Αγγελική Νικολούλη στο ethnos.gr: «Αν άφηνα τον φόβο να με σταματήσει, τότε θα είχε νικήσει το σκοτάδι»

Στα σαράντα χρόνια μάχιμης δημοσιογραφίας, η Αγγελική Νικολούλη έχει μετατρέψει την έρευνα σε προσωπική υπόθεση. Πρώτη γυναίκα αστυνομική ρεπόρτερ στην Ελλάδα, με «σόλες που έλιωσαν στο πεζοδρόμιο», βρέθηκε από νωρίς στην πρώτη γραμμή, ερευνώντας σκοτεινές υποθέσεις, συνομιλώντας με ανθρώπους του υποκόσμου και φέρνοντας στο φως ιστορίες που για χρόνια παρέμεναν ανεξιχνίαστες. Με οξύ ένστικτο, υπομονή και βαθιά αίσθηση δικαιοσύνης, έχει συμβάλει στην εξιχνίαση δεκάδων εγκλημάτων και εκατοντάδων εξαφανίσεων, αποδεικνύοντας πως ακόμη και η πιο μικρή λεπτομέρεια μπορεί να οδηγήσει στην αλήθεια.

Η δημιουργός της μακροβιότερης εκπομπής ερευνητικής δημοσιογραφίας στην ελληνική τηλεόραση, «Φως στο Τούνελ», συνεχίζει ακούραστα να φωτίζει τους «γρίφους» πολύκροτων υποθέσεων. Με αφορμή το νέο της βιβλίο «Απαγωγή» από τις εκδόσεις Καστανιώτη, όμως, αποκαλύπτεται και μια άλλη πλευρά της, πιο ευαίσθητη, πιο δημιουργική. Από τις σκοτεινές φυλακές των Διαβατών έως τις πολυτελείς βίλες των νοτίων προαστίων, και από την Αθήνα και τον Πειραιά έως την Ταορμίνα και το Μόντε Κάρλο, το βιβλίο της εξερευνά τη φύση του κακού σ' έναν κόσμο βίας, φόβου και βαθιά κρυμμένων μυστικών. Ένα συναρπαστικό θρίλερ με ανατροπές που κόβουν την ανάσα.

Τι ήταν αυτό που σας έκανε να επιστρέψετε συγγραφικά με την «Απαγωγή»; Ποιο ήταν το μεγαλύτερο στοίχημα αυτού του βιβλίου για εσάς;

Υπάρχουν υποθέσεις που δεν σε εγκαταλείπουν ποτέ, ακόμη κι όταν κλείσουν οι φάκελοι και σβήσουν τα φώτα στο πλατό. Τις κουβαλάς μέσα σου για χρόνια. Η ιστορία της «Απαγωγής» ανήκει σε αυτή την κατηγορία. Σημάδεψε την πορεία του «Τούνελ» αφού βρέθηκε στο δρόμο του, στις αρχές της ύπαρξης του.

Αυτή η υπόθεση ένιωσα πως είχε πολλά να πει, όχι μόνο ως αστυνομικό θρίλερ, αλλά ως βαθιά ανθρώπινη διαδρομή μέσα στον φόβο, τη σιωπή, την εξουσία και τελικά τη λύτρωση. Το στοίχημα για μένα ήταν να καταφέρω να ισορροπήσω ανάμεσα στο ντοκουμέντο και τη μυθοπλασία, χωρίς να προδώσω την αλήθεια και κυρίως τους ανθρώπους που βίωσαν αυτή την τραγωδία. Να πω αυτά που πρέπει να ειπωθούν, προστατεύοντας παράλληλα πρόσωπα και καταστάσεις. Να δώσω στον αναγνώστη όχι απλώς μια ιστορία αγωνίας, αλλά έναν βαθύτερο προβληματισμό για το πώς γεννιέται το κακό και πώς μπορεί τελικά να ηττηθεί.

Από την αρχή γνωρίζουμε τους ενόχους. Γιατί επιλέξατε να μετατοπίσετε την αγωνία από το «ποιος» στο «πώς»;

Γιατί θεωρώ ότι στη σύγχρονη αφήγηση και ειδικά όταν μιλάμε για ιστορίες βασισμένες σε αληθινά γεγονότα, η ουσία δεν βρίσκεται μόνο στην αποκάλυψη του δράστη. Το «ποιος» μπορεί να σοκάρει στιγμιαία, όμως το «πώς» και το «γιατί» είναι εκείνα που μας βοηθούν να κατανοήσουμε βαθύτερα την ανθρώπινη συμπεριφορά και τις κοινωνικές συνθήκες που την διαμορφώνουν.

Μ' ενδιαφέρει περισσότερο να φωτίσω τους μηχανισμούς που επιτρέπουν σε τέτοιου είδους εγκλήματα να εκκολάπτονται στις σχέσεις εξουσίας και υποκόσμου και στις αδυναμίες των θεσμών. Η πραγματική αγωνία, για μένα, βρίσκεται στη σταδιακή αποκάλυψη αυτών των αθέατων δυνάμεων και στη σύγκρουσή τους με ανθρώπους που επιμένουν να μην υποκύπτουν.

Πόσο πραγματικός είναι ο υπόκοσμος που περιγράφετε μέσα στο βιβλίο; Έχετε φοβηθεί ποτέ για τη δική σας ζωή;

Ο υπόκοσμος που περιγράφω είναι δυστυχώς υπαρκτός. Δεν είναι προϊόν φαντασίας. Τον έχω συναντήσει πολλές φορές μέσα από τη δουλειά μου. Υπάρχουν στιγμές που αντιλαμβάνεσαι ότι αγγίζεις επικίνδυνες ισορροπίες και ότι κάποιοι δεν θέλουν η αλήθεια να έρθει στο φως. Με το φόβο όπως τον εννοείτε δεν κάνω χωριό. Φυσικά στην διαδρομή μου υπάρχουν άβολες στιγμές αλλά αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό. Τέτοιες εντάσεις σε κάνουν πιο προσεκτικό, πιο ψύχραιμο, πιο μεθοδικό ως άνθρωπο. Με τη σωστή προετοιμασία και κυρίως με βαθιά πίστη, συνεχίζω. Αν άφηνα τον φόβο να με σταματήσει, τότε θα είχε νικήσει το σκοτάδι. Εκ του αποτελέσματος αυτό δεν συμβαίνει.

Σε μία ιστορία, τι σας γοητεύει περισσότερο; Η ψυχολογία του εγκληματία ή η δράση ενός εγκλήματος;

Δεν με γοητεύουν οι δράστες με ενδιαφέρει όμως η ψυχολογία τους, τα βιώματα τους. Από εκεί ξεκινούν όλα. Αυτός είναι και ο λόγος που προσπαθώ να «διαβάσω» αυτόν που έχω απέναντί μου, να μπω στο μυαλό του, να ακούσω στωικά όσα έχει να πει, και ίσως σε αυτήν την επαφή να κάνει το λάθος. Το έγκλημα είναι μόνο το τελικό αποτέλεσμα. Εκείνο που με ενδιαφέρει είναι το ταξίδι προς αυτό. Τα τραύματα, οι αδυναμίες, οι φόβοι και οι εμμονές που σπρώχνουν το δράστη πέρα από τα όρια. Η κατανόηση αυτών των μηχανισμών δεν δικαιολογεί το έγκλημα, αλλά μας βοηθά να το αποδομήσουμε. Και μόνο έτσι μπορούμε να ελπίζουμε ότι θα το προλάβουμε στο μέλλον.

«Καμαρώστε την τυφλή δικαιοσύνη…» αναφωνεί μια ηρωίδα στο βιβλίο σας. Πιστεύετε ότι τελικά η «τιμωρία απ’ τον ουρανό» είναι πιο συχνή από την ανθρώπινη δικαιοσύνη;

Πιστεύω βαθιά στη δικαιοσύνη. Η αλήθεια έχει μια παράξενη δύναμη. Βρίσκει πάντα τον δρόμο της. Μπορεί η δικαιοσύνη, να σκοντάφτει σε καθυστερήσεις, σε παραλείψεις ωστόσο το φως νομοτελειακά θα έρθει. Και τότε η κάθαρση μοιάζει σαν κάτι ανώτερο θεϊκής προέλευσης. Δεν είναι όμως τιμωρία από τον ουρανό, είναι αποτέλεσμα επιμονής και πάθους για το δίκαιο.

Το «Φως στο Τούνελ» αποτελεί τη μακροβιότερη παραγωγή ερευνητικής δημοσιογραφίας στην ελληνική τηλεόραση. Ποια είναι η μεγαλύτερη ευθύνη που κουβαλά μια τέτοια εκπομπή;

Η μεγαλύτερη ευθύνη είναι απέναντι στον άνθρωπο, στα θύματα, στις οικογένειές τους αλλά και στους τηλεθεατές που μας στηρίζουν τόσα χρόνια. Έχουμε θέσει εξ αρχής τις κόκκινες γραμμές μας: Δεν έχουμε το δικαίωμα να παίζουμε με τον πόνο, δεν εργαλειοποιούμε το δράμα και δεν θυσιάζουμε την ουσία στον βωμό της τηλεθέασης. Κάθε λέξη, κάθε εικόνα, κάθε αποκάλυψη πρέπει να γίνεται με σεβασμό, ευθύνη και τεκμηρίωση.

Πιστεύετε ότι το «Τούνελ» λειτουργεί συχνά εκεί όπου οι θεσμοί αργούν;

Ο ρόλος του «Τούνελ» δεν είναι να υποκαταστήσει τους θεσμούς, αλλά να τους αφυπνίσει, να τους κινητοποιήσει, να υπενθυμίσει ότι πίσω από κάθε φάκελο σ' ένα γραφείο εισαγγελίας ή αστυνομικού τμήματος υπάρχει μια ανθρώπινη ζωή, μια οικογένεια που πονά και περιμένει το φως. Η δημοσιογραφία όπως την νοούμε εμείς έχει αυτή τη δύναμη να φωτίζει σκοτεινές πτυχές και να επιταχύνει διαδικασίες.

Έχει αλλάξει το έγκλημα με τα χρόνια;

Το έγκλημα αναπόφευκτα εξελίσσεται όπως όλα τα πράγματα γύρω μας. Έχει γίνει πιο οργανωμένο, πιο σύνθετο και ίσως πιο αόρατο. Όμως τα βαθύτερα ανθρώπινα κίνητρα παραμένουν ίδια. Φόβος, απληστία, ζήλια, εκδίκηση.

Πώς νιώθετε που ο γιος σας θα αναλάβει τη μεταφορά των βιβλίων σας στη μικρή οθόνη;

Πραγματικά απορώ πώς προέκυψε αυτό ως δεδομένο την στιγμή που δεν έχει ανακοινωθεί κάτι σχετικό. Σε κάθε περίπτωση ο Κωνσταντίνος είναι ένας νέος με ιδιαίτερες σπουδές στο αντικείμενο του, με καθαρότητα ψυχής, αξίες και όραμα και με κάνει πάντα υπερήφανη. Έχω απόλυτη εμπιστοσύνη στο κριτήριό του και στον τρόπο που αντιμετωπίζει ό,τι κι αν αναλαμβάνει. Τώρα προβάλλεται στους κινηματογράφους η πρώτη του ταινία μεγάλου μήκους «Φίλοι για πάντα» που αναδεικνύει τη φιλία, την αγάπη, τις ανθρώπινες επαφές με χιούμορ και συναίσθημα.

Πολλοί σας έχουν στο μυαλό τους ως μια αυστηρή, σχεδόν αινιγματική παρουσία, ταυτισμένη αποκλειστικά με το αστυνομικό ρεπορτάζ. Ωστόσο, όσοι σας γνωρίζουν προσωπικά μιλούν για έναν άνθρωπο με χιούμορ, ζωντάνια και διάθεση για ζωή. Σας ενοχλεί η μονοδιάστατη εικόνα της αυστηρής, αινιγματικής δημοσιογράφου;

Μπορεί να γίνομαι δυσάρεστη κάποιες στιγμές γιατί είμαι ξεκάθαρη ευθύς και επίμονη αλλά θεωρώ πως πάνω από όλα είμαι δίκαιη.
Κατανοώ γιατί υπάρχει αυτή η εικόνα. Όταν ασχολείσαι καθημερινά με εξαφανίσεις, εγκλήματα, ανθρώπινες τραγωδίες και ανοιχτές πληγές, είναι αναπόφευκτο η δημόσια εικόνα σου να χαρακτηρίζεται από σοβαρότητα. Δεν μπορείς να προσεγγίζεις τέτοια θέματα επιφανειακά.

Όσοι με γνωρίζουν προσωπικά, ξέρουν ότι απολαμβάνω το χιούμορ την καλή παρέα, τις μικρές χαρές της καθημερινότητας, τις στιγμές που με επαναφέρουν στην κανονικότητα. Αν κάτι με απασχολεί πραγματικά όμως δεν είναι η εικόνα, αλλά η ουσία, να κάνω σωστά τη δουλειά μου, με σεβασμό στους ανθρώπους που με εμπιστεύονται τις πιο δύσκολες στιγμές της ζωής τους. Αν γι’ αυτό χρειάζεται να φαίνομαι αυστηρή, συγκρατημένη ή αινιγματική, το αποδέχομαι.

Πώς αντιμετωπίζετε το γεγονός ότι αποσπάσματα της εκπομπής συχνά γίνονται viral στα social media, ενώ παράλληλα κάποιοι έχουν φτάσει να συνδέουν τις αποκαλύψεις των ερευνών ακόμη και με τον συμβολισμό που αποδίδουν στο χρώμα των ρούχων που επιλέγετε να φορέσετε; Σας διασκεδάζει, σας ενοχλεί ή το θεωρείτε αναπόφευκτο κομμάτι της εποχής;

Εκείνο που με ενδιαφέρει δεν είναι τι θα γίνει viral, αλλά τι θα φέρει αποτέλεσμα. Αν ένα βίντεο, μια φράση ή μια στιγμή της εκπομπής βοηθήσει έστω και λίγο στο να κινηθούν διαδικασίες ή να βρεθεί μια άκρη, τότε έχει επιτελέσει τον σκοπό του. Τα social media έχουν τη δική τους δυναμική, λειτουργούν με υπερβολή, ταχύτητα και συχνά με ερμηνείες που ξεπερνούν την πραγματικότητα. Είναι κομμάτι της εποχής που δεν μπορείς να το αγνοήσεις άλλα ούτε να το ελέγξεις απόλυτα. Το ότι υπάρχει ενδιαφέρον και συμμετοχή, δείχνει στην πράξη ότι οι υποθέσεις που αναδεικνύουμε αγγίζουν τον κόσμο, τον κινητοποιούν και τον προβληματίζουν. Μια και με ρωτάτε για το χρώμα, θα το ξαναπώ: Το κόκκινο είναι το αγαπημένο μου!

Ποιες είναι οι αξίες με τις οποίες πορεύεστε πάντα στη ζωή;

Η αλήθεια, η δικαιοσύνη και πάνω απ' όλα η ανθρωπιά!