«Φλέγεται» από ακραίες θερμοκρασίες και πυρκαγιές η Ευρώπη - Τι δείχνει η έκθεση του Copernicus

Ταχύτερα από οποιαδήποτε άλλη περιοχή θερμαίνεται η Ευρώπη, η οποία το 2025 έζησε ένα από τα θερμότερα έτη με τα στοιχεία της έκθεσης European State of the Climate 2025 να σκιαγραφούν μια ανησυχητική πραγματικότητα για τη γηραιά ήπειρο.

Βάσει των στοιχείων της έκθεσης που δημοσιεύτηκε την Τετάρτη από την Υπηρεσία Κλιματικής Αλλαγής Copernicus και εκπονήθηκε από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προγνώσεων (ECMWF), η Ευρώπη κατέγραψε εκτεταμένες θερμές συνθήκες, με θερμοκρασίες πάνω από τον μέσο όρο στο τουλάχιστον 95% της ηπείρου.

Τα τελευταία δεδομένα του Copernicus καταγράφουν επίσης ότι η άνοδος της θερμοκρασίας στην Ευρώπη επιταχύνει την απώλεια χιονιού και πάγων, ενώ ταυτόχρονα αυξάνει τη συχνότητα και την ένταση ακραίων φαινομένων όπως καύσωνες, ξηρασίες και ρεκόρ θερμοκρασιών στη θάλασσα, από την Αρκτική μέχρι τη Μεσόγειο.

Ως αποτέλεσμα το 2025, οι θάλασσες γύρω από την Ευρώπη κατέγραψαν την υψηλότερη μέση επιφανειακή θερμοκρασία που έχει καταγραφεί ποτέ, για τέταρτη συνεχόμενη χρονιά με νέο ρεκόρ.

Βάσει των δεδομένων που περιλαμβάνει η έκθεση, ο ρυθμός αύξησης της θερμοκρασίας στην Ευρώπη είναι περίπου 0,56°C ανά δεκαετία τα τελευταία 30 χρόνια, δηλαδή υπερδιπλάσιος από τον παγκόσμιο μέσο όρο που διαμορφώνεται κοντά στους 0,27°C ανά δεκαετία. Συνολικά, η ευρωπαϊκή ήπειρος έχει ήδη θερμανθεί κατά περίπου 2,5°C σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα με την επιτάχυνση να μην είναι ομοιόμορφη. Οι μεγαλύτερες αυξήσεις καταγράφονται στην ανατολική και κεντρική Ευρώπη, αλλά και στην Αρκτική ζώνη, όπου η θερμοκρασία αυξάνεται ακόμη πιο γρήγορα, αγγίζοντας τους 3°C από τη δεκαετία του 1970. Η λεγόμενη «αρκτική ενίσχυση» αποτελεί βασικό μηχανισμό αυτής της εξέλιξης, καθώς η τήξη των πάγων μειώνει την ανακλαστικότητα της επιφάνειας και επιταχύνει περαιτέρω τη θέρμανση.

Ενδεικτικό της επιδείνωσης είναι ότι πέντε από τα θερμότερα έτη που έχουν καταγραφεί στην Ευρώπη σημειώθηκαν μετά το 2019, ενώ τα δέκα θερμότερα καταγράφονται μετά το 2014 με το μεγαλύτερο ποσοστό της θέρμανσης να έχει σημειωθεί μετά τη δεκαετία του 1980, επιβεβαιώνοντας την επιτάχυνση της κλιματικής αλλαγής.

Οσον αφορά την περσινή χρονιά, χαρακτηρίστηκε από εκτεταμένα και έντονα κύματα καύσωνα. Τον περασμένο Ιούλιο καταγράφηκε το δεύτερο πιο ισχυρό κύμα καύσωνα που έχει πλήξει την Ευρώπη, διάρκειας 25 ημερών, επηρεάζοντας σχεδόν ολόκληρη την ήπειρο, από τη Μεσόγειο έως τον Αρκτικό Κύκλο.

Στο κόκκινο λόγω των ακραίων θερμοκρασιών βρέθηκε η νοτιοανατολική Ευρώπη. Στην Τουρκία καταγράφηκε για πρώτη φορά θερμοκρασία 50,5°C, ενώ στην Κύπρο σημειώθηκε νέο ρεκόρ Ιουλίου με 44,7°C. Την ίδια στιγμή στην Ελλάδα, περίπου το 85% του πληθυσμού εκτέθηκε σε θερμοκρασίες κοντά ή άνω των 40°C, με μέγιστες τιμές που έφτασαν τους 44°C.

Αντίστοιχα, ακόμη και περιοχές που παραδοσιακά δεν αντιμετωπίζουν ακραία ζέστη, όπως η υποαρκτική Φενοσκανδία, όρος στον οποίο περιλαμβάνεται η σκανδιναβική χερσόνησος, η Φινλανδία και τμήμα της Ρωσίας, βίωσαν το μεγαλύτερο κύμα καύσωνα στην ιστορία τους, με θερμοκρασίες έως 30°C και έως και 12 ημέρες έντονου θερμικού στρες, όταν στις χώρες αυτές συνήθως καταγράφονται μόλις δύο.

Η αύξηση των θερμοκρασιών έχει άμεσες και μετρήσιμες επιπτώσεις στη δημόσια υγεία. Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι οι θάνατοι που σχετίζονται με τη ζέστη παραμένουν σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα καθώς έχουν καταγραφεί:

• περίπου 61.700 θάνατοι το 2022,

• 47.700 το 2023 και

• 62.800 το 2024 στην Ευρώπη. Αν και η συνολική εκτίμηση για το 2025 δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, η τάση είναι σαφώς αυξητική.

Παράλληλα, σύμφωνα με εκτιμήσεις της Διακυβερνητική Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή, ακόμη και σε σενάριο περιορισμού της υπερθέρμανσης στον 1,5°C, η Ευρώπη θα μπορούσε να καταγράφει περίπου 30.000 θανάτους ετησίως από ακραία θερμικά φαινόμενα, ενώ σε πιο δυσμενή σενάρια, με αύξηση της θερμοκρασίας κοντά στους 3°C, ο αριθμός αυτός ενδέχεται να τριπλασιαστεί.

Αλλωστε το 2025, το 41% της ευρωπαϊκής επικράτειας κατέγραψε περισσότερες ημέρες από το μέσο όρο με ισχυρό θερμικό στρες (αισθητή θερμοκρασία άνω των 32°C), ενώ στη νότια Ευρώπη αυξήθηκαν σημαντικά οι ημέρες με πολύ ισχυρό ή ακραίο θερμικό στρες.

Εξαιρετικά δύσκολες ήταν και οι λεγόμενες «τροπικές νύχτες», κατά τις οποίες η θερμοκρασία δεν έπεφτε κάτω από τους 20°C. Σε πολλές περιοχές της Μεσογείου καταγράφηκαν έως και 30 επιπλέον τέτοιες νύχτες, επιβαρύνοντας περαιτέρω την υγεία των πολιτών, καθώς δεν υπάρχει επαρκής νυχτερινή αποφόρτιση του οργανισμού.

Αντίστοιχα και οι θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας κατέγραψαν ιστορικά υψηλά επίπεδα πέρυσι. Για τη Μεσόγειο, το 2025 ήταν η δεύτερη θερμότερη χρονιά που έχει καταγραφεί, μετά το 2024, με τις συνθήκες αυτές να επηρεάζουν άμεσα τη θαλάσσια βιοποικιλότητα, με μαζικούς θανάτους οργανισμών και σημαντικές αλλαγές στα οικοσυστήματα.

Στον αντίποδα σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, οι ημέρες με ψυχρό στρες βρίσκονται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, με το 90% της Ευρώπης να καταγράφει λιγότερες τέτοιες ημέρες. Ωστόσο, η μείωση του ψύχους δεν αντισταθμίζει τις απώλειες από τη ζέστη, η οποία αποτελεί πλέον τη βασική αιτία θανάτων από ακραία καιρικά φαινόμενα στην ήπειρο.

Οι πυρκαγιές εφιάλτης και το 2025

Η αυξημένη θερμοκρασία και η ξηρασία δημιούργησαν ιδανικές συνθήκες για εκτεταμένες πυρκαγιές την προηγούμενη χρονιά. Το 2025, οι πυρκαγιές στην Ευρώπη προκάλεσαν τουλάχιστον τρεις θανάτους και επηρέασαν περίπου 500 ανθρώπους, ενώ οι εκπομπές από πυρκαγιές έφτασαν σε επίπεδα ρεκόρ.

Τα σοβαρότερα συμβάντα εντοπίστηκαν στη νοτιοδυτική Ευρώπη, με μεγάλες πυρκαγιές στην Ισπανία και την Πορτογαλία που προκάλεσαν την καταγραφή των υψηλότερων εκπομπών των τελευταίων 23 ετών. Στη νοτιοανατολική Ευρώπη, η Ελλάδα βίωσε μία από τις πιο δύσκολες αντιπυρικές περιόδους των τελευταίων ετών, με τουλάχιστον 50 εστίες φωτιάς να ξεσπούν μέσα σε μόλις 24 ώρες, όπως σημειώνεται στην έκθεση.

Σημαντικός παράγοντας για την εκδήλωση πυρκαγιών ήταν και το γεγονός ότι το 2025 συγκαταλέγεται στα τρία πιο ξηρά έτη για την υγρασία του εδάφους από το 1992. Παράλληλα, η κατανομή των βροχοπτώσεων παρουσίασε έντονες ανισότητες καθώς η βορειοδυτική και κεντρική Ευρώπη ήταν πιο ξηρή από τον μέσο όρο, ενώ άλλες περιοχές, όπως η νοτιοδυτική Ευρώπη, κατέγραψαν αυξημένες βροχοπτώσεις.

Ως αποτέλεσμα η στάθμη λιμνών και υδάτινων πόρων συνέχισε να μειώνεται σε αρκετές περιοχές με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη λίμνη Πρέσπα, που μοιράζεται μεταξύ Ελλάδας, Αλβανίας και Βόρειας Μακεδονίας, και βάσει της έκθεσης, συνέχισε τη μακροχρόνια πτωτική της πορεία, αντανακλώντας τις επιπτώσεις της ξηρασίας στη νοτιοανατολική Ευρώπη.

Ως προς τα πλημμυρικά φαινόμενα, παρά το γεγονός ότι ήταν λιγότερο εκτεταμένα σε σχέση με προηγούμενα έτη, δεν έλειψαν οι καταστροφικές καταιγίδες, οι οποίες πέρυσι προκάλεσαν τουλάχιστον 21 θανάτους και επηρέασαν περίπου 14.500 ανθρώπους στις περιοχές που σημειώθηκαν. Ταυτόχρονα, η έκταση των ποταμών που πλημμύρισαν ήταν η δεύτερη χαμηλότερη από το 1992, γεγονός που δείχνει ότι η κλιματική κρίση εκδηλώνεται με αυξανόμενη αστάθεια.

Σε ό,τι αφορά την ενέργεια, η έκθεση διαπιστώνει ότι παρά τις δυσμενείς συνθήκες, η παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ενισχύθηκε σημαντικά με σχεδόν το 46,4% της ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη να προέρχεται από ΑΠΕ το 2025 και την ηλιακή ενέργεια να φτάνει σε ιστορικό υψηλό 12,5%.

Ωστόσο, οι χαμηλότερες ταχύτητες ανέμου σε πολλές περιοχές, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, μείωσαν την παραγωγή αιολικής ενέργειας έως και 25% σε ορισμένες περιοχές, καταδεικνύοντας την ευαισθησία του ενεργειακού συστήματος στις κλιματικές μεταβολές.

Η έκθεση υπογραμμίζει εκ νέου την επείγουσα ανάγκη η Ευρώπη να μειώσει τις εκπομπές της σε μηδενικό ισοζύγιο, να ενισχύσει την ανθεκτικότητα απέναντι στις κλιματικές επιπτώσεις και να επιταχύνει τη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια μέσω περισσότερων ανανεώσιμων πηγών και βελτιωμένης ενεργειακής απόδοσης.

Διαβάστε ακόμη

Στον πάτο της Ευρώπης η Ελλάδα στην ελευθερία του Τύπου και το 2026 - «Συστημική κρίση από το 2021»

Η μάχη σώμα με σώμα αστυνομικού με διαρρήκτη στον Κολωνό - Ο δράστης τον τραυμάτισε με κατσαβίδι

Βέροια: Ζευγάρι τα έκανε «γυαλιά-καρφιά» στα γραφεία της ΔΥΠΑ για καθυστέρηση πληρωμής

Ήρθε το «τέλος» της ανδρικής υπογονιμότητας; Η νέα τεχνική που εντοπίζει... κρυμμένα σπερματοζωάρια