Βαλς σε... λεπτό στρώμα πάγου για ΗΠΑ-Ιράν: Πώς η εύθραυστη φύση της εκεχειρίας μπορεί να ευοδώσει

Μια προφανής συμφωνία μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν για την παύση μιας νέας έξαρσης της βίας σταθεροποίησε μια εκεχειρία, η οποία αποτελεί το πρώτο βήμα προς τον οριστικό τερματισμό του πολέμου και υπογράμμισε ότι και οι δύο πλευρές έχουν ζωτικό εθνικό συμφέρον να το πετύχουν.

Της συνεννόησης προηγήθηκαν ημέρες συγκρούσεων γύρω από τα Στενά του Ορμούζ και τον Περσικό Κόλπο, οι οποίες ερμηνεύονται καλύτερα ως μια προσπάθεια των δύο αντιπάλων να καθορίσουν το περιεχόμενο του ασαφούς μνημονίου κατανόησης που έχουν υπογράψει και να διαμορφώσουν τις επικείμενες συνομιλίες για κρίσιμα ζητήματα, μεταξύ των οποίων και το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.

Αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ δήλωσε ότι οι δύο πλευρές συμφώνησαν να συναντηθούν στο Κατάρ την Τρίτη (30/6). Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ενίσχυσε αυτό το μήνυμα με ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης το πρωί της Δευτέρας (29/6). Ωστόσο, ανώτερος Ιρανός αξιωματούχος ανέφερε ότι δεν έχουν προγραμματιστεί τεχνικές συνομιλίες ομάδων εργασίας για αυτή την εβδομάδα. Δεν είναι η πρώτη φορά που η Ουάσιγκτον εμφανίζεται πιο πρόθυμη από την Τεχεράνη να προβάλλει δημόσια πρόοδο στη διπλωματία, σύμφωνα με το CNN.

Τέσσερις ημέρες ιρανικών επιθέσεων εναντίον εμπορικών πλοίων, αμερικανικών αντιποίνων και στη συνέχεια ιρανικών πληγμάτων κατά αμερικανικών βάσεων και συμμάχων των ΗΠΑ στον Κόλπο κινδύνευσαν να οδηγήσουν σε ευρύτερη σύγκρουση και να υπονομεύσουν την ανακούφιση της παγκόσμιας οικονομίας, καθώς το πετρέλαιο άρχισε και πάλι να διακινείται μέσω των Στενών του Ορμούζ. Παράλληλα, οι ενέργειες αυτές φαίνεται ότι παραβίασαν τους όρους του μνημονίου κατανόησης που είχαν υπογράψει οι δύο πλευρές.

Νέα τάξη πραγμάτων στο Ορμούζ

Το Ιράν επιδίωκε να διαφυλάξει το νέο του διαπραγματευτικό πλεονέκτημα: την ικανότητά του να επηρεάζει τη διέλευση από μια θαλάσσια οδό ζωτικής σημασίας για την παγκόσμια οικονομία. Οι πυραυλικές επιθέσεις του κατά κρατών του Κόλπου και αμερικανικών στόχων υποδήλωναν μια προσπάθεια διαμόρφωσης μιας νέας μεταπολεμικής στρατηγικής ισορροπίας στην περιοχή. Παράλληλα, η Τεχεράνη φαινόταν να ασκεί πολιτική πίεση στον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, δοκιμάζοντας τα όρια της υπομονής του, καθώς εκείνος επιδιώκει να διατηρήσει αυτό που έχει χαρακτηρίσει ως μια θριαμβευτική συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου.

Η Ουάσιγκτον δεν θα μπορούσε να επιτρέψει στο Ιράν να ελέγχει τη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ. Κάτι τέτοιο θα δημιουργούσε την εντύπωση ότι ηττήθηκε σε έναν πόλεμο που η ίδια ξεκίνησε. Η Ισλαμική Δημοκρατία θα αποκτούσε έτσι τη δυνατότητα να κρατά την παγκόσμια οικονομία όμηρο και να ασκεί πολιτική πίεση στις Ηνωμένες Πολιτείες όποτε το επέλεγε. Παράλληλα, η αμερικανική ισχύς στην περιοχή, που εκφράζεται μέσω της ικανότητάς της να προστατεύει τους συμμάχους της, θα αποδυναμωνόταν.

Της επιθετικής στάσης του Ιράν προηγήθηκε η επίσκεψη του υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στον Κόλπο την περασμένη εβδομάδα, κατά την οποία οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους υποστήριξαν την ελεύθερη, άνευ όρων και απρόσκοπτη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, χωρίς ιρανικά διόδια, τέλη ή προσπάθειες άσκησης ελέγχου. Η κίνηση αυτή θεωρήθηκε προσπάθεια αποσαφήνισης των αμφισημιών του μνημονίου, το οποίο, ενώ προβλέπει ότι το Ιράν πρέπει να αποκαταστήσει την ελεύθερη διέλευση και την ομαλή θαλάσσια κυκλοφορία, φαίνεται να αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο μελλοντικής οικονομικής εκμετάλλευσης της ναυσιπλοΐας.

Οι ενδιάμεσες εκλογές και η αφερεγγυότητα του Τραμπ

Ωστόσο, ο κύκλος των ιρανικών προκλήσεων και των αμερικανικών αντιποίνων αποτελούσε ένα επικίνδυνο παιχνίδι. Υπήρχε ο κίνδυνος να αποκτήσει δική του δυναμική, ιδίως καθώς διακυβεύεται το κύρος του απρόβλεπτου Αμερικανού προέδρου, σε μια εβδομάδα κατά την οποία επιδιώκει να εμφανιστεί πανίσχυρος και να βρεθεί στο επίκεντρο των εορτασμών για την 250ή επέτειο της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας των Ηνωμένων Πολιτειών.

Ο Τραμπ απείλησε την Κυριακή (28/6) ότι, εάν το Ιράν συνέχιζε να «παραβιάζει» την εκεχειρία, «δεν θα υπάρχει πλέον». Παρότι οι υποστηρικτές του ίσως θεωρήσουν ότι η προειδοποίησή του ανάγκασε την Τεχεράνη να υποχωρήσει, οι Ιρανοί έμαθαν κατά τη διάρκεια του πολέμου να μην παίρνουν πολύ σοβαρά την πιο πολεμοχαρή ρητορική του. Επιπλέον, ο πρόεδρος συμφώνησε σε αυτό που πολλοί επικριτές του χαρακτήρισαν ως υποχώρηση απέναντι στο Ιράν, υποστηρίζοντας ότι δεν ήθελε να προκαλέσει μια σοβαρή οικονομική ύφεση συνεχίζοντας τη σύγκρουση.

Ωστόσο, ο Τραμπ συχνά χαρακτηρίζεται από την ασυνέπειά του. Στο μέλλον, ίσως αποδειχθεί επικίνδυνο για την Τεχεράνη να θεωρήσει δεδομένο ότι θα ενεργεί πάντοτε με προβλέψιμο τρόπο ή ότι θα αποφεύγει μια μεγάλη κλιμάκωση.

Παρ’ όλα αυτά, πίσω από τις τελευταίες εξάρσεις της έντασης υπήρχε πάντοτε μια στρατηγική λογική που συνηγορούσε κατά της επιστροφής σε έναν πόλεμο πλήρους κλίμακας. Το Ιράν αποκομίζει σημαντικά οφέλη από το μνημόνιο κατανόησης. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν κινηθεί προς την κατεύθυνση της άρσης ορισμένων κυρώσεων, εν αναμονή μιας οριστικής συμφωνίας. Παράλληλα, η Τεχεράνη άρχισε και πάλι να εξάγει εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, καθώς επιδιώκει να αναζωογονήσει μια οικονομία που έχει υποστεί σοβαρά πλήγματα.

Ταυτόχρονα, η αύξηση της θαλάσσιας κυκλοφορίας μέσω των Στενών του Ορμούζ συνέβαλε στη μείωση των διεθνών τιμών του πετρελαίου και δημιούργησε την προοπτική φθηνότερης βενζίνης - ένας σημαντικός παράγοντας, καθώς η κρίση του κόστους ζωής συνεχίζει να επηρεάζει αρνητικά τα ποσοστά δημοτικότητας του Τραμπ ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών. Σύμφωνα με την ΑΑΑ, η μέση τιμή της βενζίνης στις ΗΠΑ υποχώρησε την Κυριακή (28/6) στα 3,87 δολάρια ανά γαλόνι. Αν και η τιμή αυτή παραμένει περίπου 30% υψηλότερη από ό,τι πριν από τον πόλεμο, είναι αισθητά χαμηλότερη από την κορύφωση των 4,56 δολαρίων στα τέλη Μαΐου.

Σε αντίθεση με ορισμένους από τους σύγχρονους προκατόχους του, ο Τραμπ απέφυγε τον πειρασμό να εντείνει περαιτέρω έναν πόλεμο που φαινόταν να οδηγείται σε αμφίρροπη κατάληξη, η οποία θα έπληττε τη φήμη του. Ωστόσο, οι μεγάλες διαφορές μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν σχετικά με τα Στενά του Ορμούζ εγείρουν νέα ερωτήματα για την προσέγγισή του. Πριν από τον πόλεμο που ξεκίνησε ο Τραμπ, η θαλάσσια οδός ήταν ανοικτή. Και οι συγκρούσεις γύρω από το καθεστώς της υποδηλώνουν ότι οι μελλοντικές διαπραγματεύσεις για ακόμη πιο σύνθετα ζητήματα, όπως το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, θα είναι ακόμη δυσκολότερες.

Η Ουάσιγκτον προειδοποιεί ότι δεν θα επιτρέψει στο Ιράν να αποκομίσει στρατηγικά οφέλη

Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε την Κυριακή (28/6) ότι όλα τα ιρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη και οι πύραυλοι που στόχευαν αμερικανικές εγκαταστάσεις στο γειτονικό Κουβέιτ και στο Μπαχρέιν είτε καταρρίφθηκαν είτε δεν έφτασαν στους στόχους τους, σύμφωνα με το CNN. Είχε προηγηθεί πλήγμα των ΗΠΑ σε στόχους, μεταξύ των οποίων εγκαταστάσεις αποθήκευσης ιρανικών drones και πυραύλων γύρω από τα Στενά του Ορμούζ. Οι ανταλλαγές πυρών προκλήθηκαν από ιρανική επίθεση εναντίον πλοίου μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων με σημαία Σιγκαπούρης, κοντά στην περιοχή, την Πέμπτη (25/6).

Ο πρέσβης των ΗΠΑ στα Ηνωμένα Έθνη, Μάικ Γουόλτζ, προειδοποίησε την Κυριακή (28/6) ότι η ιρανική επιθετικότητα θα αντιμετωπιστεί αποφασιστικά από τον Τραμπ. «Αν το ιρανικό καθεστώς πιστεύει έστω και για μια στιγμή ότι ο πρόεδρος Τραμπ θα μείνει άπραγος ενώ το Ιράν συνεχίζει να επιτίθεται στη διεθνή ναυσιπλοΐα χωρίς αντίδραση ή στις βάσεις μας χωρίς απάντηση, κάνει μεγάλο λάθος», δήλωσε ο Γουόλτζ στο Fox News.

Οι ολοένα αυξανόμενες εντάσεις στη Μέση Ανατολή υποδηλώνουν ότι ο διθυραμβικός τόνος του Τραμπ, όταν χαιρέτισε το μνημόνιο κατανόησης - ένα πλαίσιο 14 σημείων που αποσκοπεί στην παύση των εχθροπραξιών και στην επίτευξη οριστικής συμφωνίας για όλα τα ζητήματα μέσα σε 60 ημέρες - ήταν μάλλον πρόωρος.

Η σύγκρουση και οι εξελίξεις που ακολούθησαν έχουν εγείρει ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσο η αμερικανική κυβέρνηση κατανοεί τις πολιτικές και ιστορικές δυνάμεις που διαμορφώνουν τη συμπεριφορά της επαναστατικής κυβέρνησης του Ιράν, καθώς και τη συνήθη τακτική της στις διαπραγματεύσεις, η οποία χαρακτηρίζεται από σκληρή γραμμή. Στη Μέση Ανατολή, οι εκεχειρίες συχνά δεν σταματούν όλες τις στρατιωτικές συγκρούσεις, ακόμη κι αν θέτουν ένα ανώτατο όριο που αποτρέπει την επιστροφή σε πόλεμο πλήρους κλίμακας. Επιπλέον, οι πόλεμοι στην περιοχή συχνά ενισχύουν νέες γενιές σκληροπυρηνικών, όπως εκείνων στο Ιράν που ενδέχεται να οργανώνουν τις προσπάθειες της χώρας να παγιώσει τη νέα επιρροή της στα Στενά του Ορμούζ.

Ο πρώην σύμβουλος εθνικής ασφάλειας της κυβέρνησης Μπάιντεν, Τζέικ Σάλιβαν, προέβλεψε ότι τα πρόσφατα γεγονότα αποτελούν τον προάγγελο μιας περιόδου έντασης κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων. Η ομάδα του Τραμπ δύσκολα θα καλωσορίσει τις συμβουλές του. Ωστόσο, επί κυβέρνησης Ομπάμα, ο Σάλιβαν διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στα πρώτα στάδια των συνομιλιών που οδήγησαν στη διεθνή συμφωνία για τον περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, την οποία ο Τραμπ ακύρωσε κατά την πρώτη του θητεία.

«Οι Ιρανοί προωθούνται για να ασκήσουν έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ, υπενθυμίζοντας στον κόσμο ότι αυτοί ελέγχουν αυτή τη θαλάσσια οδό. Στη συνέχεια υποχωρούν όταν η κυβέρνηση Τραμπ αντιδρά αρκετά έντονα, επειδή θέλουν να συνεχίσουν να απολαμβάνουν τα σημαντικά οφέλη που έχουν αποκομίσει από αυτό το μνημόνιο κατανόησης», δήλωσε ο Σάλιβαν στο CNN την Κυριακή (28/6), προβλέποντας με ακρίβεια τα γεγονότα που ακολούθησαν το ίδιο βράδυ.

«Όσον αφορά το πυρηνικό ζήτημα, πιστεύω ότι θα προσφέρουν πολύ μικρές παραχωρήσεις, σταδιακά και αποσπασματικά. Έπειτα, θα τις αποσύρουν, θα τις επαναφέρουν και θα τις αποσύρουν ξανά, προκειμένου να διατηρούν τις Ηνωμένες Πολιτείες στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων», δήλωσε ο Σάλιβαν, εκφράζοντας αμφιβολίες για το κατά πόσο μπορεί να επιτευχθεί ουσιαστική πρόοδος μέσα στο προβλεπόμενο διάστημα των 60 ημερών.

Η τελική έκβαση του πολέμου παραμένει ανοιχτή

Η αναζωπύρωση των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή είναι πιθανό να αναθερμάνει τις έντονες κομματικές αντιπαραθέσεις στην Ουάσιγκτον σχετικά με τη συμφωνία. Ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής του Κάνσας, Ρότζερ Μάρσαλ, υποβάθμισε τις πρόσφατες ανταλλαγές επιθέσεων μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν. «Ο μεγάλος πόλεμος έχει τελειώσει και αυτό που βλέπουμε τώρα είναι σχεδόν μια επιχείρηση εκκαθάρισης», δήλωσε ο Μάρσαλ για μια σύγκρουση που είναι ιδιαίτερα αντιδημοφιλής στις Ηνωμένες Πολιτείες. Μιλώντας στο NBC, υποστήριξε ότι η Ουάσιγκτον σημειώνει «μεγάλη πρόοδο» στο διπλωματικό πεδίο.

Από την άλλη πλευρά, οι Δημοκρατικοί παρουσιάζουν το μνημόνιο κατανόησης του Τραμπ ως μια ταπεινωτική ήττα για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η οποία απέχει πολύ από τους ισχυρισμούς του ότι έλυσε τη σύγκρουση. Επιπλέον, η συμφωνία ενδέχεται να πυροδοτήσει νέα έντονη αντιπαράθεση στο Κογκρέσο σχετικά με τις πολεμικές εξουσίες του Τραμπ και τη νομική βάση της απόφασής του να ξεκινήσει τον πόλεμο - ένα ζήτημα που προκαλεί ανησυχία ακόμη και σε ορισμένους Ρεπουμπλικανούς.

Οι επόμενες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή θα έχουν σοβαρές πολιτικές και στρατηγικές συνέπειες. Το βασικό ερώτημα είναι αν οι αντιπαραθέσεις γύρω από τα Στενά του Ορμούζ θα συνεχιστούν σε ένα διαχειρίσιμο επίπεδο ή αν θα κλιμακωθούν, καταστρέφοντας ολόκληρη τη συμφωνία και τη διπλωματική διαδικασία και βυθίζοντας εκ νέου την περιοχή σε πόλεμο πλήρους κλίμακας. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα δοκίμαζε τη σαφή προτίμηση του Τραμπ να μην παρατείνει μια σύγκρουση που έχει αποδειχθεί σημαντικό πολιτικό βάρος για τον ίδιο. Ωστόσο, οι συνεχιζόμενες προκλήσεις από το Ιράν θα έθεταν σε δοκιμασία την ανοχή ενός προέδρου, του οποίου η δημόσια εικόνα βασίζεται στην επιδεικτική προβολή ισχύος και δύναμης σε παγκόσμιο επίπεδο.

Τελικά, η επιστροφή στη διπλωματία ενδέχεται να επιβεβαιώσει τις προβλέψεις του Σάλιβαν ότι πρόκειται να ακολουθήσει μια επίπονη και μακρόχρονη διαδικασία. Ακόμη κι αν αποκατασταθεί μια εύθραυστη ειρήνη, είναι απίθανο να υπάρξει εύκολη πολιτική έξοδος από τον πόλεμο για τον Τραμπ.

Διαβάστε ακόμη

Ξεμένει η Ευρώπη από νερό; Η «καλοκαιρινή παγίδα» και γιατί η Ελλάδα βρίσκεται βαθιά στη ζώνη κινδύνου

Ανατριχιαστική μαρτυρία μητέρας που βγήκε ζωντανή από τα συντρίμμια με το 18ημερών μωρό της

Ταράζει τα... γαλάζια νερά επιστολή του Γραμματέα Στρατηγικού Σχεδιασμού της ΝΔ - Η απάντηση Μαρινάκη

Συναγερμός στη Γερμανία: Πέντε νεκροί σε περιστατικό με πυροβολισμούς στο Στάντε της Κάτω Σαξονίας