Πρωτοφανής ανακάλυψη: Βρέθηκε αντίγραφο της Ιλιάδας του Ομήρου μέσα σε αιγυπτιακή μούμια

Οι αρχαιολόγοι έμειναν άναυδοι όταν βρήκαν απόσπασμα του ομηρικού έπους στην κοιλιακή χώρα μιας αρχαίας αιγυπτιακής μούμιας

🕛 χρόνος ανάγνωσης: 4 λεπτά ┋ 🗣️ Ανοικτό για σχολιασμό

Οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν ένα πάπυρο με αντίγραφο της Ιλιάδας του Ομήρου μέσα στην κοιλιακή χώρα μιας αρχαίας αιγυπτιακής μούμιας, πρώτη φορά που ένα ελληνικό λογοτεχνικό κείμενο βρέθηκε να έχει ενσωματωθεί στη διαδικασία ταρίχευσης.

Η ανακάλυψη επηρεάζει σημαντικά τη γνώση μας σχετικά με τις ταφικές πρακτικές και τη θρησκευτική ζωή στην αρχαία Αίγυπτο.

Σύμφωνα με τον Independent, το απόκομμα παπύρου εντοπίστηκε στην κοιλιά μιας μούμιας που είχε ταφεί σε τάφο της ρωμαϊκής περιόδου στην Οξύρρυγχο, περίπου πριν από 1.600 χρόνια. Η Οξύρρυγχος, γνωστή στους φαραωνικούς χρόνους ως Περ-Μετζέντ, ήταν μία από τις σημαντικότερες πόλεις της ελληνορωμαϊκής Αιγύπτου. Τα ερείπιά της βρίσκονται στη σημερινή πόλη Αλ-Μπαχνάσα, περίπου 190 χιλιόμετρα νότια του Καΐρου, δίπλα στη διακλάδωση του Νείλου που είναι γνωστή ως Μπαχρ Γιουσέφ.

Ερευνητές από το Ινστιτούτο Σπουδών της Αρχαίας Εγγύς Ανατολής του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης εντόπισαν τη μούμια κατά τη διάρκεια πρόσφατης ανασκαφικής εκστρατείας που πραγματοποιήθηκε μεταξύ Νοεμβρίου και Δεκεμβρίου του 2025. Διαπίστωσαν ότι η μούμια περιείχε ένα ασυνήθιστο στοιχείο: έναν πάπυρο τοποθετημένο στην κοιλιά ως μέρος της ταριχευτικής διαδικασίας.

Ποιο σημείο της Ιλιάδας εντοπίστηκε

Μούμιες από αυτή την περίοδο έχουν βρεθεί και στο παρελθόν να περιέχουν παπύρους γραμμένους στα ελληνικά, αλλά όλοι περιείχαν κείμενα μαγικού ή τελετουργικού χαρακτήρα. Η ανακάλυψη του παπύρου της Ιλιάδας αποτελεί την πρώτη φορά που ένα ελληνικό λογοτεχνικό κείμενο εντοπίζεται σε πλαίσιο ταρίχευσης, όπως σημειώνουν οι ερευνητές.

Το επικό ποίημα, χωρισμένο σε 24 ραψωδίες, αποδίδεται στον Όμηρο και χρονολογείται γύρω στο 800 π.Χ. Εστιάζει κυρίως στον Τρωικό Πόλεμο και στα ηρωικά κατορθώματα και την τραγική μοίρα του Αχιλλέα, του ισχυρότερου πολεμιστή του ελληνικού στρατού. Η αφήγηση εκτυλίσσεται λίγες εβδομάδες πριν από το τέλος του πολέμου, παρουσιάζοντας την οργή του Αχιλλέα μετά την προσβολή που δέχεται από τον αρχηγό των Ελλήνων, Αγαμέμνονα, και εξερευνά θέματα όπως η υπερηφάνεια, η μοίρα, η τιμή και η θνητότητα. Συνδυάζει στοιχεία του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού και της μυθολογίας, προσφέροντας πολύτιμες πληροφορίες για τις αξίες των αρχαίων Ελλήνων, ενώ παραμένει επίκαιρη ακόμη και σήμερα, εμπνέοντας αμέτρητες διασκευές.

Το συγκεκριμένο απόσπασμα της Ιλιάδας που εντοπίστηκε στην πρόσφατη ανασκαφή ανήκει στον κατάλογο των πλοίων της Β’ ραψωδίας του έπους, σύμφωνα με τους ερευνητές. Περιλαμβάνει ένα γνωστό χωρίο που απαριθμεί τις ελληνικές δυνάμεις που συγκεντρώνονται πριν από την εκστρατεία στην Τροία. Οι ερευνητές δήλωσαν ότι δεν είναι βέβαιοι γιατί επιλέχθηκε αυτό το συγκεκριμένο ελληνικό κείμενο για τη διαδικασία ταρίχευσης.

Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της περιόδου

Η ταρίχευση της ρωμαϊκής περιόδου στην Οξύρρυγχο συνδύαζε παραδοσιακά αιγυπτιακά, ελληνικά και ρωμαϊκά στοιχεία. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι ιερείς της εποχής επικεντρώνονταν στη διατήρηση των σωμάτων για περισσότερες από 40 ημέρες, χρησιμοποιώντας νάτρο για την αφυδάτωση και τυλίγοντας τα σώματα με λινό ύφασμα. Αντί να χρησιμοποιούν τα παραδοσιακά κανωπικά αγγεία για τη διατήρηση των οργάνων, προτιμούσαν να γεμίζουν το σώμα με διατηρημένα υλικά μαζί με παπύρους που περιείχαν ελληνική λογοτεχνία, σφραγισμένους με πηλό μέσα στο θώρακα ή την πυελική κοιλότητα.

Τα φέρετρα και τα περιτυλίγματα έφεραν συχνά έναν συνδυασμό αιγυπτιακών και ρωμαϊκών μοτίβων. «Δεν είναι η πρώτη φορά που βρίσκουμε ελληνικούς παπύρους, δεμένους, σφραγισμένους και ενσωματωμένους στη διαδικασία ταρίχευσης, αλλά μέχρι τώρα το περιεχόμενό τους αφορούσε κυρίως τη μαγεία», δήλωσε ο Ιγνάσι-Ξαβιέ Αδιέγο, καθηγητής στο Τμήμα Κλασικών, Ρομανικών και Σημιτικών Γλωσσών. «Επιπλέον, αξίζει να σημειωθεί ότι από τα τέλη του 19ου αιώνα έχουν ανακαλυφθεί στην Οξύρρυγχο τεράστιοι αριθμοί παπύρων, συμπεριλαμβανομένων σημαντικών ελληνικών λογοτεχνικών κειμένων, αλλά το πραγματικά πρωτοφανές είναι η εύρεση ενός λογοτεχνικού παπύρου σε ταφικό πλαίσιο».

Μέχρι στιγμής, οι ανασκαφές στην Οξύρρυγχο έχουν αποκαλύψει τρεις ασβεστολιθικούς θαλάμους που περιείχαν μούμιες της ρωμαϊκής περιόδου και διακοσμημένες ξύλινες σαρκοφάγους. Προηγούμενες εκστρατείες στην αρχαία πόλη οδήγησαν στην ανακάλυψη 52 μούμιων της Πτολεμαϊκής περιόδου, εκ των οποίων περισσότερες από 12 είχαν «χρυσές γλώσσες», σύμβολο προετοιμασίας για τη μετά θάνατον ζωή.