Ένας παγκόσμιος πόλεμος μεταξύ μυρμηγκιών βρίσκεται σε εξέλιξη... με 30 εκατ. νεκρούς κάθε χρόνο

Ένας παγκόσμιος πόλεμος μαίνεται αυτή τη στιγμή, με εκατομμύρια να πεθαίνουν κάθε εβδομάδα σε μέτωπα που δεν έχουν βρεθεί ποτέ στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων.

Οι αντιμαχόμενοι σε αυτόν τον πόλεμο δεν είναι άνθρωποι, αλλά μυρμήγκια, οι υπερ-αποικίες των οποίων βρίσκονται εδώ και δεκαετίες σε σφοδρές συγκρούσεις σε έξι ηπείρους.

Πρόκειται για μια μάχη που διεξάγεται σε μικροσκοπική κλίμακα, σύμφωνα με την Washington Post, αλλά είναι ταυτόχρονα πολύ μεγαλύτερη από οποιονδήποτε πόλεμο έχει διεξαγάγει ποτέ ο άνθρωπος. Κι όμως, με έναν παράξενο τρόπο, μια προσεκτική ματιά στις μάχες αυτές και στη λογική που τις καθοδηγεί μπορεί να μοιάζει με το να κοιτάζει κανείς έναν καθρέφτη και να αναγνωρίζει σε αυτόν τον εαυτό του.

Οι υπερ-αποικίες που πολεμούν σε έξι ηπείρους

Το μυρμήγκι της Αργεντινής είναι ένα χωροκατακτητικό είδος, με αρχική προέλευση τη βόρεια Αργεντινή και τις γειτονικές περιοχές. Έπειτα από περισσότερο από έναν αιώνα μετακίνησης με τα μέσα μεταφοράς των ανθρώπων, το είδος έχει εξαπλωθεί σε απομακρυσμένα σημεία του πλανήτη. Εκεί, έχει οργανωθεί σε τουλάχιστον δώδεκα τεράστιες υπερ-αποικίες, οι οποίες έχουν επεκταθεί σε εκτεταμένες περιοχές και συχνά έρχονται αντιμέτωπες μεταξύ τους, με εξαιρετικά βίαιες συνέπειες.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο πόλεμος μαίνεται με ιδιαίτερη ένταση γύρω από την Εσκοντίδο, στην Καλιφόρνια. Εκεί, αν ανασηκώσει κανείς το περιποιημένο γρασίδι στους χλοοτάπητες των προαστιακών κατοικιών, μπορεί να ανακαλύψει στενές λωρίδες από συσσωρευμένα πτώματα, πάνω στα οποία οι ζωντανοί ομοεθνείς των νεκρών κατασπαράζουν μεθοδικά τους εχθρούς τους. 

Στην ευρύτερη περιοχή του κόλπου του Σαν Φρανσίσκο, μια αυλή μπορεί να φιλοξενεί έως και ένα εκατομμύριο εργάτες του είδους, μήκους μόλις δύο έως τριών χιλιοστών. Η τεράστια εξάπλωσή του προκαλεί σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, μεταξύ των οποίων και την εξάλειψη αυτόχθονων ειδών μυρμηγκιών, τα οποία, σε αντίθεση με την κοινή αντίληψη, είναι συχνά ωφέλιμα για το οικοσύστημα.

Η γεωγραφική απόσταση δεν αποτελεί απαραίτητα εμπόδιο για τα μέλη μιας υπερ-αποικίας. Τα μυρμήγκια αναγνωρίζουν τα μέλη της δικής τους ομάδας μέσω της οσμής τους, η οποία λειτουργεί ως ένα είδος «εθνικής σημαίας». Έτσι, τα μυρμήγκια της Αργεντινής που ζουν στο Σαν Φρανσίσκο και στο Μεξικό ανήκουν στην ίδια υπερ-αποικία, παρά τα σύνορα που χωρίζουν τις δύο χώρες. Η μεγαλύτερη υπερ-αποικία της Καλιφόρνιας εκτείνεται σε τεράστια απόσταση, με δισεκατομμύρια μυρμήγκια να αποτελούν τα μέλη της.

Η κατάσταση είναι εντελώς διαφορετική στην Εσκοντίδο, βόρεια του Σαν Ντιέγκο. Εκεί, ένα μυρμήγκι που θα βρεθεί στη λάθος πλευρά του μετώπου αναγνωρίζεται ως ξένος εισβολέας και μπορεί να διαμελιστεί αργά. Η νότια Καλιφόρνια έχει κατανεμηθεί ανάμεσα σε τέσσερις αντιμαχόμενες υπερ-αποικίες μυρμηγκιών της Αργεντινής, τα εδάφη των οποίων συναντώνται γύρω από την πόλη. Οι γραμμές του μετώπου μετατοπίζονται κάθε χρόνο, καθώς αλλάζουν οι συσχετισμοί δυνάμεων μέσα από αδιάκοπες συγκρούσεις, οι οποίες ενδέχεται να διαρκούν περισσότερο από έναν αιώνα, από τότε που το είδος έφτασε στην περιοχή.

Χαρακτηριστικά, η γραμμή του μετώπου στο Σαν Ντιέγκο εκτείνεται σε μήκος πολλών χιλιομέτρων και προς τις δύο κατευθύνσεις. Κάθε χρόνο, 30 εκατομμύρια μυρμήγκια χάνουν τη ζωή τους υπερασπιζόμενα την υπεραποικία τους.

Τι συνδέει τον πόλεμο των μυρμηγκιών με τις ανθρώπινες συγκρούσεις

H επιθετικότητα μεταξύ αποικιών μυρμηγκιών του ίδιου είδους παρουσιάζει μοτίβα παρόμοια με εκείνα που παρατηρούνται και μεταξύ των ανθρώπων. Τόσο στις ανθρώπινες κοινωνίες όσο και στις κοινωνίες των μυρμηγκιών, η φύση των βίαιων συγκρούσεων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το μέγεθος του πληθυσμού. Οι μικρές κοινωνίες αποφεύγουν συνήθως τις κατά μέτωπο επιθέσεις.

Όταν οι μακρινοί μας πρόγονοι ζούσαν ως κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες, οι διάσπαρτες ομάδες τους απλώς απομακρύνονταν από τις αντιπαραθέσεις, όταν αυτό ήταν εφικτό. Δεν είχαν πολλά να χάσουν φεύγοντας, καθώς δεν διέθεταν περίπλοκες κατοικίες ή αποθήκες τροφίμων που έπρεπε να υπερασπιστούν. Όταν οι κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες επιτίθεντο, συνήθως πραγματοποιούσαν αιφνιδιαστικές επιδρομές και αποχωρούσαν γρήγορα, ώστε να αποφύγουν τις απώλειες στη δική τους πλευρά. Το ίδιο ισχύει, κατά κανόνα, και για τα μυρμήγκια που ζουν σε μικρές αποικίες.

Ο πόλεμος, όμως, είναι μια εντελώς διαφορετική υπόθεση. Ο πόλεμος, με την έννοια των συγκρούσεων που θέτουν και τις δύο πλευρές αντιμέτωπες με τον κίνδυνο μαζικής εξόντωσης, αναδεικνύεται όταν οι κοινωνίες μεγαλώνουν και εγκαθίστανται μόνιμα σε έναν τόπο, όπου υπάρχουν πόροι που αξίζει να υπερασπιστούν. Οι μεγαλύτεροι πληθυσμοί, τόσο στις ανθρώπινες κοινωνίες όσο και στις κοινωνίες των μυρμηγκιών, γέρνουν την πλάστιγγα υπέρ του πολέμου. Έτσι δημιουργείται η «τροφή για τα κανόνια», είτε πρόκειται για ανθρώπους είτε για μυρμήγκια.

Μήπως ο διαχωρισμός του κόσμου σε σταθερές ομάδες, με σαφή όρια ως προς το ποιος ανήκει σε αυτές, οδηγεί αναπόφευκτα σε συγκρούσεις; Για τα μυρμήγκια, αυτό αναμφίβολα ισχύει: οι αποικίες του ίδιου είδους δεν συμβιώνουν ειρηνικά. Είτε αποφεύγουν η μία την άλλη είτε επιτίθενται.

Το ίδιο, ωστόσο, παρατηρείται και σε άλλα σπονδυλωτά ζώα. Είδη όπως οι λύκοι, τα λιοντάρια, καθώς και ορισμένες νυχτερίδες, πουλιά και ψάρια, ζουν επίσης σε σταθερές κοινωνίες που υπερασπίζονται την επικράτειά τους. Η ανοχή, πόσο μάλλον η συνεργασία, μεταξύ των κοινωνιών των περισσότερων σπονδυλωτών φαίνεται να είναι σχεδόν ανύπαρκτη.

Οι μπονόμπο και το ερώτημα της ειρήνης

Ίσως οι κοινωνικοί μπονόμπο, στενοί συγγενείς των χιμπαντζήδων και, κατ' επέκταση, του ανθρώπου, να αποτελούν εξαίρεση. Οι χιμπαντζήδες είναι γνωστοί για την επιθετικότητά τους απέναντι σε άλλες ομάδες, η οποία εκδηλώνεται κυρίως μέσω αιφνιδιαστικών επιδρομών. Ορισμένες κοινότητες μπονόμπο, αντίθετα, συναναστρέφονται μεταξύ τους. Συχνά υποστηρίζεται ότι ένας βασικός λόγος για την κοινωνικότητά τους είναι ο περιορισμένος ανταγωνισμός τους για πόρους που θα άξιζε να υπερασπιστούν με τη βία.

Ωστόσο, καθώς αυξάνονται οι έρευνες σε αυτούς τους αποκαλούμενους «χιμπαντζήδες χίπις», οι πρωτευοντολόγοι καταγράφουν ολοένα περισσότερα περιστατικά έντασης και, ορισμένες φορές, βίας μεταξύ διαφορετικών κοινοτήτων. Όπως συμβαίνει και με τα ανθρώπινα έθνη, οι καλές σχέσεις μεταξύ των κοινωνιών των μπονόμπο φαίνεται ότι μπορεί να είναι εύθραυστες.

Υπό αυτό το πρίσμα, μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της φύσης, οι πολεμοχαρείς τάσεις των ανθρώπων δεν αποτελούν κάποια ανωμαλία. Το πραγματικό μυστήριο, επομένως, δεν είναι η εμφάνιση του πολέμου, αλλά η εμφάνιση της ειρήνης.

Όπως οι μπονόμπο, έτσι και οι άνθρωποι είναι πρόθυμοι να υποδεχθούν επισκέπτες από κοινωνίες με τις οποίες διατηρούν φιλικές σχέσεις. Εμείς, όμως, προχωράμε ένα βήμα παραπέρα: καλλιεργούμε σχέσεις μεταξύ διαφορετικών ομάδων, οι οποίες επιτρέπουν στις κοινωνίες να αποκτούν όσα χρειάζονται χωρίς να καταφεύγουν στην κλοπή. Για να διατηρηθούν, ωστόσο, αυτές οι σχέσεις απαιτείται διαρκής επαγρύπνηση.

Παρά ταύτα, η βαθιά ριζωμένη ανάγκη μας για αυτοπροστασία αναμφίβολα θα συνεχίσει να μας οδηγεί στο να αναλογιζόμαστε τη βία απέναντι στους ξένους, όταν οι συνθήκες δυσκολεύουν και ο ανταγωνισμός γίνεται ακραίος.

Ο βασιλιάς Σολομών συμβούλευε: «Ίθι προς τον μύρμηκα, ω οκνηρ?, και ζήλωσον ίδων τας οδούς αυτού και γενού εκείνου σοφώτερος». Η μελέτη της φύσης μπορεί να προσφέρει πολύτιμα συμπεράσματα για την ανθρώπινη συμπεριφορά. Ωστόσο, υπάρχει μια ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στον άνθρωπο και στα μυρμήγκια, όπως και στα περισσότερα άλλα ζώα: η ανθρώπινη σκέψη έχει την ικανότητα να φαντάζεται την ειρήνη και να αναζητά τρόπους για την επίτευξή της.

Διαβάστε ακόμη

H αντισυστημική ψήφος ανησυχεί την κυβέρνηση- Τα «καμπανάκια» σε ευρωπαϊκό επίπεδο και το δύσκολο κοινό των 20άρηδων

Ενοχλημένος με την Γκίλφοϊλ ο Τραμπ, σκέψεις να την αντικαταστήσει

Social media: Τι αλλάζει από 1η Ιανουαρίου για τους κάτω των 15 ετών - 28 ερωτήσεις και απαντήσεις

Έκτακτο δελτίο από την ΕΜΥ: Ξεκινάει 48ωρη κακοκαιρία - Πού θα «χτυπήσει»