Επιστήμονες ίσως έλυσαν το μυστήριο του γιατί το 90% των ανθρώπων είναι δεξιόχειρες

Αν είσαι αριστερόχειρας, πρέπει να αντιμετωπίζεις πολλές μικρές ενοχλήσεις που οι δεξιόχειρες δεν σκέφτονται καν. Από το να δυσκολεύεσαι να χρησιμοποιήσεις ένα ανοιχτήρι κονσέρβας μέχρι το να χτυπάς τους αγκώνες σου με τους συμμαθητές σου στο θρανίο, μπορεί να νιώθεις ότι ο κόσμος είναι σχεδιασμένος εναντίον σου.

Οι δεξιόχειρες αποτελούν τη συντριπτική πλειονότητα - μόνο περίπου το 10% των ανθρώπων παγκοσμίως χρησιμοποιεί το αριστερό χέρι - επομένως σχεδόν όλα όσα σχετίζονται με το κυρίαρχο χέρι έχουν σχεδιαστεί με γνώμονα αυτούς. Αν έχεις αναρωτηθεί ποτέ γιατί συμβαίνει αυτό, δεν είσαι ο μόνος.

Σύμφωνα, με το Sciencing, οι επιστήμονες προσπαθούν εδώ και πολλά χρόνια να εξηγήσουν γιατί οι άνθρωποι έχουν κυρίαρχο χέρι, ιδιαίτερα επειδή τα άλλα πρωτεύοντα θηλαστικά δεν φαίνεται να παρουσιάζουν το ίδιο φαινόμενο. Παρόλο που οι πίθηκοι και οι μαϊμούδες μοιράζονται μεγάλο μέρος του DNA τους με τον άνθρωπο, χρησιμοποιούν και τα δύο χέρια σχεδόν εξίσου. Ωστόσο, μια πρόσφατη μελέτη υποστηρίζει ότι η κυριαρχία ενός χεριού στους ανθρώπους είναι σε μεγάλο βαθμό αποτέλεσμα ενός άλλου χαρακτηριστικού που μας ξεχωρίζει: της ικανότητάς μας να περπατάμε στα δύο πόδια.

Έρευνα που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό PLOS Biology τον Απρίλιο του 2026 παρουσιάζει μια πιθανή εξήγηση για το γιατί σχεδόν όλοι οι άνθρωποι προτιμούν το ένα χέρι από το άλλο. Οι συγγραφείς της μελέτης χρησιμοποίησαν υπολογιστικά μοντέλα για να συγκρίνουν τον Homo sapiens με 41 ακόμη είδη πρωτευόντων. Τελικά, εντόπισαν δύο βασικούς παράγοντες - τη βάδιση στα δύο πόδια και το μεγάλο μέγεθος του εγκεφάλου - που, κατά την άποψή τους, οδήγησαν στην εξέλιξη της «χειροπροτίμησης».

Με απλά λόγια, όταν οι άνθρωποι άρχισαν να περπατούν όρθιοι, τα άνω άκρα τους απελευθερώθηκαν από τη μετακίνηση και μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για άλλες δραστηριότητες. Παράλληλα, οι μεγαλύτεροι εγκέφαλοι επέτρεψαν την εκτέλεση πιο σύνθετων εργασιών, όπως η χρήση εργαλείων, οι οποίες απαιτούν τα δύο χέρια να επιτελούν διαφορετικούς ρόλους. Το να κρατάς ένα αντικείμενο απαιτεί μόνο το ένα χέρι, σε αντίθεση με το περπάτημα στα τέσσερα ή την αναρρίχηση στα δέντρα. Με την πάροδο του χρόνου, η πλειονότητα των ανθρώπων κατέληξε να προτιμά το δεξί χέρι.

Πώς εξελίχθηκε η προτίμηση του ενός χεριού

Τα απολιθωμένα ευρήματα δείχνουν ότι, κατά τη διάρκεια πολλών σταδίων της ανθρώπινης εξέλιξης, οι πρώτοι ανθρωπίδες δεν είχαν τόσο έντονη προτίμηση για το ένα χέρι όσο οι σύγχρονοι άνθρωποι. Ωστόσο, με την πάροδο του χρόνου, η προτίμηση προς το δεξί χέρι αυξανόταν σταθερά. Η αλλαγή αυτή συνέπεσε με μια άλλη σημαντική εξελικτική μεταβολή: καθώς οι άνθρωποι άρχισαν να περπατούν όρθιοι, τα πόδια τους έγιναν αναλογικά πολύ μακρύτερα από τα χέρια τους. Σε τέτοιο βαθμό, ώστε η μετακίνηση στα τέσσερα να γίνει λιγότερο αποτελεσματική από τη βάδιση στα δύο πόδια.

Έτσι, τα χέρια χρησιμοποιούνταν πλέον αποκλειστικά για το πιάσιμο αντικειμένων, τις χειρονομίες και άλλες όλο και πιο πολύπλοκες δραστηριότητες, καθώς ο εγκέφαλος συνέχιζε να εξελίσσεται. Σύμφωνα με τα απολιθώματα, αυτή είναι η περίοδος κατά την οποία η χειροπροτίμηση γίνεται ιδιαίτερα εμφανής.

Παρότι η μελέτη παρουσιάζει μια πειστική εξήγηση για το γιατί η χειροπροτίμηση εξελίχθηκε στους ανθρώπους και όχι στα άλλα πρωτεύοντα θηλαστικά, παραμένει αναπάντητο το ερώτημα γιατί οι περισσότεροι άνθρωποι προτιμούν συγκεκριμένα το δεξί χέρι. Ορισμένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι αυτή η προτίμηση αρχίζει ήδη πριν από τη γέννηση, καθώς έχουν παρατηρηθεί ενδείξεις δεξιοχειρίας σε έμβρυα, αν και τα στοιχεία αυτά θεωρούνται αμφισβητήσιμα.

Είναι, πάντως, σαφές ότι η προτίμηση του ενός χεριού γίνεται εμφανής από πολύ μικρή ηλικία. Οι επιστήμονες έχουν εντοπίσει περισσότερα από 40 γονίδια που ενδέχεται να σχετίζονται με τη χειροπροτίμηση. Ίσως ο τρόπος με τον οποίο αυτά τα γονίδια διαμορφώνουν την ανάπτυξη του εγκεφάλου να οδηγεί φυσιολογικά στην προτίμηση του δεξιού χεριού, ενώ η αριστεροχειρία να αποτελεί μια τυχαία παραλλαγή κατά την εμβρυϊκή ανάπτυξη του εγκεφάλου. Με άλλα λόγια, θα μπορούσε να πρόκειται για μια εξελικτική παραλλαγή (ή «μετάλλαξη»), η οποία όμως δεν φαίνεται να κληρονομείται με σταθερό τρόπο μέσα στις οικογένειες.

Μια εναλλακτική (και ζοφερή) θεωρία για τη χειροπροτίμηση

Ενώ πολλοί επιστήμονες υποστηρίζουν ότι η προτίμηση του ενός χεριού καθορίζεται αποκλειστικά από γενετικές παραλλαγές, άλλοι θεωρούν ότι είναι αποτέλεσμα της ανατροφής και όχι της φύσης. Πολλοί πολιτισμοί συνδέουν ιστορικά την αριστερή πλευρά με κάτι κακό ή δυσοίωνο και, γι' αυτό, εξανάγκαζαν τα παιδιά να γράφουν με το δεξί χέρι. Αν και σε αυτές τις κοινωνίες παρατηρείται πράγματι μικρότερο ποσοστό αριστερόχειρων, αυτό δεν αρκεί για να εξηγήσει γιατί η προτίμηση του δεξιού χεριού εμφανίζεται σχεδόν σε ολόκληρο τον κόσμο.

Γι' αυτό οι περισσότεροι επιστήμονες πιστεύουν ότι η χειροπροτίμηση πρέπει να έχει και γενετική βάση. Ωστόσο, ορισμένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι οι γενετικές ρίζες της ίσως βρίσκονται στις εμπειρίες των αρχαίων προγόνων μας, με μια συμπεριφορά που αρχικά αποκτήθηκε μέσω μίμησης να παγιώνεται σταδιακά μέσα από την εξέλιξη. Μία από τις θεωρίες που επιχειρεί να εξηγήσει αυτή την εξελικτική διαδικασία υποστηρίζει ότι η χειροπροτίμηση προέκυψε από τις μάχες σώμα με σώμα μέχρι θανάτου.

Η υπόθεση της μάχης, όπως παρουσιάζεται σε μελέτη του 2023 που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Symmetry, προσφέρει μια στρατηγική εξήγηση για το γιατί οι πρώτοι ανθρωπίδες ανέπτυξαν σταδιακά προτίμηση στο δεξί χέρι. Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή, όταν κάποιος κρατά ένα όπλο με το αριστερό χέρι, αφήνει περισσότερο εκτεθειμένη την αριστερή πλευρά του θώρακά του στον αντίπαλο. Επειδή ορισμένα ζωτικά όργανα του κυκλοφορικού συστήματος, όπως η καρδιά και η αορτή, βρίσκονται προς την αριστερή πλευρά του σώματος, αυξάνεται ο κίνδυνος να δεχθεί ένα θανάσιμο τραύμα.

Αντίθετα, όταν κάποιος πολεμά με το δεξί χέρι, μπορεί να προστατεύει καλύτερα την αριστερή πλευρά του σώματός του, καλύπτοντας το πιο ευάλωτο σημείο του θώρακα. Έτσι, οι δεξιόχειρες ενδέχεται να είχαν εξελικτικό πλεονέκτημα όσον αφορά την επιβίωση σε μάχες σώμα με σώμα. Πρόκειται ασφαλώς για μια αρκετά σκοτεινή και σκληρή υπόθεση, ωστόσο αποτελεί μία από τις πιο πειστικές εξηγήσεις που έχουν προταθεί μέχρι σήμερα για την επικράτηση της δεξιοχειρίας στον άνθρωπο.

Διαβάστε ακόμη

Στον Άρειο Πάγο ο Σαμαράς για το Predator: «Η κυβέρνηση δεν έχει απαντήσει για την παγίδευσή μου»

Ηράκλειο: Η κλοπή ενός κινητού αποκάλυψε το «κολαστήριο» 55χρονης - 42χρονη τη βασάνιζε με μπαλτά

Μπόνους 1.200 ευρώ σε νοσηλευτές που θα μετακινηθούν σε νησιά - Τι προβλέπει η υπουργική απόφαση

Φωτιά στο Ωραιόκαστρο: Συναγερμός για το τοξικό νέφος και στην Αττική - Έχει καρκινογόνες ουσίες