τον αστεροειδή είχε τελικά μεγαλύτερη επίδραση από την ίδια την πρόσκρουση του διαστημοπλοίου. Αυτή η επιπλέον ώθηση συνέβαλε στη μείωση του χρόνου που χρειάζεται το ζεύγος των αστεροειδών για να περιφερθεί γύρω από τον Ήλιο.

Προηγούμενη έρευνα είχε δείξει ότι η 12ωρη τροχιά του Δίμορφου γύρω από τον Δίδυμο μειώθηκε κατά 33 λεπτά. Η νέα μελέτη δείχνει ότι η τεράστια ποσότητα υλικού που εκτινάχθηκε από το σύστημα αύξησε επίσης την ταχύτητα με την οποία και οι δύο αστεροειδείς περιφέρονται γύρω από τον Ήλιο, μειώνοντας τον συνολικό χρόνο τροχιάς κατά 0,15 δευτερόλεπτα.

Πώς μετρήθηκε η αλλαγή

Για να μετρήσουν αυτή τη μικρή αλλαγή στην τροχιά, οι αστρονόμοι βασίστηκαν σε παρατηρήσεις από επίγεια τηλεσκόπια καθώς και σε δεδομένα από στιγμές όπου ο αστεροειδής πέρασε ακριβώς μπροστά από αστέρια. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται αστρική απόκρυψη και επιτρέπει στους επιστήμονες να μετρήσουν με ακρίβεια τη θέση, την ταχύτητα και το σχήμα ενός αστεροειδή.

Ωστόσο, το να εντοπιστεί η στιγμή που ένα αστέρι «σβήνει» για ένα κλάσμα του δευτερολέπτου καθώς ένας αστεροειδής περνά μπροστά του από τη σκοπιά της Γης είναι εξαιρετικά δύσκολο. Τα ευρήματα της μελέτης βασίστηκαν σε 22 παρατηρήσεις αστρικών αποκρύψεων που πραγματοποιήθηκαν μεταξύ Οκτωβρίου 2022 και Μαρτίου 2025 από εθελοντές αστρονόμους σε όλο τον κόσμο.

«Σε συνδυασμό με χρόνια προηγούμενων επίγειων παρατηρήσεων, αυτές οι παρατηρήσεις αστρικών αποκρύψεων ήταν καθοριστικές για να υπολογίσουμε πώς η αποστολή DART άλλαξε την τροχιά του Δίδυμου», δήλωσε ο συν-επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Στιβ Τσέσλι, ανώτερος ερευνητής στο Jet Propulsion Laboratory της NASA στην Πασαντίνα της Καλιφόρνιας. «Αυτή η εργασία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον καιρό και συχνά απαιτεί ταξίδια σε απομακρυσμένες περιοχές χωρίς καμία εγγύηση επιτυχίας. Το αποτέλεσμα αυτό δεν θα ήταν δυνατό χωρίς την αφοσίωση δεκάδων εθελοντών παρατηρητών σε όλο τον κόσμο».

Θραύσματα εκτοξεύονται από τον Δίμορφο μετά την πρόσκρουση του DART (ASI/NASA via AP)

Παρακολούθηση επικίνδυνων αστεροειδών

Ο Πατρίκ Μισέλ, επικεφαλής επιστήμονας της αποστολής Hera της Ευρωπαϊκής Διαστημικής Υπηρεσίας (ESA) — η οποία εκτοξεύθηκε το 2024 και θα πετάξει κοντά στο σημείο της σύγκρουσης του DART — δήλωσε εντυπωσιασμένος που μια τόσο μικρή αλλαγή στις τροχιές των δύο αστεροειδών μπόρεσε να μετρηθεί. «Γνωρίζαμε ότι θα μπορούσε να συμβεί μια τόσο μικρή αλλαγή, η οποία δεν αποτελεί κίνδυνο για τη Γη, αλλά το να μετρηθεί ήταν μια εντελώς διαφορετική πρόκληση που η ομάδα αντιμετώπισε εξαιρετικά καλά», έγραψε σε μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.

Η αποστολή Hera αναμένεται να φτάσει στο σύστημα των αστεροειδών αργότερα μέσα στη χρονιά και θα καταγράψει τις πρώτες νέες εικόνες του Δίμορφου μετά τη σύγκρουση. Παράλληλα, η αποστολή Near-Earth Object Surveyor της NASA, η οποία βρίσκεται υπό ανάπτυξη, θα μπορούσε να εντοπίσει σκοτεινούς και επικίνδυνους αστεροειδείς που μέχρι σήμερα παραμένουν σχεδόν αόρατοι για τα επίγεια παρατηρητήρια.

Ο εντοπισμός δυνητικά επικίνδυνων αστεροειδών και η κατανόηση του πώς μια μικρή αλλαγή στην τροχιά τους μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική εκτροπή είναι βασικά στοιχεία της στρατηγικής με την οποία οι διαστημικές υπηρεσίες σχεδιάζουν να προστατεύσουν τη Γη. «Η εξαιρετικά ακριβής μέτρηση της ομάδας επιβεβαιώνει ξανά ότι η κινητική πρόσκρουση αποτελεί μια αποτελεσματική τεχνική για την άμυνα της Γης απέναντι στους κινδύνους από αστεροειδείς», δήλωσε ο Τόμας Στάτλερ, επικεφαλής επιστήμονας για τα μικρά σώματα του ηλιακού συστήματος στη NASA, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη.

Αν στο μέλλον εντοπιστεί ένας αστεροειδής που απειλεί τη Γη και υπάρχει αρκετός χρόνος για παρέμβαση, ένα διαστημόπλοιο τύπου κινητικού εκτροπέα όπως το DART θα μπορούσε να σταλεί για να μεταβάλει ελαφρώς την τροχιά του αστεροειδή — ή του συνοδού του — οδηγώντας τον σε μια πιο ασφαλή τροχιά που θα παρακάμπτει τον πλανήτη μας.