«Διορθώστε τον χάρτη»: Ο ΟΗΕ υπερψήφισε την υιοθέτηση νέου μοντέλου στους παγκόσμιους χάρτες - Τι αλλάζει

Ο ΟΗΕ ψηφίζει υπέρ της υιοθέτησης νέου χάρτη, ο οποίος κάνει τον κόσμο μας να φαίνεται πολύ διαφορετικός

🕛 χρόνος ανάγνωσης: 9 λεπτά ┋ 🗣️ Ανοικτό για σχολιασμό

Προσθέστε το ΕΘΝΟΣ στη Google

Η Αφρική είναι πολύ μεγαλύτερη απ’ όσο νομίζουν οι περισσότεροι. Ωστόσο, οι περισσότεροι χάρτες που χρησιμοποιούνται στις σχολικές αίθουσες και στους άτλαντες εξακολουθούν να την παρουσιάζουν μικρότερη – μια παραμόρφωση που έχει τις ρίζες της στην Μερκατορική προβολή, η οποία έχει διαμορφώσει τους παγκόσμιους χάρτες εδώ και περισσότερους από τέσσερις αιώνες.

Η παραμόρφωση αυτή δεν είναι καθόλου αμελητέα. Σε έναν χάρτη με Μερκατορική προβολή, η οποία σχεδιάστηκε για την ευρωπαϊκή εξερεύνηση και το θαλάσσιο εμπόριο τον 16ο αιώνα, η Γροιλανδία εμφανίζεται περίπου στο ίδιο μέγεθος με την Αφρική, ενώ στην πραγματικότητα η Αφρική είναι περίπου 14 φορές μεγαλύτερη.

Η παραμόρφωση γίνεται εντονότερη όσο απομακρύνεται κανείς από τον Ισημερινό, σημειώνει το Al Jazeera. Έτσι, επηρεάζει σχεδόν εξ ολοκλήρου το ένα μισό του πλανήτη, διογκώνοντας την Ευρώπη - συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας - και τη Βόρεια Αμερική, ενώ παρουσιάζει μικρότερες την Αφρική, τη Λατινική Αμερική και τη Νότια Ασία.

Για να αντιμετωπιστεί αυτή η στρέβλωση, η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών (UNGA) ψήφισε την Παρασκευή (4/9) με 164 ψήφους υπέρ και μία κατά υπέρ της υιοθέτησης της προβολής Equal Earth (μτφ Ισότιμη Γη), η οποία αποτυπώνει τις ηπείρους στις πραγματικές τους αναλογίες, ως εναλλακτική στην Μερκατορική προβολή.

Η πρωτοβουλία, με επικεφαλής το Τόγκο εκ μέρους της Αφρικανικής Ομάδας και με τη στήριξη της Αφρικανικής Ένωσης, ενθαρρύνει σχολεία, θεσμούς και εταιρείες τεχνολογίας να περάσουν στη νέα προβολή, διορθώνοντας τη συρρίκνωση της Αφρικής και άλλων περιοχών κοντά στον Ισημερινό. Η Αφρικανική Ομάδα είναι το μεγαλύτερο περιφερειακό μπλοκ ψήφου και διαλόγου στον ΟΗΕ και αποτελείται από 54 κράτη-μέλη της Αφρικανικής Ένωσης.

Αντίθεση μεταξύ προβολής Equal Earth και Μερκατορικής προβολής (Al Jazeera)

Πώς ψήφισαν οι χώρες

Οι ΗΠΑ ήταν η μοναδική χώρα που καταψήφισε το ψήφισμα, χαρακτηρίζοντας την πρωτοβουλία «ριζοσπαστικό ιδεολογικό εγχείρημα». Η Σερβία, η Εσθονία, η Γεωργία, η Λιθουανία, η Μολδαβία και η Ουκρανία απείχαν. Η εκπρόσωπος των ΗΠΑ, Γιαρίνα Φερένσεβιτς, δήλωσε πριν από την ψηφοφορία ότι το ψήφισμα «είναι ο λόγος για τον οποίο ο συγκεκριμένος θεσμός χάνει την αξιοπιστία του». «Αντί να επικεντρώνεται σε πραγματικά προβλήματα… το σώμα αυτό συζητά σχέδια για χάρτες από τον 16ο αιώνα», ανέφερε.

Το ψήφισμα της Παρασκευής (4/9) είναι μη δεσμευτικό και έχει ως στόχο μόνο να ενθαρρύνει την αλλαγή των χαρτών που χρησιμοποιούνται ευρέως σε όλο τον κόσμο. Ο ΟΗΕ διευκρίνισε ότι δεν απαγορεύει την Μερκατορική προβολή ούτε επιβάλλει κάποια αντικατάστασή της, αλλά απλώς ενθαρρύνει την ευρύτερη χρήση της προβολής Equal Earth. Ο υπουργός Εξωτερικών του Τόγκο, Ρομπέρτ Ντουσεΐ, δήλωσε στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ότι οι χάρτες διαμορφώνουν την εκπαίδευση, τη φαντασία και τη συλλογική αντίληψη και ότι το ψήφισμα επιβεβαιώνει την πραγματικότητα της Αφρικής.

Η Αφρικανική Ένωση υιοθέτησε την προβολή Equal Earth τον Μάρτιο. Το Τόγκο σχεδιάζει να πραγματοποιήσει συνάντηση στη Λομέ στις αρχές του επόμενου έτους, με τη συμμετοχή της UNESCO, της Αφρικανικής Ένωσης και εταιρειών τεχνολογίας, μεταξύ των οποίων η Google, προκειμένου να εξεταστεί πώς θα εφαρμοστεί στην πράξη.

On Friday, the United Nations General Assembly adopted an African proposal for a new world map, which shows countries’ true size relative to one another.

In favor: 164
Against: 1
Abstentions: 6 pic.twitter.com/5BE4LUiojH
— UN News (@UN_News_Centre) September 4, 2026

Σύμφωνα με το CNN, ορισμένοι επικριτές της Μερκατορικής προβολής θεωρούν ότι έχει παραμείνει τόσο διαδεδομένη επειδή μεγαλώνει και τοποθετεί στο κέντρο την Ευρώπη, όπως και άλλες δυτικές περιοχές, μεταξύ των οποίων η Βόρεια Αμερική, διαιωνίζοντας αντιλήψεις περί ευρωπαϊκής ανωτερότητας.

Το ψήφισμα του ΟΗΕ, με τίτλο «Correct the Map» («Διορθώστε τον Χάρτη») - που κατατέθηκε από κράτη-μέλη της Αφρικανικής Ένωσης, καθώς και από τις Μπαχάμες -, αναφέρει «με ανησυχία ότι αυτή η στρέβλωση συμβάλλει στην υποβάθμιση του αντιλαμβανόμενου μεγέθους της Αφρικής, της Λατινικής Αμερικής και της Νότιας Ασίας και στη διαιώνιση μιας ανισόρροπης εικόνας του κόσμου».

Προσθέτει ότι οι στρεβλώσεις «συμβάλλουν επίσης στην υποβάθμιση της έκτασης των κοινωνικοοικονομικών πραγματικοτήτων, των αναγκών σε υποδομές, των αναπτυξιακών δυνατοτήτων και της ευημερίας στις περιοχές του Παγκόσμιου Νότου και μπορούν να τροφοδοτήσουν προκαταλήψεις στους τομείς του περιβάλλοντος, της γεωπολιτικής και της ασφάλειας».

Χάρτης με την προβολή Equal Earth (CNN)

Γιατί οι επίπεδοι χάρτες λένε «ψέματα»

Κάθε επίπεδος χάρτης παραμορφώνει την πραγματικότητα, επειδή η Γη είναι σφαιρική και καμία προβολή δεν μπορεί να την αποτυπώσει σε επίπεδη επιφάνεια χωρίς να αλλοιώσει κάτι: το σχήμα, την έκταση, την απόσταση ή την κατεύθυνση.

Ο Γεράρδος Μερκάτορ, χαρτογράφος και γεωγράφος που δημοσίευσε τον παγκόσμιο χάρτη του το 1569, επέλεξε να διατηρήσει τις γωνίες και τις ευθείες πορείες. Ήταν ένας συμβιβασμός που εξυπηρετούσε τα πλοία του 16ου αιώνα, όμως συνέχισε να διαμορφώνει την αντίληψή μας για τον κόσμο για σχεδόν 500 χρόνια.

Η προβολή Equal Earth κάνει τον αντίθετο συμβιβασμό: διατηρεί τις πραγματικές αναλογίες των επιφανειών, ώστε οι ήπειροι να μπορούν να συγκρίνονται με μεγαλύτερη ακρίβεια, με τίμημα μια μικρή παραμόρφωση στα περιγράμματά τους.

Η Γαλλία κάνει την αρχή

Έτσι, η συρρικνωμένη Αφρική, η Γροιλανδία και η βόρεια Ρωσία που μοιάζουν να εκτείνονται στο άπειρο, πρόκειται να εξαφανιστούν από τους χάρτες που χρησιμοποιεί η γαλλική διπλωματία. Ο υπουργός Εξωτερικών της Γαλλίας, Ζαν-Νοέλ Μπαρό, ανακοίνωσε την Παρασκευή (4/9) ότι το υπουργείο του εγκαταλείπει τη λεγόμενη Μερκατορική προβολή, η οποία διογκώνει τεχνητά τις πολικές περιοχές και υποβαθμίζει οπτικά το μέγεθος των περιοχών κοντά στον Ισημερινό. Η Γαλλία θα χρησιμοποιεί πλέον την προβολή Eckert IV, η οποία αποτυπώνει με μεγαλύτερη ακρίβεια τις πραγματικές αναλογίες των ηπείρων.

Ως αποτέλεσμα, η Γαλλία θα εμφανίζεται μικρότερη στον χάρτη σε σύγκριση με χώρες που βρίσκονται κοντά στον Ισημερινό, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες ή η Ρωσία. Σε ομιλία του στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης, στο πλαίσιο της δημόσιας εκδήλωσης «La Fabrique de la diplomatie» («Η διαμόρφωση της διπλωματίας»), ο Γάλλος υπουργός δήλωσε ότι «ήρθε η ώρα» να «διορθωθεί» ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο μέσα από χάρτες που κληρονομήσαμε από τους δυτικούς θαλασσοπόρους του 16ου αιώνα.

«Ένας χάρτης δεν είναι ποτέ απολύτως ουδέτερος. Πάρτε την Μερκατορική προβολή, αυτή που όλοι γνωρίζουμε από την παιδική μας ηλικία. Οι περιοχές που βλέπουμε σε αυτήν δεν αντιστοιχούν στις πραγματικές εκτάσεις τους. (...) Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία και η Κίνα αποκτούν δυσανάλογη οπτική σημασία σε σύγκριση με την Αφρική, τη Λατινική Αμερική ή τη Νοτιοανατολική Ασία», δήλωσε ο Γάλλος υπουργός Εξωτερικών.

Ο Ζαν-Νοέλ Μπαρό αναφέρθηκε επίσης στο παράδειγμα της Γροιλανδίας, η οποία έχει περίπου το ίδιο μέγεθος με τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό ή την Αλγερία, αλλά «μοιάζει σχεδόν τόσο τεράστια» όσο ολόκληρη η αφρικανική ήπειρος. «Η αλλαγή του χάρτη προφανώς δεν αλλάζει τον κόσμο. Ωστόσο, η διόρθωση μιας αναπαράστασης που τον παραμορφώνει αποτελεί ήδη μια πράξη αλήθειας», τόνισε.

Το μοντέλο Eckert IV που υιοθέτησε η Γαλλία

Η ανακοίνωση από το Παρίσι ήρθε την ίδια ημέρα που, στη Νέα Υόρκη, ο παγκόσμιος χάρτης άρχισε επίσης να αλλάζει. Λίγες ώρες αργότερα, η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών υιοθέτησε επισήμως μια εναλλακτική στην Μερκατορική προβολή, βασισμένη στο μοντέλο Equal Earth, το οποίο δημιουργήθηκε το 2018 και βρίσκεται πιο κοντά στις πραγματικές αναλογίες των ηπείρων.

Η Γαλλία ωστόσο επέλεξε να υιοθετήσει την προβολή Eckert IV, η οποία δημιουργήθηκε το 1906. Είναι παρόμοια με την Equal Earth που συνιστά ο ΟΗΕ, χωρίς όμως να είναι πανομοιότυπη. Και οι δύο αποτυπώνουν το μέγεθος των ηπείρων πολύ πιο πιστά από την Μερκατορική προβολή, αλλά διαφέρουν ελαφρώς ως προς τα σχήματα που δίνουν στις χερσαίες μάζες.

Στα γαλλικά σχολεία, οι περισσότεροι παγκόσμιοι χάρτες εξακολουθούν να βασίζονται στη Μερκατορική προβολή. «Μπορεί κανείς να βρει τις προβολές Eckert ή Peters [σ.σ. Μια ακόμη προβολή ίσης επιφάνειας, η οποία αποτυπώνει καλύτερα την πραγματική έκταση των ηπείρων] σε ορισμένα σχολικά βιβλία, αλλά αυτό είναι πολύ σπάνιο», δήλωσε ο Γκρεγκορί, καθηγητής Ιστορίας και Γεωγραφίας σε λύκειο της Ρεν.

Μένει να φανεί αν οι χάρτες που χρησιμοποιούνται στα σχολεία θα ακολουθήσουν επίσης τη στροφή που ξεκίνησε το γαλλικό υπουργείο Εξωτερικών.

Εκδοχή Equal Earth χάρτη με την Ωκεανία στο κέντρο (CNN)

Μια αλλαγή που ξεκίνησε το 2021

Οι διπλωματικοί χάρτες της Γαλλίας δεν θα αλλάξουν από τη μια μέρα στην άλλη, ωστόσο η διαδικασία έχει ήδη ξεκινήσει, σύμφωνα με διπλωματική πηγή που επικαλείται το Euronews. Το υπουργείο άρχισε να περιορίζει τη χρήση της Μερκατορικής προβολής το 2021, «με στόχο να παρέχει μια ακριβέστερη γεωγραφική αναπαράσταση του κόσμου». Η προβολή έχει «σταδιακά καταργηθεί» από όλους τους ιστοτόπους δημόσιας διπλωματίας, σύμφωνα με την ίδια πηγή.

«Τα πλεονεκτήματα και οι μεροληψίες που συνδέονται με κάθε τύπο αναπαράστασης παρουσιάζονται σε διάφορες εκδηλώσεις στις οποίες συμμετέχουν οι χαρτογράφοι του υπουργείου», ανέφερε το γαλλικό υπουργείο Εξωτερικών, επικαλούμενο μεταξύ άλλων τις Ευρωπαϊκές Ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς και το Διεθνές Φεστιβάλ Γεωγραφίας στο Σεν-Ντιέ-ντε-Βοζ. «Η Γαλλία θα συνεχίσει αυτή την προσπάθεια, δίνοντας προτεραιότητα σε χαρτογραφικές προβολές κατάλληλες για διαφορετικούς σκοπούς και παρέχοντας μια ακριβέστερη εικόνα της γεωγραφικής πραγματικότητας στις διπλωματικές της επικοινωνίες».

Οι Γάλλοι διπλωμάτες αναγνωρίζουν, ωστόσο, ότι η Μερκατορική προβολή εξακολουθεί να είναι χρήσιμη «σε περιορισμένο αριθμό περιπτώσεων», μεταξύ άλλων για περιφερειακές ή τοπικές χρήσεις γύρω από την ισημερινή ζώνη, καθώς και για ναυτικούς χάρτες.