Η Ευρώπη πληρώνει τα «σπασμένα» του πολέμου στο Ιράν - Ο κίνδυνος του διπλού σοκ

«Όταν τελειώσουμε, πάρτε τον έλεγχο της κυβέρνησής σας», είπε ο Ντόναλντ Τραμπ στον ιρανικό λαό στα τέλη Φεβρουαρίου, ανακοινώνοντας τον πόλεμο. «Θα είναι δική σας για να την αναλάβετε». Εβδομάδες μετά, ο πρόεδρος των ΗΠΑ στέλνει ένα παρόμοιο μήνυμα στην Ευρώπη, η οποία αντιμετωπίζει ένα νέο ενεργειακό σοκ μετά το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν, μέσω των οποίων διοχετεύεται το 1/5 του πετρελαίου του κόσμου.«Πηγαίνετε στα Στενά και απλώς πάρτε τα, προστατέψτε τα, χρησιμοποιήστε τα για εσάς», είπε ο Τραμπ σε ομιλία του την Τετάρτη (1/4) το βράδυ. «Πρέπει να το καταλάβουν και να το εκτιμήσουν. Θα μπορούσαν να το κάνουν τόσο εύκολα. Θα είμαστε βοηθητικοί, αλλά πρέπει να πάρουν την πρωτοβουλία για να προστατεύσουν το πετρέλαιο από το οποίο εξαρτώνται».403572_1Σύμφωνα με το CNN, η ομιλία του Τραμπ ήταν όπως πάντα γεμάτη αντιφάσεις: κάλεσε την Ευρώπη να «αποκτήσει λίγο αργοπορημένο θάρρος» και να χρησιμοποιήσει βία για να εξασφαλίσει τα Στενά του Ορμούζ, πριν ισχυριστεί ότι το θαλάσσιο πέρασμα θα «ανοίξει φυσικά» μόλις τελειώσει ο πόλεμος. Αλλά η ουσία του μηνύματος του Τραμπ ήταν σαφής: η διατήρηση των Στενών ανοιχτών δεν είναι υπόθεση της Αμερικής.Άλλος τα «σπάει», άλλος τα πληρώνειΗ προσπάθεια του Τραμπ να μεταφέρει την ευθύνη υποδηλώνει ένα νέο δόγμα για την πολιτική των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, δήλωσε ο Ρίτσαρντ Χας, επίτιμος πρόεδρος του Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων. Σε μια αντιστροφή του παλιού κανόνα του Pottery Barn – «το σπάς, το αγοράζεις» – ο Τραμπ λέει τώρα στους Ευρωπαίους συμμάχους: «Εμείς το σπάσαμε, αλλά εσείς το έχετε στην ιδιοκτησία σας», είπε ο Χας.Αυτή η θέση έχει βάλει την Ευρώπη σε δύσκολη θέση: ο Τραμπ δεν συμβουλεύτηκε τους Ευρωπαίους και τους συμμάχους του στο ΝΑΤΟ πριν ξεκινήσει τον πόλεμο, αλλά τώρα απαιτεί από αυτούς να αναλάβουν την ευθύνη για να επαναφέρουν τα πράγματα στην προηγούμενη κατάσταση.«Υπήρχε τρόπος να εντάξουμε τους συμμάχους μας στο ΝΑΤΟ στη συζήτηση και να συζητήσουμε πώς μπορούμε να αυξήσουμε την πίεση στο Ιράν. Ο πρόεδρος αποφάσισε να μην κάνει τίποτα από αυτά», είπε ο Ίβο Ντάαλντερ, πρώην πρεσβευτής των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, στο CNN. «Αποφάσισε να ξεκινήσει πόλεμο χωρίς να μιλήσει με το Κογκρέσο, χωρίς να μιλήσει στον αμερικανικό λαό, χωρίς να μιλήσει στους συμμάχους μας», είπε ο Ντάαλντερ. «Και 31, 32 μέρες μετά, βρίσκεται σε μια κατάσταση όπου πρέπει να επιλέξει είτε να κλιμακώσει και να εμπλακεί σε έναν αιώνιο πόλεμο είτε, ειλικρινά, να κάνει πίσω».Ο κίνδυνος της ενεργειακής κρίσης στην ΕυρώπηΑν και ο Τραμπ θα μπορούσε ακόμα να βρει τρόπο να κηρύξει νίκη και να αποχωρήσει από τον πόλεμο, η Ευρώπη θα παραμείνει επιβαρυμένη με δύο δυσοίωνες συνέπειες.Πρώτον, και το πιο επείγον, είναι το ενεργειακό σοκ που προκύπτει από το κλείσιμο των Στενών. Η Ευρώπη μόλις είχε ανακάμψει από την τελευταία ενεργειακή κρίση, που προκλήθηκε από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022 – και τη δύσκολη διαδικασία διακοπής των ρωσικών ενεργειακών εισαγωγών που ακολούθησε. Το Bruegel, μια δεξαμενή σκέψης στις Βρυξέλλες, προειδοποίησε ότι, επειδή η ΕΕ είναι ιδιαίτερα εξαρτημένη από εισαγωγές φυσικού αερίου, ο ενεργειακός της λογαριασμός θα μπορούσε να εκτοξευθεί καθώς οι χώρες θα εμπλέκονται σε διαγωνισμούς για εναλλακτικές προμήθειες αερίου – συμπεριλαμβανομένου και από τις ΗΠΑ.Μια παρατεταμένη ενεργειακή κρίση θα μπορούσε επίσης να οδηγήσει τις χώρες να αμφισβητήσουν την απόφαση της ΕΕ να σταματήσει την αγορά ρωσικών ορυκτών καυσίμων. Εκτός από την Ουγγαρία και τη Σλοβακία, τα κράτη μέλη της ΕΕ δεν αγοράζουν πλέον ρωσικό πετρέλαιο, αλλά η Ένωση εξακολουθεί να αγοράζει ρωσικό αέριο. Η πλήρης διακοπή έχει συμφωνηθεί για τον Νοέμβριο του 2027 – αλλά το νέο ενεργειακό σοκ θα μπορούσε να δοκιμάσει την αποφασιστικότητα της ΕΕ.Ο πρωθυπουργός του Βελγίου, Μπαρτ ντε Βέβερ, έσπασε τη συνοχή τον προηγούμενο μήνα καλώντας για ομαλοποίηση των σχέσεων με τη Ρωσία για να ξαναπάρει πρόσβαση σε φθηνή ενέργεια. Παρά την επίπληξη, συμπεριλαμβανομένων μελών της ίδιας της κυβέρνησής του, τέτοιες εκκλήσεις μπορεί να γίνουν πιο δυνατές αν τα Στενά παραμείνουν κλειστά.Η προοπτική διάλυσης του ΝΑΤΟΗ δεύτερη συνέπεια της θέσης του Τραμπ «εμείς το σπάσαμε, εσείς το πληρώνετε» είναι πιο θεμελιώδης. Ο πρόεδρος έχει εκφράσει θυμό που οι σύμμαχοι της Αμερικής – τους οποίους δεν συμβουλεύτηκε για τον πόλεμο με το Ιράν και τον χαρακτήρισαν παράνομο – δεν έσπευσαν να βοηθήσουν τις ΗΠΑ. Σε συνεντεύξεις που δημοσιεύτηκαν την Τετάρτη (1/4), ο Τραμπ υπαινίχθηκε ότι εξετάζει το ενδεχόμενο αποχώρησης των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ λόγω της, όπως είπε, αναιμικής αντίδρασης της συμμαχίας στον πόλεμο με το Ιράν. «Δεν ήταν φίλοι όταν τους χρειαστήκαμε», είπε ο Τραμπ στο Reuters. «Δεν τους ζητήσαμε ποτέ πολλά… είναι μονόδρομος».Αν και υπάρχουν νομικά και συνταγματικά εμπόδια για μονομερή αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ, με πολλούς τρόπους η ζημιά έχει ήδη γίνει, είπε ο Ντάαλντερ, ο πρώην πρεσβευτής των ΗΠΑ. «Οι στρατιωτικές συμμαχίες βασίζονται, στην ουσία τους, στην εμπιστοσύνη: την πεποίθηση ότι αν δεχτώ επίθεση, θα έρθεις να βοηθήσεις στην άμυνα», έγραψε. «Είναι δύσκολο να δει κανείς πώς οποιαδήποτε ευρωπαϊκή χώρα θα μπορέσει και θα είναι πρόθυμη τώρα να εμπιστευτεί τις ΗΠΑ ότι θα την υπερασπιστούν. Ελπίδα, ίσως. Αλλά δεν μπορούν να στηριχθούν σε αυτό».Μια εξέλιξη καθόλα αναμενόμενηΑν και κάθε νέο ρητορικό χτύπημα κατά της συμμαχίας φέρνει ένα νέο σοκ, οι αναλυτές λένε ότι η Ευρώπη είχε ήδη πάρει το μήνυμα πριν από καιρό. Αν ο πρώτος χρόνος της δεύτερης θητείας του Τραμπ είδε τους Ευρωπαίους ηγέτες να υποχωρούν στις επιθυμίες του προέδρου, η αρχή του δεύτερου χρόνου έφερε σαφήνεια – και τη βούληση να κρατήσουν τη θέση τους. Μεγάλο μέρος της εμπιστοσύνης που επιβίωσε τον πρώτο χρόνο εξατμίστηκε μετά τις απειλές του Τραμπ τον Ιανουάριο να προσαρτήσει τη Γροιλανδία, ένα αυτόνομο μέρος της Δανίας, δημιουργώντας την κάποτε αδιανόητη προοπτική ότι ένα μέλος του ΝΑΤΟ – μια συμμαχία βασισμένη στη συλλογική αυτοάμυνα – θα μπορούσε να επιτεθεί σε άλλο.Οι Ευρωπαίοι ηγέτες από τότε αντέδρασαν πιο σθεναρά στις απαιτήσεις του Τραμπ. Την Πέμπτη (2/4), ο Γάλλος Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν είπε ότι η ιδέα του Τραμπ για «αναγκαστική απελευθέρωση» των Στενών του Ορμούζ ήταν «μη ρεαλιστική». Σε μια ασυνήθιστα έντονη επίπληξη, ο Μακρόν κατέκρινε τις αντιφάσεις του προέδρου. «Όταν θέλουμε να είμαστε σοβαροί, δεν λέμε το αντίθετο από αυτό που είπαμε την προηγούμενη μέρα», είπε.Κατανοώντας ότι οι ΗΠΑ δεν είναι πλέον αξιόπιστος σύμμαχος, η Ευρώπη εργάζεται τώρα για να τις κάνει λιγότερο αναγκαίες. Όπως η Ευρώπη βιάζεται να ενισχύσει τη δική της αμυντική βιομηχανία για να μειώσει την εξάρτησή της από τα αμερικανικά όπλα, έτσι βιάζεται τώρα να μειώσει την εξάρτησή της από τα ορυκτά καύσιμα – τα οποία ο Τραμπ λέει ότι θέλει να πουλήσει στον κόσμο – και να επιταχύνει τη μετάβαση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η Ευρώπη έχει μείνει μπερδεμένη από τον ισχυρισμό του Τραμπ ότι δεν θα «είναι εκεί» για τις ΗΠΑ αν τη χρειάζονταν. Τώρα που ο Τραμπ ξεκαθαρίζει ότι οι ΗΠΑ δεν θα «είναι εκεί» για τους συμμάχους της, η Ευρώπη εργάζεται ώστε αυτό να αποτελεί λιγότερο πρόβλημα.