Από τα μεσαιωνικά «charivari», στον Μάη του '68: Γιατί οι Γάλλοι είναι... τόσο καλοί στις διαδηλώσεις;

Κανείς δεν διαδηλώνει όπως οι Γάλλοι. Στασιμότητα στους μισθούς; Τα κάνουν γυαλιά καρφιά σε μια τράπεζα. Ελιτίστικες εκπαιδευτικές πολιτικές; Καίνε μερικά αυτοκίνητα. Μια βασιλική οικογένεια που επαναπαύεται στις δάφνες της; Επανάσταση!

Το 2023, οι Γάλλοι κατέβηκαν στους δρόμους για να διαμαρτυρηθούν για την απόφαση του προέδρου Εμανουέλ Μακρόν να επιβάλει μια αντιδημοφιλή αλλαγή πολιτικής, αυξάνοντας το όριο συνταξιοδότησης από τα 62 στα 64 έτη. Η κίνηση αυτή ήταν αντιδημοκρατική, καθώς η τότε πρωθυπουργός Ελιζαμπέτ Μπορν προσέφυγε στο άρθρο 49.3 του γαλλικού Συντάγματος, μια διάταξη που επιτρέπει στην κυβέρνηση να παρακάμπτει την ψηφοφορία στην Εθνοσυνέλευση. Μετά την απόφαση, χιλιάδες άνθρωποι ξεχύθηκαν στους δρόμους του Παρισιού και άλλων γαλλικών πόλεων, τραγουδώντας τον εθνικό ύμνο, κρατώντας πυρσούς και υψώνοντας σημαίες συνδικαλιστικών οργανώσεων.

Τον Οκτώβριο του 2023, σημειώνει το Dazed, ο πληθωρισμός στη Γαλλία ανερχόταν επίσης στο 5,5%, δηλαδή περίπου στο μισό του αντίστοιχου ποσοστού στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ήταν, μάλιστα, χαμηλότερος και από εκείνον άλλων ευρωπαϊκών χωρών, όπως η Γερμανία, όπου έφτανε το 10%, και η Ιταλία, όπου διαμορφωνόταν στο 8,9%. Κι όμως, χιλιάδες άνθρωποι, μεταξύ των οποίων και η βραβευμένη με Νόμπελ Λογοτεχνίας Ανί Ερνό, κατέβηκαν στους δρόμους του Παρισιού για να διαμαρτυρηθούν για την εκτόξευση του κόστους ζωής.

Και τώρα το έκαναν ξανά: καθ’ όλη τη διάρκεια του Οκτωβρίου του 2026, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι κατέβηκαν στους δρόμους σε ολόκληρη τη Γαλλία, καθώς οι μαθητικές κινητοποιήσεις, με πρωτοβουλία νέων, ενάντια στην υποχρηματοδότηση των σχολείων και τις ελλείψεις εκπαιδευτικών εξελίχθηκαν σε ένα ευρύτερο κίνημα κατά της αύξησης του κόστους ζωής.

Το Σαββατοκύριακο, στις 17 Οκτωβρίου, συνδικάτα και μέλη του κινήματος των «κίτρινων γιλέκων» συμμετείχαν στις διαδηλώσεις, οι οποίες σημαδεύτηκαν από έντονες συγκρούσεις με την αστυνομία και επεισόδια σε όλη τη χώρα. Για ακόμη μία φορά, η Γαλλία έδειχνε στον κόσμο ότι, όταν πρόκειται για την έκφραση της πολιτικής δυσαρέσκειας, η κάθοδος στους δρόμους αποτελεί σχεδόν εθνικό χόμπι.

Η «συγκρουσιακή» ιστορία της Γαλλίας

Η διαμαρτυρία είναι βαθιά ριζωμένη στη γαλλική κουλτούρα. Κατά τον Μεσαίωνα και την πρώιμη νεότερη περίοδο, οι Ευρωπαίοι συμμετείχαν σε λαϊκά έθιμα γνωστά ως «charivari», κατά τα οποία οι τοπικές κοινότητες διαπόμπευαν δημόσια ανθρώπους που κατηγορούνταν για ανήθικη συμπεριφορά, τραγουδώντας σατιρικά τραγούδια και χτυπώντας κατσαρόλες και τηγάνια έξω από τα σπίτια τους. Στη Γαλλία, τα «charivari» απέκτησαν σταδιακά ολοένα και πιο πολιτικό χαρακτήρα, με τα σπίτια αντιδημοφιλών πολιτικών και αξιωματούχων να γίνονται συχνά στόχος.

Έκτοτε, οι διαδηλώσεις έχουν καταστεί αναπόσπαστο στοιχείο της δημόσιας ζωής στη Γαλλία. «Μπορούμε να εξηγήσουμε αυτή την “παράδοση” εξετάζοντας την ιστορία της Γαλλίας: τη Γαλλική Επανάσταση, την Παρισινή Κομμούνα του 1871», λέει ο Αλέξι Πουαγιάρ, Γάλλος νεαρός ακτιβιστής. «Στη Γαλλία διαδηλώνουμε όποτε είμαστε λυπημένοι ή θυμωμένοι».

«Οι συντηρητικοί πιστεύουν ότι τα κοινωνικά κινήματα και οι διαδηλώσεις μάς διχάζουν, αλλά στην πραγματικότητα συμβαίνει το αντίθετο, τουλάχιστον όταν πρόκειται για μαζικές κινητοποιήσεις. Οι διαδηλώσεις των “κίτρινων γιλέκων”, για παράδειγμα, είχαν ως στόχο να αποκαταστήσουν αυτόν τον κοινωνικό δεσμό μεταξύ των ανθρώπων», συνεχίζει. «Η γαλλική δημοκρατία οικοδομήθηκε πάνω σε ένα μοντέλο σύμφωνα με το οποίο η ψήφος δεν αποτελεί το μοναδικό μέσο λαϊκής έκφρασης. Μια διαδήλωση εκφράζει τη δυσαρέσκεια απέναντι στην κυβερνητική πολιτική».

«Και έχει αποτέλεσμα». Αυτό είναι σαφές: τον Μάιο του 1968, η βίαιη αστυνομική καταστολή των φοιτητικών διαδηλώσεων πυροδότησε μια γενική απεργία και μια μαζική εξέγερση, που οδήγησαν τον πρόεδρο Σαρλ ντε Γκολ να εγκαταλείψει τη χώρα. Το 1995 ακολούθησε ένα κύμα μεγάλων γενικών απεργιών, που οδήγησε σε αύξηση του κατώτατου μισθού. Το κίνημα των «κίτρινων γιλέκων», που πήρε το όνομά του από τα φωσφοριζέ γιλέκα που φορούσαν οι διαδηλωτές, κατάφερε να ανακόψει την προσπάθεια του Εμανουέλ Μακρόν να επιβάλει έναν φόρο άνθρακα, ο οποίος θα επιβάρυνε δυσανάλογα τα φτωχότερα στρώματα.

Οι έρευνες επιβεβαιώνουν επίσης ότι, σε γενικές γραμμές, οι διαδηλώσεις - ιδίως οι ριζοσπαστικές - είναι αποτελεσματικές. Το φαινόμενο της «επίδρασης της ριζοσπαστικής πτέρυγας» (radical flank effect) περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο οι πιο ριζοσπαστικές ομάδες ενός πολιτικού κινήματος μπορούν, με την πάροδο του χρόνου, να ενισχύσουν την υποστήριξη προς τις πιο μετριοπαθείς ομάδες του.

Για παράδειγμα, το 1966 το 63% των Αμερικανών είχε αρνητική γνώμη για τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ Τζούνιορ, ενώ το 2011 το 94% είχε θετική άποψη γι’ αυτόν. Αντίστοιχα, παρότι τα μέσα ενημέρωσης έχουν χλευάσει το κίνημα Extinction Rebellion, η ανησυχία για το περιβάλλον αυξήθηκε σημαντικά μετά τις πολυσυζητημένες διαδηλώσεις του το 2019.

Ορισμένοι σχολιαστές έχουν αστειευτεί ότι είναι παράλογο οι Γάλλοι να βρίσκονται ουσιαστικά σε διαρκή ετοιμότητα για διαδηλώσεις, τη στιγμή που η κατάσταση στη χώρα τους είναι τόσο καλύτερη σε σύγκριση με εκείνη άλλων χωρών. Ωστόσο, αυτός είναι ακριβώς ο λόγος για τον οποίο τα πράγματα στη Γαλλία είναι καλύτερα: επειδή οι πολίτες αναγνωρίζουν τη δύναμη της συλλογικής δράσης και απαιτούν αλλαγές.

«Ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός»

Ο Αλέξι έχει βιώσει την αστυνομική βία και στη Γαλλία. «Την περασμένη Κυριακή στο Παρίσι, σύντροφοί μου περικυκλώθηκαν από αστυνομικούς, οι οποίοι τους έριξαν δακρυγόνα χωρίς κανέναν λόγο», λέει. «Δυστυχώς, η καταστολή έχει αποτέλεσμα», έγραψε η Ζεϊνέπ Τουφεκτσί στο περιοδικό The Atlantic το 2020. «Όσο γενναίοι κι αν είναι οι διαδηλωτές, ένα κράτος έχει συχνά πολύ μεγαλύτερη δυνατότητα να επιβάλει κόστος από ό,τι έχουν οι απλοί πολίτες να το υποστούν».

Ωστόσο, η «εξουσία» δεν αφορά μόνο τη δυνατότητα μιας κυβέρνησης να κάνει ό,τι θέλει. «Η νομιμοποίηση, όχι η καταστολή, αποτελεί το θεμέλιο της ανθεκτικής εξουσίας. Η απώλεια της νομιμοποίησης είναι η σημαντικότερη απειλή για τις Αρχές, ιδίως στις δημοκρατίες, καθώς υπό αυτές τις συνθήκες μπορούν να κάνουν μόνο μέχρι ενός σημείου και για περιορισμένο χρονικό διάστημα για να διατηρηθούν στην εξουσία», συνεχίζει η Τουφεκτσί.

Σε κάθε περίπτωση, ίσως τα πράγματα να αλλάζουν, καθώς οι νέοι συμμετέχουν ολοένα και περισσότερο στην πολιτική ζωή. Παγκόσμια στοιχεία της εταιρείας δημοσίων σχέσεων και ερευνών Edelman δείχνουν ότι το 70% της Gen Ζ συμμετέχει σε κάποια κοινωνική ή πολιτική υπόθεση, ενώ σχεδόν το ένα τρίτο έχει συμμετάσχει στο παρελθόν σε διαδήλωση.

Ίσως υπάρχει, λοιπόν, ακόμη ελπίδα. Όπως λέει ο Αλέξι: «Η διαδήλωση είναι ένας τρόπος να δείξεις ότι δεν παραδόθηκες, ότι εξακολουθείς να πιστεύεις πως ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός».

Διαβάστε ακόμη

Το Στρογγυλό Αρκιών βγαίνει... στο σφυρί για 4,5 εκατ. ευρώ - Γιατί θεωρείται «λευκός καμβάς»

Από τα μεσαιωνικά «charivari», στον Μάη του '68: Γιατί οι Γάλλοι είναι... τόσο καλοί στις διαδηλώσεις;

Μεθυσμένος χάστης σε καζίνο έκλεψε φλαμίνγκο γιατί είχε πιει... καμιά 40αριά μπύρες - Δείτε βίντεο

«Μικρές διαστημικές πατάτες»: Γιατί είναι σημαντική η νέα αποστολή εξερεύνησης των δορυφόρων του Άρη