Πολωνία: Πώς η έφοδος της αστυνομίας στο Συνταγματικό Δικαστήριο απειλεί ολόκληρο το κράτος - Μια κόντρα 11 ετών

Οι διαμαρτυρίες και ο αστυνομικός αποκλεισμός, που ξεκίνησαν με την ανακοίνωση της παύσης από τα καθήκοντά τους του προέδρου του Συνταγματικού Δικαστηρίου της Πολωνίας, Μπογκντάν Σφιεντσκόφσκι, και του αναπληρωτή του, Μπαρτλομιέι Σοχάνσκι, συνεχίζονται με αμείωτη ένταση. Μάλιστα, ξέσπασε επεισόδιο ανάμεσα στον πρόεδρο της χώρας, Καρόλ Ναβρότσκι -ο οποίος διέκοψε εκτάκτως το ταξίδι του στη Σενεγάλη- και τη δικαστή Άννα Κόρβιν-Πιοτρόφσκα, που ανέλαβε τη διοίκηση του δικαστηρίου.

Στην πραγματικότητα, η ρίζα της κρίσης βρίσκεται σε μια διαμάχη 11 ετών για τους διορισμούς δικαστών, η οποία ξεκίνησε το 2015 και έχει παραλύσει ουσιαστικά τη λειτουργία του ανώτατου δικαστηρίου.

Η δικαστική ένταση στην Πολωνία ανάμεσα στην κυβέρνηση του πρωθυπουργού Ντόναλντ Τουσκ και τον πρόεδρο Καρόλ Ναβρότσκι (που προσκείται στο αντιπολιτευόμενο κόμμα «Νόμος και Δικαιοσύνη» - PiS) μεταφέρθηκε ανοιχτά στους δρόμους, έξω από το κτίριο του Συνταγματικού Δικαστηρίου. Την ώρα που η κυβέρνηση υπερασπίζεται τις ενέργειές της ως προσπάθεια αποκατάστασης του κράτους δικαίου, η αντιπολίτευση κάνει λόγο για «πραξικόπημα». Πίσω όμως από τη σημερινή εικόνα, κρύβεται μια μάχη που άρχισε πριν 11 χρόνια.

Η ρίζα της κρίσης

Τον Οκτώβριο του 2015, το πολωνικό κοινοβούλιο (Sejm), του οποίου η θητεία έφτανε στο τέλος της, εξέλεξε πέντε δικαστές για το Συνταγματικό Δικαστήριο. Από αυτούς, οι τρεις εκλέχθηκαν για να αντικαταστήσουν δικαστές των οποίων η θητεία έληγε τον Νοέμβριο, και οι δύο για θητείες που έληγαν στις αρχές Δεκεμβρίου. Ο τότε πρόεδρος Άντζεϊ Ντούντα αρνήθηκε να δεχτεί την ορκωμοσία τους. Το PiS, το οποίο κέρδισε τις επόμενες εκλογές, εξέλεξε νέους δικαστές στις θέσεις που θεωρούνταν ήδη κατειλημμένες.

Στην απόφασή του στις 3 Δεκεμβρίου 2015, το Συνταγματικό Δικαστήριο έκρινε αντισυνταγματική τη διάταξη στην οποία βασίστηκε η εκλογή των δύο από τους πέντε δικαστές του προηγούμενου κοινοβουλίου. Τα επόμενα χρόνια, με τις διαδοχικές συνταξιοδοτήσεις, το PiS γέμισε όλες τις έδρες του δικαστηρίου με πρόσωπα της επιρροής του. Στο τέλος αυτής της διαδικασίας, η Γιούλια Πσελέμπσκα, μία από τις δικαστές που είχαν εκλεγεί επί PiS, διορίστηκε πρόεδρος του δικαστηρίου από τον πρόεδρο της Δημοκρατίας.

Διαδοχικές καταδίκες από τα ευρωπαϊκά δικαστήρια

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, στην απόφασή του για την υπόθεση Xero Flor στις 7 Μαΐου 2021, έκρινε ότι η εκλογή δικαστών το 2015 ήταν αντικανονική και ότι παραβιάστηκε το δικαίωμα του προσφεύγοντος σε «δικαστήριο που έχει συσταθεί νόμιμα». Ωστόσο, το Συνταγματικό Δικαστήριο της Πολωνίας απάντησε τον Νοέμβριο του 2021 ότι η ερμηνεία του ΕΔΔΑ ερχόταν σε σύγκρουση με το πολωνικό Σύνταγμα.

Το 2022, το Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο της Πολωνίας έκρινε επίσης ότι στο Συνταγματικό Δικαστήριο συμμετείχαν δικαστές που είχαν διοριστεί αντισυνταγματικά, αντικαθιστώντας νόμιμα εκλεγμένους δικαστές. Παράλληλα, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) έκρινε τον Δεκέμβριο του 2025 ότι οι σοβαρές παρατυπίες στον διορισμό τριών δικαστών και της προέδρου υπέσκαψαν την αμεροληψία του θεσμού.

Η υπόσχεση Τουσκ και το «μπλόκο» Ναβρότσκι

Η φιλοευρωπαϊκή κυβέρνηση του Ντόναλντ Τουσκ ανήλθε στην εξουσία το 2023 με τη δέσμευση να αποκαταστήσει την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης. Ωστόσο, ο Ναβρότσκι, που πρόσκειται στο PiS, έλαβε μέτρα για να μπλοκάρει αυτές τις προσπάθειες μετά την εκλογή του στην προεδρία το 2025. Οι απόπειρες νομοθετικής ρύθμισης του δικαστηρίου προσέκρουσαν στα βέτο δύο προέδρων που πρόσκεινται στο PiS, ο ένας εκ των οποίων ήταν ο Ναβρότσκι.

Στο μεταξύ, ο Σφιεντσκόφσκι είχε εκλεγεί δικαστής του Συνταγματικού Δικαστηρίου τον Φεβρουάριο του 2022, επί διακυβέρνησης PiS. Στις 9 Δεκεμβρίου 2024, διορίστηκε πρόεδρος του δικαστηρίου από τον τότε πρόεδρο Ντούντα, έχοντας διατελέσει προηγουμένως υφυπουργός Δικαιοσύνης στην κυβέρνηση του PiS, γράφει το Haberler.

Μάρτιος 2026: Εκλογή έξι δικαστών και ξέσπασμα της κρίσης ορκωμοσίας

Στις 13 Μαρτίου 2026, το σημερινό κοινοβούλιο (Sejm) εξέλεξε τους Κρίστιαν Μαρκιέβιτς, Άννα Κόρβιν-Πιοτρόφσκα, Μάτσιεϊ Ταμπορόφσκι, Μαγκνταλένα Μπεντκόφσκα, Μάρτσιν Τζιούρντα και Ντάριους Σόστεκ στο 15μελές δικαστήριο. Νόμος του 2016 ορίζει ότι ο εκλεγμένος δικαστής πρέπει να ορκίζεται ενώπιον του προέδρου της Δημοκρατίας. Η κυβερνητική συμμαχία, ωστόσο, υποστηρίζει ότι η ορκωμοσία έχει καθαρά εθιμοτυπικό χαρακτήρα και ότι η εκλογή από το κοινοβούλιο είναι δεσμευτική.

Ο Ναβρότσκι, επικαλούμενος παρατυπίες στη διαδικασία εκλογής, αρνήθηκε να δεχτεί την ορκωμοσία των δικαστών, μεταξύ των οποίων και της Κόρβιν-Πιοτρόφσκα. Ο Σφιεντσκόφσκι αρνήθηκε επίσης να τους επιτρέψει την είσοδο στο δικαστήριο, υποστηρίζοντας ότι αναλαμβάνουν καθήκοντα μόνο μετά την ορκωμοσία στον πρόεδρο. Οι δικαστές, αφού ορκίστηκαν ενώπιον συμβολαιογράφου και κατέθεσαν τα έγγραφα στην προεδρία, πήγαν στο δικαστήριο, όπου ήρθαν αντιμέτωποι με δρακόντεια μέτρα ασφαλείας και διαμαρτυρίες.

Το Συνταγματικό Δικαστήριο έκρινε ότι ο πρόεδρος δεν υποχρεούται να ορκίσει τους δικαστές που εκλέγει το κοινοβούλιο. Ωστόσο, το ΕΔΔΑ, με προσωρινή διαταγή του τον Μάιο, ζήτησε να επιτραπεί σε τέσσερις δικαστές να αναλάβουν καθήκοντα.

Η εκλογή του «δεξιού χεριού» του Τουσκ δυναμιτίζει το κλίμα

Η ένταση πήρε νέες διαστάσεις τον Σεπτέμβριο, όταν το κοινοβούλιο εξέλεξε στο δικαστήριο τον Μάτσιεϊ Μπέρεκ, στενό συνεργάτη του Τουσκ. Οι επικριτές υποστήριξαν ότι η κίνηση αυτή ερχόταν σε σύγκρουση με τον δεδηλωμένο στόχο της κυβέρνησης για την αποκατάσταση των θεσμικών ισορροπιών.

Ο Ναβρότσκι αντέδρασε έντονα, δηλώνοντας ότι το τελευταίο πράγμα που χρειάζεται το δικαστήριο είναι ένας πολιτικός, και μάλιστα ο πιο στενός συνεργάτης του πρωθυπουργού.

Καθώς δεν έλαβε πρόσκληση από τον Ναβρότσκι, ο Μπέρεκ ορκίστηκε στις 14 Οκτωβρίου σε τελετή που πραγματοποιήθηκε στο κοινοβούλιο. Οι εισαγγελικές Αρχές απήγγειλαν κατηγορίες κατά δύο αξιωματούχων για παρεμπόδιση των νέων δικαστών από την ανάληψη των καθηκόντων τους, ενώ ο Σφιεντσκόφσκι ξεκίνησε πειθαρχικές διαδικασίες κατά τριών δικαστών.

Τα βλέμματα στην 3η Νοεμβρίου

Η διαμάχη για τους διορισμούς έχει παραλύσει πλήρως τις εργασίες του Συνταγματικού Δικαστηρίου, καθώς κυβέρνηση και πρόεδρος δεν αναγνωρίζουν τα πρόσωπα που προτείνει η κάθε πλευρά.

Σύμφωνα με πληροφορίες του πολωνικού Τύπου, οι δικαστές που εκλέχθηκαν από το σημερινό κοινοβούλιο σχεδιάζουν να συγκαλέσουν τη Γενική Συνέλευση του δικαστηρίου στις 3 Νοεμβρίου, κυρίως για την έγκριση του προϋπολογισμού.

Τι συνέβη στο Συνταγματικό Δικαστήριο;

Στον ιστότοπο του Συνταγματικού Δικαστηρίου, γύρω στις 18:00 τοπική ώρα, δημοσιεύτηκε ανακοίνωση σύμφωνα με την οποία ο πρόεδρος Σφιεντσκόφσκι και ο αντιπρόεδρος Σοχάνσκι τέθηκαν σε αναστολή καθηκόντων για έναν μήνα. Την απόφαση υπέγραψε η Άννα Κόρβιν-Πιοτρόφσκα, μία από τις δικαστές που εκλέχθηκαν από το σημερινό κοινοβούλιο.

Την ίδια ημέρα, ο υπουργός Δικαιοσύνης και γενικός εισαγγελέας, Βαλντέμαρ Ζούρεκ, ανακοίνωσε ότι κατέθεσε πέντε αιτήματα στο δικαστήριο για την άρση της ασυλίας του Σφιεντσκόφσκι (τέσσερα αιτήματα) και του Σοχάνσκι (ένα αίτημα). Ο Ζούρεκ υποστήριξε ότι οι δύο άνδρες παραβίασαν τα καθήκοντά τους εμποδίζοντας τους νόμιμους δικαστές να ασκήσουν το έργο τους.

Συγκέντρωση έξω από το κτίριο και συλλήψεις

Σύμφωνα με τα πολωνικά ΜΜΕ, μετά τις εξελίξεις αυτές, μεγάλο πλήθος συγκεντρώθηκε έξω από το δικαστήριο. Ανάμεσά τους ήταν ο ηγέτης του PiS Γιάροσλαβ Κατσίνσκι, ο πρώην πρωθυπουργός Ματέους Μοραβιέτσκι και η πρώην πρόεδρος του Συνταγματικού Δικαστηρίου Γιούλια Πσελέμπσκα. Το κτίριο τέθηκε αμέσως υπό αστυνομικό αποκλεισμό.

Όπως ανακοίνωσε η αστυνομία, δυνάμεις εστάλησαν στο σημείο μετά από αίτημα της Κόρβιν-Πιοτρόφσκα, η οποία ανέφερε πιθανή απειλή για την ασφάλεια των δικαστών και του προσωπικού. Η αστυνομία της Βαρσοβίας διέψευσε τους ισχυρισμούς περί «εισβολής», διευκρινίζοντας ότι οι άνδρες της δεν εισήλθαν στο εσωτερικό.

Τρία άτομα που επιχείρησαν να σκαρφαλώσουν στα κάγκελα προσήχθησαν και συνελήφθησαν, ενώ πετάχτηκαν και αντικείμενα κατά των αστυνομικών.

Καταγγελίες για «πραξικόπημα» από τη διοίκηση του δικαστηρίου

Η πλευρά του Σφιεντσκόφσκι δεν αναγνώρισε την απόφαση παύσης. Η διοίκηση υποστήριξε ότι ο ιστότοπος του δικαστηρίου καταλήφθηκε παράνομα και ότι η Κόρβιν-Πιοτρόφσκα δεν φέρει την ιδιότητα της δικαστού. Σε ανάρτηση στον επίσημο λογαριασμό του δικαστηρίου στο X, τα γεγονότα χαρακτηρίστηκαν «πραξικόπημα», ενώ υποστηρίχθηκε ότι όλοι οι εμπλεκόμενοι διέπραξαν ποινικά αδικήματα.

Στελέχη του PiS, με πρώτο τον Κατσίνσκι, κατηγόρησαν την κυβέρνηση Τουσκ για πραξικόπημα κατά της Δικαιοσύνης.

Ο πρώην πρωθυπουργός Μοραβιέτσκι δήλωσε ότι μια δικαστής, της οποίας η ορκωμοσία δεν έγινε δεκτή από τον πρόεδρο, αυτοανακηρύχθηκε πρόεδρος, καθαίρεσε τη διοίκηση και επιστράτευσε την αστυνομία για να περιφρουρήσει το κτίριο.

Ο Ναβρότσκι γύρισε πίσω

Ο πρόεδρος Καρόλ Ναβρότσκι, με ανάρτησή του στο X, δήλωσε: «Σε μια τέτοια στιγμή, ο πρόεδρος πρέπει να βρίσκεται στην Πολωνία. Διακόπτω το ταξίδι μου στη Σενεγάλη και επιστρέφω». Το προεδρικό αεροσκάφος έκανε αναστροφή πάνω από την Ισπανία, με περισσότερους από 1 εκατομμύριο χρήστες να παρακολουθούν την πτήση επιστροφής μέσω του Flightradar24.

Αμέσως μετά την προσγείωσή του, ο Ναβρότσκι συνάντησε στο Προεδρικό Μέγαρο τον Σφιεντσκόφσκι και τον πρώτο πρόεδρο του Ανωτάτου Δικαστηρίου, Ζμπίγκνιεφ Καπίνσκι.

Μετά τη συνάντηση, ο Ναβρότσκι μετέβη στο Συνταγματικό Δικαστήριο συνοδευόμενος από τον Καπίνσκι. Η Κόρβιν-Πιοτρόφσκα επιχείρησε να του απαγορεύσει την είσοδο στην πόρτα του κτιρίου. Στα πλάνα των τηλεοπτικών συνεργείων, ο Ναβρότσκι ακούγεται να της λέει «παρακαλώ κάντε στην άκρη», ενώ η δικαστής, κρατώντας τον φυσικά, υποστήριζε ότι δεν έχει δικαίωμα να εισέλθει.

Μετά από σύντομη συμπλοκή, ο Ναβρότσκι μπήκε στο κτίριο συνοδευόμενος από τον Καπίνσκι και τον καθαιρεθέντα αντιπρόεδρο Σοχάνσκι. Οι δύο πλευρές αλληλοκατηγορήθηκαν για τη σωματική επαφή. Ο πρόεδρος αποχώρησε λίγο αργότερα, ενώ έγινε γνωστό ότι η Κόρβιν-Πιοτρόφσκα τον είχε προσκαλέσει να εισέλθει μόνο υπό τον όρο να είναι μόνος του, χωρίς τα δύο καθαιρεθέντα στελέχη.

«Δεν υπάρχει άλλος δρόμος», λέει ο Τουσκ - «Βροχή» παραιτήσεων

Ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ έγραψε στο X: «Η αποκατάσταση του κράτους δικαίου είναι καθήκον μας. Μετά από χρόνια ανομίας υπό την κυβέρνηση του PiS, αυτή η διαδικασία είναι δύσκολη, μερικές φορές οδυνηρή, και απαιτεί αποφασιστικά βήματα. Δεν υπάρχει άλλος δρόμος».

Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και υπουργός Εξωτερικών, Ράντοσλαβ Σικόρσκι, από την Ατλάντα των ΗΠΑ όπου βρισκόταν για τη σύνοδο του G20, υπερασπίστηκε την αστυνομική παρέμβαση, τονίζοντας ότι έγινε ώστε οι νόμιμα εκλεγμένοι δικαστές να μπορέσουν να επανεκκινήσουν τη λειτουργία του δικαστηρίου.

Ο πρέσβης των ΗΠΑ στη Βαρσοβία, Τομ Ρόουζ, εξέφρασε την έντονη ανησυχία του, απευθύνοντας έκκληση να μην μετατραπεί η πολιτική αντιπαράθεση σε βία και να επιδειχθεί συγκράτηση. Ο Ρόουζ υπογράμμισε ότι οι ΗΠΑ ενδιαφέρονται άμεσα για τη σταθερότητα, την ασφάλεια και το δημοκρατικό μέλλον της Πολωνίας.

Παράλληλα, οι εξελίξεις προκάλεσαν διπλωματικές αναταράξεις, καθώς ο πρέσβης της Πολωνίας στο Πεκίνο, Γιακούμπ Κούμοχ, και ο πρέσβης στο Βουκουρέστι, Πάβελ Σόλοχ, υπέβαλαν τις παραιτήσεις τους. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο ηγέτης του κόμματος Reform UK, Νάιτζελ Φάρατζ, χαρακτήρισε την κατάσταση εξαιρετικά σοβαρή, υποστηρίζοντας ότι οι συλλήψεις και η επέμβαση στο δικαστήριο αποτελούν απόπειρα προάσπισης των συμφερόντων της ΕΕ.

Διαβάστε ακόμη

Ο ενεργειακός «εφιάλτης» έφερε παράταση των μέτρων στήριξης - Έρχεται και νέο πακέτο μέχρι τα Χριστούγεννα

Σιδηρόδρομος: Καθηλωμένη στην τελευταία θέση της Ευρώπης η Ελλάδα

Υπεράντληση υδάτων και καθίζηση εδάφους: Το μάθημα της Οσάκα για τη διάσωση των παράκτιων μητροπόλεων

Πώς πέταξαν έξω από το Μαυσωλείο τον βαλσαμωμένο Στάλιν - «Είναι ενοχλητικό να βρίσκομαι δίπλα του» είχε διαμηνύσει ο Λένιν...