Σε γεωπολιτικό αδιέξοδο ο Τραμπ: Στερεύουν οι επιλογές των ΗΠΑ απέναντι στο Ιράν

Η εκ νέου κλιμάκωση της έντασης ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν είναι πλέον γεγονός. Στις 8 Ιουλίου, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι η εκεχειρία που είχαν συμφωνήσει οι δύο χώρες τον Ιούνιο «έλαβε τέλος». Έκτοτε, έδωσε εντολή στις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις να εξαπολύσουν σφοδρές αεροπορικές επιδρομές κατά του Ιράν, ενώ επέβαλε εκ νέου οικονομικό αποκλεισμό στη χώρα.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα του Conversation, ο Αμερικανός πρόεδρος άρχισε επίσης να επαναφέρει απειλές που είχε διατυπώσει σε προηγούμενη φάση του πολέμου. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται πλήγματα εναντίον μη στρατιωτικών στόχων και η κατάληψη του νησιού Χαρκ του Ιράν, όπου συγκεντρώνεται το μεγαλύτερο μέρος της ικανότητας διύλισης πετρελαίου της χώρας.

Οι ελπίδες του Λευκού Οίκου για την επίτευξη μιας συμφωνίας που θα περιόριζε το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν εξανεμίζονται. Ωστόσο, ο Τραμπ ευελπιστεί ότι οι τελευταίες του κινήσεις θα αναγκάσουν το Ιράν να εκχωρήσει τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, επιτρέποντας στις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές να επανέλθουν στην κανονικότητα.

Υπάρχει όμως ένα πρόβλημα: καμία από αυτές τις μεθόδους δεν έχει αποδώσει στο παρελθόν, και δεν υπάρχει κανένας λόγος να πιστεύει κανείς ότι θα αποδώσει τώρα. Στην πραγματικότητα, η επιστροφή του Τραμπ στην ίδια αποτυχημένη στρατηγική –η οποία δεν κατάφερε να τερματίσει τον πόλεμο με όρους αποδεκτούς από τις ΗΠΑ– αναδεικνύει πόσο έχουν περιοριστεί οι επιλογές του.

Ο πόλεμος ξεκίνησε με μια προσπάθεια του Τραμπ και του Ισραηλινού πρωθυπουργού, Μπενιαμίν Νετανιάχου, να πλήξουν τις πυρηνικές υποδομές του Ιράν και ενδεχομένως να ανατρέψουν το καθεστώς του. Εντούτοις, το κέντρο βάρους της σύγκρουσης έχει έκτοτε μετατοπιστεί.

Το ζήτημα των πυρηνικών πέρασε σε δεύτερη μοίρα, καθώς στο επίκεντρο βρίσκεται πλέον το αν η ναυσιπλοΐα μέσω των στενών θα διεξάγεται στο εξής αποκλειστικά υπό τις «ιρανικές ρυθμίσεις», όπως τις αποκάλεσε ο επικεφαλής διαπραγματευτής του Ιράν, Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ. Αυτό σημαίνει ότι στα πλοία θα επιτρέπεται η διέλευση μόνο με τους όρους της Τεχεράνης.

Οι ΗΠΑ απορρίπτουν την ιδέα του ιρανικού ελέγχου στα Στενά του Ορμούζ και επιθυμούν την επιστροφή στο καθεστώς της ελεύθερης ναυσιπλοΐας που ίσχυε πριν από τον πόλεμο. Ωστόσο, μετά από τόσους μήνες, δεν έχουν βρει ακόμη τον τρόπο να επιτύχουν αυτόν τον στόχο με ανεκτό κόστος. Για να κατανοήσουμε το γιατί, είναι χρήσιμο να χωρίσουμε τις αμερικανικές επιλογές σε τρεις κατηγορίες: στρατιωτικές, διπλωματικές και οικονομικές.

Οι περιορισμένες επιλογές του Τραμπ

Από στρατιωτικής άποψης, κανείς δεν ελέγχει πλήρως τα Στενά του Ορμούζ. Πρόκειται για μια αμφισβητούμενη ζώνη στην οποία διάφορες χώρες μπορούν να προβάλουν στρατιωτική ισχύ. Εντούτοις, το Ιράν δεν χρειάζεται να ελέγχει πλήρως τα στενά για να πετύχει τον σκοπό του. Του αρκεί να συνεχίσει να αποτελεί μια αξιόπιστη απειλή για τα πλοία, ώστε αυτά να διστάζουν να διέλθουν.

Η ικανότητα του Ιράν να απειλεί τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ πηγάζει από το οπλοστάσιο πυραύλων, drones και ταχυπλόων που διαθέτει. Αυτά τα μέσα είναι σχετικά εύκολο να κρυφτούν και να εκτοξευτούν, και η CIA εκτιμά ότι το Ιράν διαθέτει ακόμη επαρκή αποθέματα. Για να εξουδετερώσουν αυτές τις δυνατότητες, οι ΗΠΑ θα έπρεπε να καταλάβουν μια τεράστια έκταση του ιρανικού εδάφους, ρισκάροντας μεγάλες απώλειες. Ακόμα και τότε, η επιτυχία δεν θα ήταν εγγυημένη.

Η κατάληψη του ιρανικού νησιού Χαρκ θα ενείχε εξίσου υψηλό ρίσκο. Η αρχική κατάληψη μπορεί να είναι εύκολη, αλλά οι αμερικανικές δυνάμεις που θα στάθμευαν εκεί θα ήταν εκτεθειμένες σε ιρανικές επιθέσεις. Μια παρατεταμένη κατοχή θα κόστιζε πιθανότατα ανθρώπινες ζωές, καθιστώντας δύσκολη τη διατήρηση του νησιού για αρκετό διάστημα ώστε να χρησιμοποιηθεί ως μοχλός πίεσης στις διαπραγματεύσεις.

Όσο κυνικά -και πιθανώς παράνομα- κι αν θα ήταν τα στρατιωτικά πλήγματα σε μη στρατιωτικούς στόχους, ο Τραμπ ίσως θεωρεί ότι θα μπορούσαν να αναγκάσουν την Τεχεράνη να προσέλθει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Ωστόσο, υπάρχει και η πιθανότητα να μην αποδώσουν, πυροδοτώντας έναν κύκλο ιρανικών αντιποίνων που θα προκαλούσε πολύ μεγαλύτερες ζημιές σε ενεργειακούς και αστικούς στόχους σε ολόκληρο τον Κόλπο.

Οι κίνδυνοι και η πιθανή ματαιότητα αυτών των στρατιωτικών επιλογών είναι που ώθησαν τον Τραμπ να εξερευνήσει, κατά τους τελευταίους μήνες, μια διπλωματική λύση για τη σύγκρουση. Όμως, η επιτυχία και σε αυτόν τον τομέα αποδείχθηκε ανέφικτη, και είναι πιθανό να παραμείνει έτσι.

Τα αποτελέσματα της διπλωματίας συνήθως αντικατοπτρίζουν την κατάσταση στο πεδίο της μάχης. Καθώς οι ΗΠΑ στερούνται μιας αξιόπιστης στρατιωτικής επιλογής για την εξουδετέρωση της ιρανικής επιρροής στα Στενά του Ορμούζ, η Τεχεράνη έχει ελάχιστους λόγους να υποχωρήσει.

Ο Μοχσέν Ρεζαΐ, σύμβουλος του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, χαρακτήρισε πρόσφατα την επιρροή του Ιράν στα στενά «πιο σημαντική από δεκάδες πυρηνικές βόμβες». Η δήλωσή του αποτυπώνει τη σημασία που έχει αποκτήσει η συγκεκριμένη θαλάσσια δίοδος στους στρατηγικούς υπολογισμούς της χώρας.

Η ικανότητα ελέγχου της ναυσιπλοΐας μέσω των στενών προσφέρει στο Ιράν ένα ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί έναντι των ΗΠΑ. Δεν πρόκειται να το απεμπολήσει χωρίς έναν εξαιρετικά σοβαρό λόγο.

Το πλήγμα στην οικονομία του Ιράν θέτει σε κίνδυνο και τις ΗΠΑ

Ένας παρατεταμένος οικονομικός αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών είναι ίσως ο πιο αποτελεσματικός τρόπος που διαθέτει ο Τραμπ για να πλήξει την ιρανική κυβέρνηση, της οποίας η εγχώρια στήριξη ενδέχεται να κλονιστεί σε συνθήκες παρατεταμένης οικονομικής κρίσης. Τα οικονομικά προβλήματα, συμπεριλαμβανομένου του υψηλού πληθωρισμού, συνέβαλαν σε ένα κύμα ταραχών στο Ιράν στις αρχές του 2026, το οποίο αντιμετωπίστηκε με βάναυση καταστολή.

Ωστόσο, το οικονομικό κόστος πλήττει και τις δύο πλευρές. Όσο διαρκεί ο αποκλεισμός, το Ιράν είναι απίθανο να επιτρέψει τη διέλευση πετρελαίου και φυσικού αερίου από τα στενά. Αυτό αυξάνει τις παγκόσμιες τιμές της ενέργειας, γεγονός που αποτελεί μια επικίνδυνη πολιτική συνθήκη και για τον ίδιο τον Τραμπ.

Η επιβολή του αποκλεισμού είναι δαπανηρή για τις ΗΠΑ και με έναν άλλο τρόπο: απαιτεί μόνιμη στρατιωτική ανάπτυξη για την εφαρμογή του. Δεδομένων των αυξημένων αναγκών του αμερικανικού στρατού σε άλλες αποστολές, όπως οι αναπτύξεις δυνάμεων στην Ευρώπη και στον Ινδο-Ειρηνικό, αυτός ο αποκλεισμός δεν μπορεί να διατηρηθεί επ' αόριστον.

Παράλληλα, όταν ο αποκλεισμός αρθεί και οι αμερικανικές δυνάμεις αποχωρήσουν από την περιοχή, το Ιράν θα παραμείνει γεωγραφικά δίπλα στα Στενά του Ορμούζ, έτοιμο να απειλήσει εκ νέου τη ναυσιπλοΐα.

Σε τελική ανάλυση, ο Τραμπ έχει εγκλωβιστεί σε μια γωνία από την οποία δεν υπάρχει προφανής διέξοδος. Παρά την τεράστια στρατιωτική ισχύ που διαθέτουν οι ΗΠΑ, υπάρχουν όρια σε αυτά που μπορούν να επιτύχουν. Σε αυτόν τον πόλεμο, τον οποίο ο ίδιος προκάλεσε, ο Τραμπ προσκρούει πλέον με ορμή πάνω σε αυτά τα όρια.

Διαβάστε ακόμη

Είδαμε την «Οδύσσεια» του Νόλαν: Τρίωρο χασμουρητό και Δούρειος Ίππος στην αισθητική μας - Ο Όμηρος; Απών!

Η νέα στρατηγική του ΝΑΤΟ: Αποτροπή μέσω μιας Συμμαχίας Ετοιμότητας;

«Πόλεμος» για το νερό: Σφοδρές αντιδράσεις για την υποχρεωτική απορρόφηση ΔΕΥΑ από ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ

Χάος στον Καναδά: Πάνω από 200 πυρκαγιές εκτός κάθε ελέγχου