Black Sky: Το σενάριο που θυμίζει ταινία καταστροφής - Τι θα συμβεί αν μια χώρα βυθιστεί στο σκοτάδι

Ήταν ένα βράδυ Σαββάτου, στις αρχές Δεκεμβρίου, όταν ο Ρότζερ Κεμπ κατάλαβε ότι κάτι σοβαρό είχε συμβεί.

«Έβλεπα μία ταινία όταν ξαφνικά όλα έσβησαν», αναφέρει ο καθηγητής του Πανεπιστημίου του Λάνκαστερ, μιλώντας στο BBC. «Οι δρόμοι βυθίστηκαν στο σκοτάδι. Ακόμη και η χαρακτηριστική πορτοκαλί λάμψη των φωτιστικών νατρίου, που διακρίνεται στον ορίζοντα από την πλευρά του Μόρκαμ, είχε εξαφανιστεί».

Την επόμενη ημέρα αποφάσισε να βγει για έναν περίπατο, προκειμένου να διαπιστώσει την έκταση του προβλήματος.

«Η εικόνα θύμιζε σκηνή από ταινία με ζόμπι. Οι άνθρωποι προσπαθούσαν απεγνωσμένα να βρουν σήμα στα κινητά τους και να καταλάβουν τι είχε συμβεί, ενώ σχηματιζόταν τεράστια ουρά έξω από το μοναδικό τηλεφωνικό θάλαμο που εξακολουθούσε να λειτουργεί», περιγράφει.

Στις 22:45 της 5ης Δεκεμβρίου 2015, ο ποταμός Λουν, που διασχίζει το Λάνκαστερ, υπερχείλισε, με αποτέλεσμα να διακοπεί η ηλεκτροδότηση για περίπου 61.500 κατοίκους της πόλης.

Χιλιάδες νοικοκυριά έμειναν χωρίς φωτισμό και θέρμανση, ενώ προβλήματα άρχισαν να εμφανίζονται και στην υδροδότηση, καθώς ορισμένα συστήματα ύδρευσης εξαρτώνταν από ηλεκτρικές αντλίες. Ο σιδηροδρομικός σταθμός ανέστειλε τη λειτουργία του, όπως και τα πρατήρια καυσίμων και τα καταστήματα. Τα περισσότερα ΑΤΜ τέθηκαν εκτός λειτουργίας, ενώ τα φανάρια στους δρόμους έσβησαν.

Τα δύο μέσα επικοινωνίας που εξακολούθησαν να λειτουργούν ήταν τα παραδοσιακά σταθερά τηλέφωνα με χάλκινα καλώδια και το ραδιόφωνο FM. Ο τοπικός εμπορικός σταθμός The Bay διέθετε εφεδρική γεννήτρια και μία ενεργή σταθερή τηλεφωνική γραμμή. Έτσι, έστειλε έναν δημοσιογράφο εκτός της πληγείσας περιοχής, ο οποίος τηλεφωνούσε στον σταθμό και μετέδιδε πληροφορίες για την κατάσταση που επικρατούσε.

Τρεις μήνες αργότερα, ο Κεμπ, καθηγητής μηχανικής με ειδίκευση στην ασφάλεια και τα ηλεκτρικά συστήματα, συγκέντρωσε μια ομάδα ειδικών, προκειμένου να αξιολογήσουν τι είχε πάει λάθος και ποια συμπεράσματα μπορούσαν να εξαχθούν από την κρίση.

Το πόρισμα της σχετικής έκθεσης κατέληγε σε μια χαρακτηριστική διαπίστωση: «Είναι ίσως ειρωνικό ότι, σε μια κοινωνία που έχει επενδύσει τόσο πολύ στις ψηφιακές υποδομές, η πιο αξιόπιστη πηγή ενημέρωσης αποδείχθηκε ένας ραδιοφωνικός σταθμός, ο οποίος χρησιμοποίησε τεχνολογία γνώριμη ακόμη και στους μηχανικούς του πειρατικού ραδιοφωνικού πλοίου Radio Caroline της δεκαετίας του 1960».

Για τον Κεμπ και τους υπόλοιπους ειδικούς στον τομέα της πολιτικής προστασίας και της διαχείρισης έκτακτων αναγκών, η εμπειρία του Λάνκαστερ αποτέλεσε μια σοβαρή προειδοποίηση. Όταν μια πόλη μένει χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα για αρκετές ημέρες, οι επιπτώσεις ξεπερνούν κατά πολύ τη διακοπή του φωτισμού. Ολόκληρη η καθημερινότητα, όπως τη γνωρίζουμε σε έναν κόσμο που εξαρτάται από τη διαρκή συνδεσιμότητα, μπορεί να καταρρεύσει.

Για μια τέτοια κατάσταση έχει καθιερωθεί ο όρος «Black Sky event», δηλαδή ένα εκτεταμένο συμβάν που προκαλεί παρατεταμένη διακοπή της ηλεκτροδότησης και αλυσιδωτές επιπτώσεις σε κρίσιμες υποδομές και υπηρεσίες.

Σε πρόσφατη σύνοδο κορυφής για την ανθεκτικότητα των υποδομών στο Ηνωμένο Βασίλειο, βασικό αντικείμενο συζήτησης ήταν η ανάγκη η χώρα να μπορεί να αντεπεξέλθει σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο για τουλάχιστον 72 ώρες.

«Απέχουμε μόλις εννέα γεύματα από την αναρχία» είναι μια φράση που επαναλαμβάνεται συχνά στους κύκλους των ειδικών πολιτικής προστασίας. Πρόκειται για μια σκληρή υπενθύμιση του κινδύνου που μπορεί να προκύψει εάν οι πολίτες στερηθούν την πρόσβαση σε τρόφιμα για τρεις ημέρες.

Εάν ένα εκτεταμένο μπλακάουτ διακόψει ταυτόχρονα την ηλεκτροδότηση, την υδροδότηση, τη λειτουργία των καταστημάτων και τις επικοινωνίες, γίνεται σαφές γιατί οι κυβερνήσεις προτρέπουν τους πολίτες να διατηρούν στο σπίτι βασικά αποθέματα για περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης.

Η πολυσυζητημένη κυβερνητική εκστρατεία «Be Ready» έχει ως στόχο να προετοιμάσει τους πολίτες για διαφορετικά σενάρια κρίσεων. Η κυβέρνηση, πάντως, ξεκαθαρίζει ότι δεν υπάρχει κάποια συγκεκριμένη απειλή για το ηλεκτρικό δίκτυο της χώρας.

Παρά τις διαβεβαιώσεις, το ενδεχόμενο ενός συμβάντος Black Sky βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο του σχεδιασμού για την πολιτική προστασία.

Σε περίπτωση μεγάλης κρίσης, οι πολίτες καλούνται να παραμείνουν στα σπίτια τους, εφόσον αυτό είναι ασφαλές, και να συντονιστούν σε έναν ραδιοφωνικό σταθμό FM για να λαμβάνουν οδηγίες και ενημερώσεις. Ακριβώς όπως συνέβη στο Λάνκαστερ, το ραδιόφωνο ενδέχεται να αποτελέσει ένα από τα ελάχιστα μέσα επικοινωνίας που θα εξακολουθούν να λειτουργούν.

Το σχέδιο έκτακτης ανάγκης του BBC για 72 ώρες χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα

Ο δημοσιογράφος Ντέιβιντ Σιλίτο δοκιμάζει ένα ραδιόφωνο έκτακτης ανάγκης με χειροκίνητη μανιβέλα, το οποίο μπορεί να λειτουργήσει χωρίς σύνδεση στο ηλεκτρικό δίκτυο.

Μόνο ένας περιορισμένος αριθμός στελεχών του BBC γνωρίζει όλες τις λεπτομέρειες του σχεδίου. Ωστόσο, σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν γίνει γνωστές, περίπου 100 εργαζόμενοι του οργανισμού θα αναλάβουν τη λειτουργία ενός ειδικά διαμορφωμένου ραδιοφωνικού στούντιο έκτακτης ανάγκης.

Το στούντιο θα διαθέτει ασφαλή συστήματα επικοινωνίας, ανεξάρτητα από το διαδίκτυο, καθώς και επαρκή αποθέματα καυσίμων, νερού και τροφίμων, ώστε να μπορεί να λειτουργήσει αυτόνομα για τουλάχιστον τρεις ημέρες.

Από εκεί θα μεταδίδονται προκαθορισμένα μηνύματα και οδηγίες της κυβέρνησης προς τους πολίτες. Τα σχετικά κείμενα έχουν ήδη δημοσιοποιηθεί στο διαδίκτυο και περιλαμβάνουν ακόμη και ιδιαίτερα πρακτικές οδηγίες για την καθημερινότητα σε συνθήκες παρατεταμένης διακοπής ρεύματος.

Μεταξύ άλλων, οι πολίτες θα ενημερώνονται για την ποσότητα νερού που πρέπει να καταναλώνουν καθημερινά, αλλά και για τον τρόπο διαχείρισης των ανθρώπινων αποβλήτων.

Παράλληλα, ομάδες δημοσιογράφων που θα έχουν επιλεγεί εκ των προτέρων θα μεταδίδουν πληροφορίες από κέντρα διαχείρισης έκτακτων αναγκών σε διάφορες περιοχές του Ηνωμένου Βασιλείου, χρησιμοποιώντας ειδικά οχήματα με δορυφορικό εξοπλισμό. Τα κέντρα αυτά θα μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν για όσο διάστημα διαθέτουν επαρκή αποθέματα ντίζελ.

Οι εκπομπές του BBC θα μεταδίδονται μέσω ραδιοφωνικών πομπών, οι οποίοι θα λειτουργούν ανεξάρτητα από το διαδίκτυο. Οι εγκαταστάσεις διαθέτουν δεξαμενές καυσίμων χωρητικότητας από 5.000 έως και 40.000 λίτρων, ώστε οι γεννήτριες να μπορούν να παραμένουν σε λειτουργία για τρεις ημέρες.

Η λειτουργία των ραδιοφωνικών πομπών απαιτεί σημαντική ποσότητα ενέργειας, γι' αυτό και η εξασφάλιση επαρκών αποθεμάτων καυσίμων αποτελεί βασική προϋπόθεση του σχεδιασμού.

Για την επικοινωνία μεταξύ των ομάδων θα χρησιμοποιούνται δορυφορικά τηλέφωνα. Σε περίπτωση που ούτε αυτά είναι διαθέσιμα, έχουν προβλεφθεί συγκεκριμένα πρωτόκολλα και προκαθορισμένα σημεία συνάντησης.

Γιατί, όμως, επιλέγεται το ραδιόφωνο FM; Επειδή μπορεί να λειτουργήσει σχεδόν παντού, ακόμη και όταν το ηλεκτρικό δίκτυο έχει καταρρεύσει ή όταν μια εκτεταμένη κυβερνοεπίθεση έχει παραλύσει τις ψηφιακές υποδομές.

Οι ανησυχίες για το ενδεχόμενο εκτεταμένου μπλακάουτ δεν είναι καινούργιες. Ωστόσο, γεγονότα όπως η μεγάλη διακοπή ρεύματος που έπληξε την Ισπανία, την Πορτογαλία και τη νοτιοδυτική Γαλλία τον Απρίλιο του 2025 επανέφεραν το ζήτημα στο προσκήνιο.

Κάθε τέτοιο περιστατικό αναδεικνύει πόσο ευάλωτες μπορεί να αποδειχθούν οι σύγχρονες κοινωνίες, οι οποίες εξαρτώνται όλο και περισσότερο από τη συνεχή λειτουργία των ηλεκτρικών και ψηφιακών δικτύων.

Γιατί ένα μπλακάουτ μπορεί να παραλύσει ολόκληρη την κοινωνία

Οι πολίτες πρέπει να κατανοήσουν ότι μια εκτεταμένη διακοπή ρεύματος δεν σημαίνει απλώς ότι θα σβήσουν τα φώτα, προειδοποιεί ο λόρδος Χάρις, πρόεδρος της βρετανικής National Preparedness Commission.

Όπως εξηγεί, μπορεί να διακοπεί ακόμη και η υδροδότηση, καθώς η μεταφορά του νερού στα νοικοκυριά απαιτεί ηλεκτρική ενέργεια, εκτός από ορισμένες περιοχές που βρίσκονται ακριβώς κάτω από φυσικές ή τεχνητές δεξαμενές.

Ακόμη πιο σοβαρές μπορεί να αποδειχθούν οι συνέπειες για το αποχετευτικό δίκτυο. Χωρίς τη δυνατότητα συνεχούς ροής του νερού, τα λύματα μπορεί να συσσωρευτούν και να προκαλέσουν σοβαρές αποφράξεις.

Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, οι κυβερνήσεις συστήνουν εδώ και χρόνια στα νοικοκυριά να διατηρούν αποθέματα βασικών αγαθών για περιπτώσεις εθνικής έκτακτης ανάγκης.

Την ίδια στιγμή, βρίσκονται σε εξέλιξη προσπάθειες για την ανάπτυξη εναλλακτικών συστημάτων επικοινωνίας, τα οποία θα μπορούν να λειτουργούν όταν οι επίγειες υποδομές τεθούν εκτός λειτουργίας.

Η σύγχρονη κοινωνία στηρίζεται σε ένα εξαιρετικά σύνθετο δίκτυο ηλεκτρικών και ψηφιακών υποδομών. Όσο περισσότερο συνδέονται μεταξύ τους οι υπηρεσίες και τα συστήματα, τόσο μεγαλύτερες μπορεί να είναι οι συνέπειες όταν ένας κρίσιμος κρίκος της αλυσίδας σταματήσει να λειτουργεί.

Διαβάστε ακόμη

Κικίλιας στο ethnos.gr: Οι πολίτες έβαλαν πλάτη, να στηρίξουμε την κοινωνία- Δεν αφήνουμε κανέναν πίσω

Αυτά είναι τα μαχητικά που θα κυριαρχούν στους ελληνικούς αιθέρες - F-35, Rafale, Viper και τα drones-έκπληξη

Νεκρός 52χρονος ναυτικός μετά από πτώση στη θάλασσα στον Σαρωνικό - Συνελήφθη ο κυβερνήτης ιστιοφόρου

Το παρασκήνιο με το καλώδιο: Η ετοιμότητα της Αθήνας, το «όλα καλά» του Φιντάν και τα σενάρια για την επόμενη μέρα