Η μάχη για τα Στενά του Ορμούζ: Τι κρύβεται πίσω από τις μυστικές διαπραγματεύσεις και γιατί αντιδρούν οι ΗΠΑ

Οι διαπραγματεύσεις για το μέλλον των Στενών του Ορμούζ φαίνεται να εισέρχονται στην τελική τους φάση, ωστόσο η συμφωνία που διαμορφώνεται απέχει σημαντικά από τις επιδιώξεις της Ουάσιγκτον.Την ώρα που ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται αισιόδοξος για άμεση επίτευξη συμφωνίας, η Τεχεράνη επιμένει ότι συνομιλεί μόνο με το Ομάν και διεκδικεί μόνιμο ρόλο στον έλεγχο του στρατηγικότερου θαλάσσιου περάσματος για τη διεθνή αγορά πετρελαίου.416763_1Σύμφωνα με ανάλυση του αμερικανικού δικτύου CNN, μεταβάλλονται σχεδόν καθημερινά και τα σχέδια για το μέλλον των Στενών του Ορμούζ, καθώς και οι πιθανότητες να επιτευχθεί συμφωνία.Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε ότι μια συμφωνία θα μπορούσε να επιτευχθεί ακόμη και μέσα στην εβδομάδα.«Μπορεί να συμβεί. Αύριο ή μεθαύριο», είπε την Τρίτη. «Έχει σημειωθεί μεγάλη πρόοδος. Μου τηλεφώνησαν και μου είπαν: Παρακαλώ, ας μιλήσουμε.»Την ίδια στιγμή, ωστόσο, επανέλαβε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ενδέχεται να πλήξουν το Ιράν εάν δεν υπάρξει συμφωνία.Παρά τις δηλώσεις αισιοδοξίας, δεν υπάρχει καν συμφωνία ως προς το ποιοι συνομιλούν μεταξύ τους. Η Τεχεράνη επιμένει ότι διεξάγει διαπραγματεύσεις αποκλειστικά με το Ομάν για μια προσωρινή ρύθμιση σχετικά με τη στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδό.Άλλοι, πάντως, εμφανίζονται πολύ πιο επιφυλακτικοί τόσο ως προς το ενδεχόμενο άμεσης συμφωνίας όσο και ως προς τη διάρκειά της.Ανώτερος αξιωματούχος χώρας του Κόλπου, με γνώση των συνομιλιών, εκτίμησε ότι οι πιθανότητες να υπάρξει συμφωνία έως την Παρασκευή είναι περίπου 50%. Σύμφωνα με την ίδια πηγή, ένα από τα βασικά προβλήματα είναι ότι στην ιρανική διαπραγματευτική ομάδα δεν συμμετέχουν εκπρόσωποι των σκληροπυρηνικών Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), οι οποίοι θα πρέπει τελικά να εγκρίνουν οποιαδήποτε συμφωνία.Το Ιράν κατηγορεί την Ουάσιγκτον για τις καθυστερήσειςΗ αισιοδοξία του Τραμπ φαίνεται πως προκάλεσε έκπληξη στην Τεχεράνη. «Ο βασικός λόγος για την καθυστέρηση στην επίτευξη συμφωνίας με το Ομάν σχετικά με τα Στενά του Ορμούζ είναι η αμερικανική παρέμβαση και οι απειλές του Τραμπ», μετέδωσε την Τετάρτη το ημιεπίσημο πρακτορείο Tasnim, επικαλούμενο ενημερωμένη πηγή.Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και το επίσης ημιεπίσημο πρακτορείο Fars, το οποίο ανέφερε ότι ορισμένοι Αμερικανοί αξιωματούχοι «έστειλαν αντικρουόμενα μηνύματα και, είτε άμεσα είτε μέσω περιφερειακών εταίρων, παρενέβησαν στη διαδικασία των διαπραγματεύσεων». Παράλληλα, εξέφρασε ανησυχία ότι παρεμβάσεις των ΗΠΑ ή άλλων περιφερειακών παραγόντων ενδέχεται να παρατείνουν ή να εκτροχιάσουν τις συνομιλίες.Το Fars επανέλαβε ότι το Ιράν διαπραγματεύεται μόνο με το Ομάν και ότι οι συνομιλίες επικεντρώνονται στη δημιουργία ενός «ενδιάμεσου διαδρόμου», ο οποίος θα διασφαλίζει τα δικαιώματα του Ιράν, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τις ανησυχίες του Ομάν.Ωστόσο, η αναφορά στα «δικαιώματα του Ιράν» γεννά σοβαρά ερωτήματα.Στα Στενά υπάρχουν διαφορετικές ναυτιλιακές διαδρομές και η πρόταση που συζητείται φαίνεται να προβλέπει τη συγχώνευσή τους, με το Ιράν να διατηρεί έναν βαθμό ελέγχου, κάτι που έρχεται σε αντίθεση με τις επιδιώξεις της Ουάσιγκτον.«Οι διαπραγματεύσεις πρέπει να κατοχυρώσουν τις ιρανικές ρυθμίσεις, καθώς η ασφάλεια, η αποναρκοθέτηση και οι θαλάσσιες υπηρεσίες παρέχονται από το Ιράν», δήλωσε ο Σαΐντ Ατζορλού, μέλος της ιρανικής διαπραγματευτικής ομάδας.Σύμφωνα με τον ίδιο, στόχος της Τεχεράνης είναι η θέσπιση προσωρινών ρυθμίσεων διάρκειας από έναν έως τρεις μήνες, «στις οποίες το Ιράν θα έχει τον κυρίαρχο ρόλο».Μια τέτοια προοπτική, ωστόσο, δύσκολα θα γίνει αποδεκτή στην Ουάσιγκτον ή στις πρωτεύουσες των αραβικών κρατών του Κόλπου.Όπως δήλωσε τη Δευτέρα ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκαεΐ, οι συνομιλίες επικεντρώνονται στη μετατροπή της νότιας διαδρομής, που διέρχεται από τα χωρικά ύδατα του Ομάν, και της βόρειας, που περνά από τα ιρανικά χωρικά ύδατα, σε μία ενιαία ενδιάμεση διαδρομή που θα εξυπηρετεί τα συμφέροντα και των δύο παράκτιων κρατών.«Πλέον μιλάμε για έναν διάδρομο με διπλή κατεύθυνση και όχι για δύο ή τρεις ξεχωριστές διαδρομές», ανέφερε.Ο Μπαγκαεΐ, ο Ατζορλού και άλλοι Ιρανοί αξιωματούχοι ξεκαθαρίζουν ότι το νομικό καθεστώς των Στενών δεν πρόκειται να επιστρέψει στην προπολεμική κατάσταση, όταν καμία χώρα δεν είχε τον έλεγχο της ναυσιπλοΐας στην κρίσιμη αυτή θαλάσσια δίοδο.Για την Τεχεράνη, ο έλεγχος ή τουλάχιστον η εποπτεία του στρατηγικού περάσματος αποτελεί πλέον «κόκκινη γραμμή», εξίσου σημαντική με το δικαίωμά της στον εμπλουτισμό ουρανίου.Η αμερικανική θέσηΗ προοπτική να αποκτήσει το Ιράν τέτοια επιρροή θεωρείται απαράδεκτη από την Ουάσιγκτον, το Αμπού Ντάμπι και το Ριάντ.Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, έχει επανειλημμένα τονίσει ότι οποιαδήποτε μορφή κρατικού ελέγχου σε διεθνή ύδατα αντίκειται στο διεθνές δίκαιο.«Αν δημιουργήσουμε το προηγούμενο ότι ένα κράτος μπορεί να ελέγχει μια διεθνή θαλάσσια οδό, να επιβάλλει τέλη διέλευσης και, αν δεν πληρωθεί, να βυθίζει πλοία, τότε δημιουργούμε ένα εξαιρετικά επικίνδυνο προηγούμενο που μπορεί να επαναληφθεί και σε άλλα μέρη του κόσμου», είχε δηλώσει τον περασμένο μήνα.Το Κατάρ άφησε την Τρίτη να εννοηθεί ότι οι διαπραγματεύσεις προχωρούν, ωστόσο παραμένει δύσκολο να γεφυρωθεί το χάσμα, καθώς οι επιδιώξεις των δύο πλευρών απέχουν σημαντικά.Παραμένουν επίσης κρίσιμα ερωτήματα: Θα δεχθούν οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης να περιορίσουν τον έλεγχό τους στα Στενά; Υπό ποιες προϋποθέσεις θα μπορούν να αναχαιτίζουν πλοία; Θα επιτρέπεται η διέλευση ξένων, συμπεριλαμβανομένων αμερικανικών, πολεμικών πλοίων; Πόσες πληροφορίες θα απαιτεί το Ιράν για τα φορτία και τους προορισμούς των πλοίων;Εξίσου ασαφές παραμένει αν μια συμφωνία θα οδηγήσει στην άρση του αμερικανικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών, στην επαναφορά των εξαιρέσεων που επιτρέπουν τις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου ή στην αναβίωση – ή αντικατάσταση – μέρους του αμερικανοϊρανικού μνημονίου που είχε υπογραφεί τον Ιούνιο και θεωρήθηκε νεκρό μόλις έναν μήνα αργότερα.Η συμφωνία του Ιουνίου άφηνε σκόπιμα ασαφείς αρκετές βασικές διατάξεις. Το άρθρο 5 προέβλεπε ότι το Ιράν θα καταβάλει «κάθε δυνατή προσπάθεια» για την ασφαλή εμπορική ναυσιπλοΐα επί 60 ημέρες, ενώ ταυτόχρονα ανέφερε ότι το Ιράν και το Ομάν θα καθορίσουν από κοινού το μελλοντικό καθεστώς διοίκησης και παροχής ναυτιλιακών υπηρεσιών στα Στενά.Προέβλεπε επίσης ότι οποιαδήποτε μελλοντική ρύθμιση θα πρέπει να είναι «σύμφωνη με το εφαρμοστέο διεθνές δίκαιο».Όπως επισημαίνει, ωστόσο, το νομικό ιστολόγιο Lawfare, η διατύπωση αυτή ουσιαστικά μεταθέτει το πρόβλημα στο μέλλον, καθώς το Ιράν και μεγάλο μέρος της διεθνούς κοινότητας διαφωνούν ως προς το τι ακριβώς προβλέπει το διεθνές δίκαιο για τα Στενά του Ορμούζ.Τι θέλει η ΤεχεράνηΣύμφωνα με τον αναλυτή του Quincy Institute, Τρίτα Παρσί, η Τεχεράνη επιδιώκει να μετατρέψει την επιρροή που απέκτησε κατά τη διάρκεια του πολέμου σε έναν μόνιμο πολιτικό και θεσμικό ρόλο στη διαχείριση μιας από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς του κόσμου.Όπως έγραψε στην πλατφόρμα Χ, εάν αποκτήσει έναν διαρκή ρόλο στη διακυβέρνηση των Στενών του Ορμούζ, το Ιράν θα μπορεί να διατηρήσει μεγάλο μέρος της επιρροής που κέρδισε κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, χωρίς να χρειάζεται να καταφεύγει διαρκώς σε στρατιωτική πίεση.Το όφελος αυτό θεωρείται πολύ σημαντικότερο από τα πιθανά έσοδα που θα μπορούσε να αποκομίσει μέσω τελών διέλευσης.Από την πλευρά του, ο Ισραηλινός αναλυτής ασφαλείας Ντάνι Σιτρινόβιτς εκτιμά ότι από την πρώτη στιγμή ήταν σαφές πως η επιστροφή των Στενών στην προ της κρίσης κατάσταση θα απαιτούσε είτε αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν είτε μια μακροχρόνια στρατιωτική επιχείρηση επιβολής ελέγχου στην περιοχή.«Καμία από τις δύο επιλογές δεν ήταν πολιτικά ή στρατηγικά αποδεκτή για την Ουάσιγκτον, λόγω του τεράστιου κόστους και της μακροχρόνιας δέσμευσης που θα απαιτούσαν. Ορισμένες φορές, η λιγότερο επιθυμητή λύση είναι η μόνη ρεαλιστική.»Την ώρα που η συμφωνία εξακολουθεί να παραμένει ζητούμενο, οι διεθνείς αγορές πετρελαίου έρχονται αντιμέτωπες με τη συνεχή μείωση των αποθεμάτων αργού.Ακόμη και αν τα Στενά του Ορμούζ άνοιγαν σήμερα, θα χρειάζονταν έως και 18 μήνες για να αναπληρωθούν τα αποθέματα που έχουν εξαντληθεί, δήλωσε την Τρίτη ο διευθύνων σύμβουλος της Saudi Aramco, Αμίν Νάσερ.Για κάθε ημέρα που δεν επιτυγχάνεται συμφωνία, περίπου 15 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου δεν φθάνουν μέσω των Στενών του Ορμούζ στις διεθνείς αγορές.