Στενά του Ορμούζ: Πώς τα ελληνικά τάνκερ-«φαντάσματα» μπλοκάρουν το πετρελαϊκό σοκ του Ιράν

Σε μια περίοδο που ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή απειλεί να προκαλέσει παγκόσμιο οικονομικό ασφυξία, η πετρελαϊκή βιομηχανία βρήκε έναν αναπάντεχο σύμμαχο για την παράκαμψη των ιρανικών επιθέσεων: τα ελληνικά δεξαμενόπλοια.

Το ρεπορτάζ του CNN αποκαλύπτει πώς αυτή η επικίνδυνη τακτική των «σκοτεινών» διελεύσεων μέσα από τα Στενά του Ορμούζ, κρατά προς το παρόν, τις τιμές των καυσίμων μακριά από μια εκρηκτική αύξηση.

'Οπως μεταδίδει το CNN, το απόγευμα της 25ης Ιουλίου, το ελληνικών συμφερόντων υπερδεξαμενόπλοιο Kiku κατέπλευσε στον τερματικό σταθμό εξαγωγής πετρελαίου Μεσαΐντ του Κατάρ, ένα τεράστιο λιμάνι 30 θέσεων αγκυροβολίου στη δυτική ακτή της χώρας, 25 μίλια νότια της Ντόχα. Τέσσερις ημέρες αργότερα, φορτωμένο με αργό πετρέλαιο, το Kiku διέσχισε τα Στενά του Ορμούζ. Το γιγαντιαίο δεξαμενόπλοιο (VLCC) -η μεγαλύτερη κατηγορία πετρελαιοφόρων, με μήκος που ξεπερνά τα 300 μέτρα- διατηρούσε σταθερή ταχύτητα 13 κόμβων στον Περσικό Κόλπο, αγγίζοντας τη μέγιστη ταχύτητά του.

Στη συνέχεια, στις 31 Ιουλίου, λίγο μετά τις 2 το μεσημέρι, ακριβώς στα ανοιχτά του Ντουμπάι, το Kiku εξαφανίστηκε. Το σκάφος είχε απενεργοποιήσει τον πομπό AIS, μια ναυτιλιακή ραδιοφωνική συσκευή που εκπέμπει την ταυτότητα, την ταχύτητα, την πορεία και τη θέση του πλοίου. Για τις υπηρεσίες εντοπισμού που παρακολουθούν την παγκόσμια θαλάσσια κυκλοφορία, ήταν σαν το Kiku να άνοιξε η γη και το κατάπιε.

Ξαφνικά, στις 10 το πρωί της 1ης Αυγούστου, το σήμα του Kiku επανεμφανίστηκε — στην άλλη πλευρά των Στενών του Ορμούζ.

Αποτελούσε μέρος της νεότερης τακτικής της πετρελαϊκής βιομηχανίας: «σκοτεινές», νυχτερινές διελεύσεις από τα στενά με τη συνοδεία του αμερικανικού στρατού. Στόχος: Η αποφυγή ιρανικών επιθέσεων με drone - όπως αυτή που έπληξε το Kiku έναν μήνα νωρίτερα, χωρίς όμως να εκραγεί.

Έως 9 εκατ. βαρέλια ημερησίως εξακολουθούν να περνούν

Με τη συνδρομή του Αμερικανικού Ναυτικού, πετρελαϊκές εταιρείες από τη Σαουδική Αραβία, το Κουβέιτ, το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν ναυλώσει δεξαμενόπλοια με οδηγία να απενεργοποιούν τους πομπούς τους. Έτσι, μεταφέρουν πετρέλαιο έξω από τον Περσικό Κόλπο, μέσω των Στενών του Ορμούζ, στον Κόλπο του Ομάν. Εκεί μεταγγίζουν το αργό πετρέλαιο σε άλλα δεξαμενόπλοια των πελατών τους που περιμένουν, και στη συνέχεια επιστρέφουν μέσω των στενών.

Η τακτική αυτή αφαίρεσε το δυσβάσταχτο ασφαλιστικό κόστος και τον φυσικό κίνδυνο των ιρανικών επιθέσεων από τους ιδιώτες πλοιοκτήτες, μεταφέροντάς τα στην κυβέρνηση των ΗΠΑ και στους ίδιους τους παραγωγούς πετρελαίου.

Σύμφωνα με το Υπουργείο Ενέργειας των ΗΠΑ, η στρατηγική αποδείχθηκε αποτελεσματική, καθώς η διακίνηση πετρελαίου από τα Στενά του Ορμούζ κυμαίνεται κατά μέσο όρο μεταξύ 8 και 9 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα. Πρόκειται για μια σημαντική ποσότητα αργού - σχεδόν διπλάσια από αυτήν που υπολόγιζαν οι αναλυτές της Wall Street και οι εταιρείες παρακολούθησης της ναυσιπλοΐας, όπως η Kpler, με βάση τα δεδομένα των πομπών.

Αυτές οι μυστικές διελεύσεις άλλαξαν τους κανόνες του παιχνιδιού για την πετρελαϊκή βιομηχανία της Μέσης Ανατολής.

Το CNN κατέγραψε περισσότερες από δώδεκα μεταγγίσεις πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο στον Κόλπο του Ομάν μέσα σε δύο ημέρες, με τα δεξαμενόπλοια στη συνέχεια να αναχωρούν για προορισμούς όπως η Κίνα, η Ταϊβάν, η Νότια Κορέα, οι Φιλιππίνες, το Βιετνάμ και η Ταϊλάνδη.

Πρόκειται για ένα επικίνδυνο και πολυδάπανο ρίσκο που προσφέρει προσωρινή ανακούφιση στην αγορά πετρελαίου. Ωστόσο, εφόσον οι μόνιμες λύσεις -μια διαπραγματευτική λήξη του πολέμου και ένα βιώσιμο σχέδιο για τα Στενά- παραμένουν ανέφικτες, αυτή η εναλλακτική λύση εξαγοράζει χρόνo.

«Σκοτεινές» διελεύσεις τάνκερ

Η αύξηση των «σκοτεινών» διελεύσεων, όπως το πρόσφατο ταξίδι του Kiku, έρχεται σε μια κρίσιμη στιγμή για την αγορά ενέργειας.

Ο πόλεμος, που διαρκεί πολύ περισσότερο από όσο πολλοί φαντάζονταν, έχει διαταράξει το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προμήθειας πετρελαίου εδώ και έξι μήνες, αλλά τις τελευταίες εβδομάδες έφτασε σε σημείο καμπής: Δισεκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και καυσίμων από τα εμπορικά αποθέματα έχουν εξαφανιστεί. Τα στρατηγικά αποθέματα εκτάκτου ανάγκης των ΗΠΑ δεν ήταν ποτέ τόσο χαμηλά από τις αρχές της δεκαετίας του 1980. Η εξάρτηση της Κίνας από τα τεράστια αποθέματά της -κομβικός παράγοντας που απέτρεψε το πετρέλαιο από το να φτάσει τα 150 δολάρια- δεν θα διαρκέσει για πάντα. Παράλληλα, η υπομονή των επενδυτών στην αγορά ομολόγων και των ψηφοφόρων για τις υψηλές τιμές εξαντλείται.

Βρισκόμενοι αντιμέτωποι με ένα εφιαλτικό σενάριο, οι πετρελαιοπαραγωγοί της Μέσης Ανατολής άρχισαν να εφαρμόζουν τη νέα τους στρατηγική τις τελευταίες εβδομάδες. Δεν πρόκειται για τέλεια λύση — τα στενά είναι διαβόητα στενά, με πλάτος μόλις 23 μιλίων. Δεν υπάρχουν πολλά μέρη για να κρυφτεί κανείς, ενώ τα ραντάρ μπορούν να εντοπίσουν ένα πλοίο ακόμη και με απενεργοποιημένο τον πομπό του. Μάλιστα, δύο πλοία που ανήκαν στα ΗΑΕ δέχθηκαν επίθεση αυτή την εβδομάδα.

Ωστόσο, περίπου το 80% της κυκλοφορίας μέσω των Στενών τις τελευταίες δύο εβδομάδες ήταν «σκοτεινό», διερχόμενο γύρω από τις ακτές του Ομάν, όσο το δυνατόν πιο μακριά από το Ιράν, σύμφωνα με την Kpler. Λόγω της περιφερειακής σύρραξης, ορισμένα δεδομένα εντοπισμού έχουν υποστεί παρεμβολές GPS, γεγονός που δυσχεραίνει τις εκτιμήσεις.

Όπως πολλά πλοία που χρησιμοποιούν αυτή τη νέα τακτική, το Kiku επανεμφανίστηκε μία ημέρα μετά την απενεργοποίηση του πομπού του, ενώ ήταν αγκυροβολημένο κοντά στο λιμάνι Φουτζέιρα των Εμιράτων. Αφού ο πομπός του άρχισε να εκπέμπει ξανά, το Kiku αγκυροβόλησε δίπλα σε ένα άλλο ελληνικό υπερδεξαμενόπλοιο, το Nave Electron, το οποίο είχε φτάσει στον Κόλπο του Ομάν μία ημέρα νωρίτερα.

Δορυφορικές εικόνες από τις 7 Αυγούστου 2026 δείχνουν τα Kiku και Nave Electron να πραγματοποιούν μετάγγιση πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο στα ανοιχτά των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, λίγο μετά τη διέλευση του Kiku από τα στενά με απενεργοποιημένο τον πομπό AIS. Τα σκάφη συγκαταλέγονται μεταξύ αρκετών άλλων που εμπλέκονται σε παρόμοιες μεταγγίσεις σε κοντινή απόσταση.

Τα δύο πλοία παρέμειναν μαζί για μία εβδομάδα πραγματοποιώντας μετάγγιση πετρελαίου. Όταν τελικά διαχωρίστηκαν στις 8 Αυγούστου, το Nave Electron βγήκε από τον Κόλπο, φορτωμένο με πετρέλαιο, με κατεύθυνση την Αραβική Θάλασσα και προορισμό το Νινγκμπό της Κίνας.

Το Kiku παρέμεινε ακινητοποιημένο στα ανοιχτά της Φουτζέιρα μέχρι τις 14 Αυγούστου περίπου, οπότε «έσβησε» εκ νέου τα ίχνη του. Την επόμενη μέρα, λίγο πριν τις 4 το απόγευμα, το σήμα του επανεμφανίστηκε στον Περσικό Κόλπο, επιστρέφοντας προς το Κατάρ.

Ανατροπές στο σκηνικό

Οι συνοδευόμενες «σκοτεινές» διελεύσεις είναι το πιο πρόσφατο παράδειγμα των πετρελαιοπαραγωγών της Μέσης Ανατολής που αυξάνουν τις ποσότητες πετρελαίου προς εξαγωγή στους πελάτες τους ανά τον κόσμο, ανατρέποντας το σκηνικό σε βάρος του Ιράν.

Πιο συγκεκριμένα, η Σαουδική Αραβία έχει εκτρέψει περίπου 5 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα, τα οποία προορίζονταν για δεξαμενόπλοια που περίμεναν στον Περσικό Κόλπο. Αντίθετα, το πετρέλαιο αυτό μεταφέρθηκε μέσω του αγωγού Ανατολής-Δύσης στο λιμάνι Γιάνμπου στη Ερυθρά Θάλασσα. Παράλληλα, οι παραγωγοί της Μέσης Ανατολής έχουν εκτρέψει άλλα 2 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα παράκαμψη των Στενών του Ορμούζ.

Η παραγωγή έχει αυξηθεί και σε άλλα μέρη του κόσμου για να αναπληρωθεί το κενό. Η Βραζιλία, η Γουιάνα και η Βενεζουέλα προσέθεσαν συνδυαστικά περισσότερα από 1 εκατομμύριο βαρέλια την ημέρα επιπλέον παραγωγής. Οι Ηνωμένες Πολιτείες προσέθεσαν επίσης εκατοντάδες χιλιάδες επιπλέον βαρέλια καθημερινά στην αγορά.

Αντλίες πετρελαίου λειτουργούν στο Μίντλαντ του Τέξας, στις ΗΠΑ, την Κυριακή 16 Αυγούστου 2026.

Επιπλέον, εδώ και μήνες πραγματοποιούνται πολύ λιγότερο συντονισμένες (ή στρατιωτικά προστατευμένες) «σκοτεινές» διελεύσεις.

Στην άλλη πλευρά της εξίσωσης, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αποδεσμεύσει 400 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου έκτακτης ανάγκης, εξαντλώντας σημαντικά τα αποθέματα της Στρατηγικής Πετρελαϊκής Παρακαταθήκης τους. Η Κίνα, επίσης, βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στα δικά της τεράστια αποθέματα, ενώ ταυτόχρονα μειώνει δραστικά τις εισαγωγές αργού. Η παγκόσμια ζήτηση συρρικνώθηκε επίσης σημαντικά λόγω των αυξημένων τιμών, συμβάλλοντας στην ισορροπία της αγοράς και στη διοχέτευση του πετρελαίου στους καταναλωτές που το έχουν ανάγκη.

Η αγορά βρίσκει πάντα τον τρόπο. Αποδείχθηκε πολύ πιο σύνθετη και ευέλικτη από όσο περίμεναν ακόμη και οι πιο ειδικοί όταν ξεκίνησε ο πόλεμος.

Μια προσωρινή λύση

Τα ραντάρ και οι δορυφορικές εικόνες των Στενών του Ορμούζ συνθέτουν μια εικόνα που τα δεδομένα των πομπών αδυνατούν να καταγράψουν. Για παράδειγμα, στις δορυφορικές φωτογραφίες της 14ης Αυγούστου, σειρές από κουκκίδες φαίνονται να διαγράφουν τόξο γύρω από τις ακτές του Ομάν μέσω των στενών. Ωστόσο, αυτές οι κουκκίδες δεν συμφωνούν με τα δεδομένα εντοπισμού των πλοίων της ίδιας ημέρας και ώρας. Οι «κουκκίδες» είχαν σβήσει το σήμα τους.

Εικόνες ραντάρ Sentinel-1 από τις 14 Αυγούστου δείχνουν δύο μεγάλα σκάφη στα ανοιχτά των ακτών του Ομάν στα Στενά του Ορμούζ — ωστόσο τα δεδομένα του MarineTraffic την ίδια ώρα δεν δείχνουν κανένα σκάφος στην περιοχή, υποδηλώνοντας ότι το ζεύγος είχε πιθανότατα απενεργοποιήσει τους πομπούς AIS.

Στις 7 Αυγούστου, δύο ελληνικών συμφερόντων δεξαμενόπλοια εμφανίστηκαν το ένα δίπλα στο άλλο στον Κόλπο του Ομάν σύμφωνα με τα δεδομένα των πομπών. Οι δορυφορικές εικόνες δείχνουν το Nissos Kythnos, ένα πλοίο μεταφοράς που είχε πραγματοποιήσει «σκοτεινή» διέλευση στα στενά, να βρίσκεται δίπλα στο Front Otra. Στις 14 Αυγούστου, το Front Otra εντοπίστηκε στην Αραβική Θάλασσα με προορισμό την Ταϊβάν. Το Nissos Kythnos είχε επιστρέψει στον Περσικό Κόλπο.

Όμως η κατάσταση αυτή δεν μπορεί να συνεχιστεί για πάντα.

Τα αποθέματα πετρελαίου έχουν εξαντληθεί κατά 1,9 δισεκατομμύρια βαρέλια κατά τη διάρκεια του πολέμου. Εάν η αγορά φτάσει σε ισορροπία, αυτά θα πρέπει να αναπληρωθούν για να αποτραπεί η επόμενη κρίση. Εάν δεν συμβεί αυτό, τα αποθέματα θα μειωθούν τελικά σε τόσο χαμηλά επίπεδα που δεν θα μπορούν πλέον να καλύψουν την παγκόσμια ζήτηση, φτάνοντας σε ένα σημείο καμπής όπου η μόνη λύση θα είναι η κατακόρυφη αύξηση των τιμών του πετρελαίου ώστε να περισταλεί ακόμα περισσότερο η ζήτηση.

Ένα παρόμοιο πρόβλημα έχει ήδη εμφανιστεί στην αγορά καυσίμων: Τρία από τα τέσσερα κέντρα διύλισης στον κόσμο βρίσκονται σε σοβαρή κρίση.

Ο πόλεμος με το Ιράν έχει προκαλέσει ζημιές σε διυλιστήρια στη Μέση Ανατολή και έχει επιβραδύνει τις εξαγωγές καυσίμων από την περιοχή.

Η Ρωσία, άλλη μια σημαντική πηγή καυσίμων, έχει τεθεί εκτός μάχης λόγω ενός άλλου πολέμου, της σύγκρουσης με την Ουκρανία. Τα διυλιστήρια στη Ρωσία έχουν γίνει στόχος ουκρανικών drones και η Μόσχα, αντιμέτωπη με ελλείψεις καυσίμων στο εσωτερικό της, έχει διακόψει τις εξαγωγές της.

Μαύρος καπνός υψώνεται από το διυλιστήριο όπου ξεσπάσει πυρκαγιά μετά από χτύπημα, ενώ οι προσπάθειες κατάσβεσης συνεχίζονται στη Μόσχα στις 18 Ιουνίου 2026.

Η Κίνα, επιδιώκοντας να αποφύγει τις δικές της ελλείψεις καυσίμων, περιορίζει τις δικές της εξαγωγές διυλισμένου πετρελαίου. Αυτό είναι κρίσιμο, καθώς η Κίνα είναι συνήθως μεγάλος εξαγωγέας καυσίμων.

Αυτό αφήνει τα αμερικανικά διυλιστήρια κατά μήκος της ακτής του Κόλπου να επωμίζονται το βάρος της παγκόσμιας ζήτησης. Όμως τα αμερικανικά διυλιστήρια δεν μπορούν να λειτουργούν στο ?? των δυνατοτήτων τους επ' αόριστον.

Η βενζίνη, και ειδικότερα το ντίζελ και τα καύσιμα αεροσκαφών, παρουσιάζουν τόσο υψηλή ζήτηση σε συνδυασμό με τόσο περιορισμένη ικανότητα διύλισης, που οι τιμές έχουν εκτοξευθεί — πολύ πέρα από αυτό που θα δικαιολογούσαν οι τιμές του αργού πετρελαίου.

Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ πίεζε με επιτυχία τις τιμές του πετρελαίου προς τα κάτω για μήνες, υποσχόμενος μια διαφαινόμενη εξέλιξη στις διαπραγματεύσεις. Ωστόσο, το σχέδιό του άλλαξε πρόσφατα: Η νέα στρατηγική της Αμερικής είναι η απομόνωση του Ιράν, εξαπολύοντας μια «συντριπτική οικονομική επιχείρηση» μέσω ενός παρατεταμένου ναυτικού αποκλεισμού των λιμανιών του Ιράν.

Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι τιμές του πετρελαίου να αυξάνονται σταδιακά εδώ και εβδομάδες, πλησιάζοντας τα 100 δολάρια το βαρέλι.

Με τις δύο χώρες εγκλωβισμένες σε ένα αδιέξοδο πολέμου, η μάχη για τον έλεγχο των στενών διατηρεί το πετρέλαιο -και ειδικότερα τη βενζίνη, το ντίζελ και τα καύσιμα αεροπλάνων- σε ενοχλητικά υψηλές τιμές για τους καταναλωτές, ενισχύοντας τον πληθωρισμό και συρρικνώνοντας το διαθέσιμο εισόδημά τους.

Ωστόσο, η εντυπωσιακή ικανότητα της αγοράς να ελιχθεί εν μέρει γύρω από τη σύγκρουση απέτρεψε επίσης τις τιμές από το να εκτοξευθούν σε ακραία επίπεδα, όπως θα δικαιολογούσε το μεγαλύτερο σοκ στην παγκόσμια προμήθεια πετρελαίου στην ιστορία.

Διαβάστε ακόμη

Ο Λιονέλ Μέσι έχασε τον έλεγχο και έδωσε σφαλιάρα σε αντίπαλό του - Τιμωρία από το MLS

Πέθανε σε ηλικία 56 ετών ο ιδιοκτήτης του ART TV, Ηλίας Γκανιάτσας

Επελαύνει ο ιός του Δυτικού Νείλου στην Αττική: Σε έξαρση τα κρούσματα - «Ακόμη 2-3 εβδομάδες η κορύφωση»

Μαρουσάκης: Ξεκινά το κύμα καύσωνα με 40άρια και ισχυρούς ανέμους - Ποιες περιοχές θα «ψηθούν»