Με 66.000 θεατές ολοκληρώθηκε το 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης - Τι είδαμε, τι ακούσαμε και τι δεν μας άρεσε

Βρεθήκαμε στη Θεσσαλονίκη στις αρχές Μαρτίου, σε εκείνες τις μέρες που όλη η πόλη κινείται γύρω από το σινεμά, με ουρές έξω από αίθουσες και συζητήσεις που ξεκινούν μετά τις προβολές και καταλήγουν αργά το βράδυ μ' ένα ποτό. Έτσι ολοκληρώθηκε το 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, συγκεντρώνοντας 66.000 θεατές τόσο στις φυσικές προβολές όσο και online, αλλά και στις παράλληλες εκδηλώσεις.

Από τις 5 έως τις 15 Μαρτίου, η πόλη φιλοξένησε πρεμιέρες, συζητήσεις, masterclasses, ειδικές δράσεις και βραδινά πάρτι, δημιουργώντας ένα γεμάτο και πολυδιάστατο πρόγραμμα. Ανάμεσα στους καλεσμένους ξεχώρισαν σημαντικές προσωπικότητες του παγκόσμιου σινεμά, ενώ τιμητικοί Χρυσοί Αλέξανδροι απονεμήθηκαν σε δημιουργούς που έχουν αφήσει το δικό τους αποτύπωμα στον πολιτισμό.

Μέσα σε έντεκα ημέρες, η διοργάνωση έδειξε ότι δεν αφορά μόνο τις ταινίες, αλλά λειτουργεί και ως σημείο συνάντησης για ιδέες και ανθρώπους. Πραγματοποιήθηκαν οκτώ masterclasses, συζητήσεις και παρουσιάσεις με ελεύθερη είσοδο, δίνοντας στο κοινό άμεση πρόσβαση στη γνώση και την εμπειρία των δημιουργών. Περισσότερες από 2.500 ακροάσεις podcast κατέγραψε το σχετικό τμήμα, επιβεβαιώνοντας τη διαρκώς αυξανόμενη απήχηση του μέσου. Πάνω από 700 προβολές XR έφεραν το κοινό σε επαφή με νέες, immersive μορφές αφήγησης.

Στην Αγορά πραγματοποιήθηκαν 559 συναντήσεις μεταξύ 552 επαγγελματιών από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Συναντήσεις που φιλοδοξούν να μετατραπούν σε μελλοντικά πρότζεκτ, σενάρια και ταινίες. 197 ταινίες ήταν διαθέσιμες σε επαγγελματίες και δημοσιογράφους μέσω της πλατφόρμας Cinando. Παράλληλα, προβλήθηκαν 57 ελληνικές ταινίες, με εννέα από αυτές να συμμετέχουν στα επίσημα διαγωνιστικά τμήματα.

Όσο για τα βραβεία, τρεις ταινίες ξεχώρισαν κερδίζοντας τους Χρυσούς Αλέξανδρους των διαγωνιστικών τμημάτων. Τον Χρυσό Αλέξανδρο του Διεθνούς Διαγωνιστικού απέσπασε η «Λύτρωση» του Μίχαου Μάρτσακ, η οποία μπαίνει αυτόματα στη λίστα προεπιλογής για το επόμενο Όσκαρ καλύτερου ντοκιμαντέρ. Η ταινία αφηγείται την εξαφάνιση ενός 16χρονου αγοριού που, εγκαταλείποντας το σπίτι του, το 2023, άφησε πίσω του ένα μεγάλο κενό και μια οικογένεια γεμάτη αναπάντητα ερωτήματα. Τον Χρυσό Αλέξανδρο του διαγωνιστικού τμήματος Newcomers κέρδισε το «Δεν κοστίζει τίποτα» της Μαίρης Μπουλή, ενώ στο Film Forward ξεχώρισε το «Dear Future» της Χριστιάνας Χειραναγνωστάκη. Και τα δύο έχουν έντονο ελληνικό ενδιαφέρον, όπως και οι διακρίσεις των «Bugboy» του Λουκά Παλαιοκρασσά και «EXILE(S), Ιστορίες ενός νησιού» του Γιώργου Ηλιόπουλου.

Εναρξη με Ντόναλτ Τραμπ

Η έναρξη του φεστιβάλ πραγματοποιήθηκε με το ντοκιμαντέρ «Ρώτα την Ι Τζιν», που αφηγείται την ιστορία της δημοσιογράφου και συγγραφέα Τζιν Κάρολ, η οποία μήνυσε τον Ντόναλντ Τραμπ για σεξουαλική κακοποίηση και συκοφαντική δυσφήμιση, καταφέρνοντας να τον κερδίσει δύο φορές στη δικαστική αίθουσα, μια πρωτιά με ιδιαίτερη συμβολική βαρύτητα. «Φτάσαμε σε αυτή την όμορφη, ζωντανή πόλη, όπου γιορτάζονται ο κινηματογράφος και η αλήθεια. Ταυτόχρονα, όμως, ζούμε σε μια δύσκολη εποχή για τον κόσμο, για όλους όσοι νοιαζόμαστε για την αλήθεια, τη δικαιοσύνη και το δικαίωμα να ζούμε ελεύθερα, χωρίς φόβο βίας, εκτοπισμού ή αντιποίνων», ανέφερε η σκηνοθέτρια Άιβι Μίροπολ.

Την επόμενη ημέρα παρουσιάστηκε η ταινία «Τα Μάρμαρα» του Ντέιβιντ Ουίλκινσον, αφιερωμένη στην επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα. Ο ίδιος ζήτησε η προβολή να πραγματοποιηθεί στις 6 Μαρτίου, επέτειο θανάτου της Μελίνα Μερκούρη. Παρουσιάζοντας το έργο του, δήλωσε περήφανος για τη διεθνή πρεμιέρα στη Θεσσαλονίκη, εκφράζοντας παράλληλα τη ντροπή του για το γεγονός ότι το αίτημα της Ελλάδας παραμένει ανεκπλήρωτο.

Στο φεστιβάλ προβλήθηκαν επίσης δύο ντοκιμαντέρ αφιερωμένα στην club σκηνή του Βερολίνου, «KitKatClub – Τα φετίχ του Βερολίνου» και «B-Movie: Λαγνεία και μουσική στο Δυτικό Βερολίνο», που ενέπνευσαν και το πάρτι Berlin to Thessaloniki. Με τη λειτουργική χρήση slick ασπρόμαυρης φωτογραφίας –που θυμίζει Ρόμπερτ Μέιπλθορπ όταν καδράρει πάνω σε βινύλ, δέρματα και άλλα fetish gears–, η ταινία του Φίλιπ Φούσενεγκερ, που παρακολουθήσαμε, σκιαγραφεί ένα μωσαϊκό χαρακτήρων που κινούνται μέσα και γύρω από το club, όπου η σεξουαλικότητα λειτουργεί σχεδόν ως καθημερινή ιεροτελεστία. Αποφεύγει τόσο την εξιδανίκευση του χώρου όσο και τον εύκολο εντυπωσιασμό, παρουσιάζοντάς τον ως μια κοινότητα με τις δικές της αντιφάσεις, έναν χώρο που αποκτά νόημα μέσα από τις πολύπλοκες ζωές που εκτείνονται πολύ πέρα από τα όριά του.

Ένα ξεχωριστό οδοιπορικό σε διάφορα μέρη της Ελλάδας παρουσιάστηκε με οδηγό τον βραβευμένο με Grammy συγγραφέα του βιβλίου «Ηπειρώτικο μοιρολόι» Κρίστοφερ Κινγκ. Πρόκειται για το επεισόδιο «Γιατί είναι μαύρα τα βουνά: Τελετές», μια συμπαραγωγή της COSMOTE TV και του Onassis Culture. Το ντοκιμαντέρ καταγράφει τη μουσική τελετουργία, τα έθιμα και το βίωμα, αναδεικνύοντας τη σύνδεση με τον κύκλο της ζωής και τη σημασία τους για κάθε κοινότητα.

Ο Κρίστοφερ Κινγκ σημείωσε ότι «η σειρά είναι ένα ντοκιμαντέρ αλλά ταυτόχρονα είναι κι ένα mockumentary, καθώς έχει στοιχεία μυθοπλασίας. Υπάρχει μια υφέρπουσα απορία για το τι κάνει ένας καουμπόι στα βουνά και γιατί έχει το δικαίωμα να αναρωτιέται για τη μουσική και την ταυτότητα». Μετά την προβολή, η εμπειρία συνεχίστηκε με γλέντι, μουσική από τον λυράρη Θανάσης Στυλίδης και χορό.

Εκλεκτοί καλεσμένοι

Ένα από τα highlights ήταν το masterclass του κορυφαίου αμερικανού καλλιτέχνη και κινηματογραφιστή Μπιλ Μόρισον, με τίτλο «Αποκαλύπτοντας το κρυμμένο κάδρο», που πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα Παύλος Ζάννας. Το masterclass συνδέθηκε με το μεγάλο αφιέρωμα του φεστιβάλ στα αρχεία, ενώ παράλληλα παρουσιάστηκε και ειδικό spotlight με έξι ταινίες του δημιουργού. Ο Μόρισον, που έχει χαρακτηριστεί από τους New York Times ως «ποιητής των χαμένων ταινιών», παρουσίασε μέρος της δουλειάς του βασισμένο σε σπάνιο ή φθαρμένο αρχειακό υλικό, αναλύοντας τις πρακτικές αναζήτησης και διάσωσής του, με ιδιαίτερη έμφαση σε ντοκιμαντέρ γυρισμένα σε φιλμ νιτρικής βάσης.

«Τον κινηματογράφο δεν τον αγγίζουμε. Τον χρησιμοποιούμε για να δημιουργήσουμε την ψευδαίσθηση ενός χώρου μέσα στον οποίο ελπίζουμε να εισέλθουμε» είπε ο αμερικανός καλλιτέχνης Μπιλ Μόρισον, τιμώμενος δημιουργός της 28ης διοργάνωσης, ο οποίος παρέλαβε Χρυσό Αλέξανδρο για το σύνολο της προσφοράς του στον πολιτισμό.

Παράλληλα, η λαμπερή σταρ του παγκόσμιου σινεμά Ζιλιέτ Μπινός γιόρτασε τα γενέθλιά της, στη Θεσσαλονίκη. Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη συναντήθηκε με την ηθοποιό και Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Κινηματογράφου, με την οποία συζήτησαν για την τελετή απονομής των βραβείων που θα πραγματοποιηθεί τον Ιανουάριο του 2027, στην Αθήνα, καθώς και για ζητήματα πολιτισμού. 

Η Ζιλιέτ Μπινός παρουσίασε επίσης το σκηνοθετικό της ντεμπούτο «In-I In Motion», βασισμένο στη συνεργασία της με τον βρετανό χορευτή Άκραμ Καν. Ανεβαίνοντας στη σκηνή του Ολύμπιον, σημείωσε ότι η Θεσσαλονίκη «γίνεται το δεύτερο σπίτι» της, προσθέτοντας: «Ελπίζω ότι αυτή η ταινία θα μιλήσει στην καρδιά και στο μυαλό σας».

Έκτακτη προβολή

Το φεστιβάλ πραγματοποίησε έκτακτη προβολή του ντοκιμαντέρ «Πέστε, ο πόθος που φυτρώνει» του Στέργιου Πάσχου, στη μνήμη του Γιώργου Πανουσόπουλου. Για τον σπουδαίο δημιουργό μίλησε ο πρόεδρος της Ελληνικής Ακαδημίας Κινηματογράφου, Λευτέρης Χαρίτος, ο οποίος υπήρξε συνεργάτης του. «Υπήρξε ένας πολύ ιδιαίτερος άνθρωπος και ένας σκηνοθέτης που δεν επηρεάστηκε ποτέ από τα εκάστοτε κινηματογραφικά ρεύματα της εποχής του: για τον Γιώργο, ήταν σαν να μην υπήρχαν. Οι ταινίες του, ακόμη και η τελευταία, ενώ απευθύνονταν σε όλο τον κόσμο, κατάφερναν να διατηρήσουν κάτι το τρομερά προσωπικό. Ήταν γεμάτες από χαρά για τη ζωή, όπως και ο ίδιος».

Ανάμεσα στα ντοκιμαντέρ που προβλήθηκαν και τράβηξε το ενδιαφέρον του κοινού ήταν «Κιμ Νόβακ: Δεσμώτρια του Ιλίγγου». Ο σκηνοθέτης Αλεξάντρ Ο’ Φιλίπ βρέθηκε στο Ολύμπιον και σημείωσε: «Έχοντας δουλέψει με τον Ουίλιαμ Φρίντκιν, τον Ουίλιαμ Σάτνερ και την Κιμ Νόβακ πρέπει να πω ότι οι άνθρωποι αυτοί είναι φανταστικοί, έχουν γεμάτες καριέρες, γεμάτες ζωές. Και η σοφία τους έγκειται στην παραδοχή "ουδέν οίδα". Σε αντιδιαστολή με το σήμερα που επικρατεί η φράση "ξέρω τις λύσεις για τα πάντα"». 

Filmography: Διάσωση και προώθηση του ελληνικού κινηματογράφου

Κατά τη διάρκεια του φεστιβάλ, είχαμε την ευκαιρία να δούμε και να μάθουμε περισσότερες πληροφορίες για το Filmography, το  οποίο θα είναι διαθέσιμο μετά το φετινό Πάσχα. Η νέα δίγλωσση πλατφόρμα μετατρέπει τα δεδομένα του ελληνικού σινεμά σε εργαλείο γνώσης και ερμηνείας, συνδέοντας ταινίες, ανθρώπους και ιστορικό πλαίσιο. 

Για αρχή, θα παρουσιαστούν 2.016 ταινίες μικρού και μεγάλου μήκους, 1.564 μεγάλου μήκους, 451 μικρού μήκους, 768 σκηνοθέτες με βιογραφικά και φιλμογραφία τους, 416 πεδία τεκμηρίωσης συντελεστών και 7.730 φωτογραφίες. Στόχος είναι η πλατφόρμα να εμπλουτίζεται διαρκώς, λειτουργώντας ως ένα δυναμικό αποθετήριο που προσκαλεί τον επισκέπτη να περιηγηθεί, να συγκρίνει, να επιστρέφει ξανά και ξανά για να ανακαλύψει νέες συνδέσεις κάθε φορά.

Ένα από τα σημαντικότερα κομμάτια του έργου είναι μία σειρά από 30 πρωτότυπες συνεντεύξεις που πραγματοποιήθηκαν από τον Απρίλιο του 2025 έως σήμερα, με εμβληματικούς δημιουργούς και συντελεστές ταινιών, ανάμεσά τους και η τελευταία συνέντευξη που έδωσε ο Θανάσης Ρεντζής, τον Μάιο του 2025. Το κοινό θα έχει την μοναδική ευκαιρία να απολαύσει τους αγαπημένους δημιουργούς και συντελεστές σε εφ’ όλης της ύλης συνεντεύξεις/ντοκιμαντέρ, στις οποίες μοιράζονται σκέψεις, στιγμές, σχέσεις και ιστορίες. Όλες μαζί χαρτογραφούν την ιστορία της ελληνικής κινηματογραφίας.

Η προχειρότητα των ελληνικών ντοκιμαντέρ

Τα ελληνικά ντοκιμαντέρ που παρουσιάστηκαν φέτος άφησαν μια μάλλον αντιφατική εντύπωση και σε αρκετές περιπτώσεις, δυστυχώς, απογοητευτική. Παρότι υπήρχαν ενδιαφέρουσες θεματικές και καλές προθέσεις, το τελικό αποτέλεσμα συχνά δεν κατάφερε να τις υποστηρίξει ουσιαστικά. Ένα βασικό πρόβλημα ήταν η αίσθηση προχειρότητας που διέτρεχε πολλές από τις ταινίες.

Σε επίπεδο σκηνοθεσίας, αρκετά ντοκιμαντέρ έμοιαζαν να στερούνται ξεκάθαρης οπτικής και αφηγηματικής κατεύθυνσης. Η κάμερα απλώς κατέγραφε, χωρίς να «οδηγεί» τον θεατή ή να χτίζει μια συνεκτική αφήγηση. Το μοντάζ, σε αρκετές περιπτώσεις, δεν βοηθούσε στη ροή, με αποτέλεσμα ιστορίες που θα μπορούσαν να είναι δυνατές να χάνουν τη δύναμή τους. Αντίστοιχα, η μουσική επιμέλεια ήταν ανύπαρκτη ή αδιάφορη. Σε ένα είδος που βασίζεται τόσο στην ατμόσφαιρα και το συναίσθημα, η απουσία μουσικής έκανε πολλές ταινίες να μοιάζουν «επίπεδες», χωρίς ένταση ή δραματουργική κορύφωση.

Ακόμη πιο προβληματική ήταν η έλλειψη ουσιαστικής έρευνας. Πολλά ντοκιμαντέρ έμεναν στην επιφάνεια των θεμάτων που πραγματεύονταν, χωρίς να εμβαθύνουν ή να προσφέρουν μια νέα οπτική. Έλειπε η δημοσιογραφική επιμονή, η τεκμηρίωση και η διάθεση να ειπωθεί κάτι που να ξεπερνά το προφανές. Σε κάποιες περιπτώσεις, έδιναν την εντύπωση ότι ξεκίνησαν από μια καλή ιδέα, αλλά δεν ολοκληρώθηκαν ποτέ σε βάθος.

Φυσικά, δεν έλειψαν και οι εξαιρέσεις που έδειξαν ότι υπάρχουν δημιουργοί με άποψη, όπως τα «Μαργαριτάρι», «Bugboy», «2258: Μια ιστορία για την αναγέννηση της γης», «Ιερά Οδός, 21 χλμ.», «Survivors – Ξαναγράφοντας το μύθο της» και «The Greek Experiment». Ωστόσο, συνολικά, η εικόνα των ελληνικών ντοκιμαντέρ δημιουργεί έναν προβληματισμό για την έλλειψη ταλέντου, όσο για την απουσία φροντίδας, χρόνου και ουσιαστικής επεξεργασίας. Και αυτό είναι αρκετά ανησυχητικό.

Λήξη με... Όσκαρ

Στο κλείσιμο του 28ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, το κοινό κατέκλυσε το Ολύμπιον για να παρακολουθήσει την 98η τελετή απονομής των Όσκαρ. Το πάρτι περιλάμβανε DJ set εμπνευσμένο από κινηματογραφικά σάουντρακ, props για φωτογραφίες, θεματικό κοκτέιλ και μπίρες. Νωρίτερα προβλήθηκε το μήνυμα του Ντέιβιντ Μπορενστάιν, σκηνοθέτη της ταινίας «Ο κύριος Κανένας εναντίον του Πούτιν».

«Η Θεσσαλονίκη είναι ένας τόσο ξεχωριστός τόπος και το Φεστιβάλ της κατέχει ιδιαίτερη θέση στην καρδιά μου. Δυστυχώς δεν μπορούμε να είμαστε εκεί, καθώς αυτή την περίοδο βρισκόμαστε στο Λος Άντζελες, ολοκληρώνοντας μια πολύμηνη διαδρομή προώθησης του ντοκιμαντέρ ενόψει των βραβείων Όσκαρ». Λίγες ώρες αργότερα, στη διάρκεια της οσκαρικής βραδιάς, ο Μπορενστάιν θα παραλάμβανε το Όσκαρ Καλύτερου Ντοκιμαντέρ στέλνοντας ένα βαθιά πολιτικό μήνυμα και σημειώνοντας ότι η ταινία αφορά το πώς χάνει κανείς τη χώρα του και υπογράμμισε ότι αυτό συμβαίνει μέσα από μικρές, καθημερινές πράξεις συνέργειας και σιωπής. «Η προπαγάνδα δεν αρχίζει στα πεδία των μαχών· αρχίζει στις τάξεις των σχολείων. Και όταν τα παιδιά μεγαλώνουν μέσα σε αυτήν, τότε ο πόλεμος γίνεται μέρος της κανονικότητας. Ακόμα και ένας είναι πιο δυνατός από όσο νομίζει» ανέφερε.

Διαβάστε ακόμη

Το παρασκήνιο του πολέμου: Traders πόνταραν εκατοντάδες εκατομμύρια στο πετρέλαιο 15' πριν τις ανακοινώσεις Τραμπ

«Με κάλεσε ο Βορίδης στο γραφείο του και μου ζητήθηκε να παραιτηθώ»: Κατάθεση-«καταπέλτης» από Βάρρα για ΟΠΕΚΕΠΕ

Θρίλερ στις ΗΠΑ: Τετραπλά ακρωτηριασμένος αθλητής συνελήφθη για φόνο

Τραγωδία στη Σουηδία: 20χρονος ποδοσφαιριστής νεκρός από πυροβολισμούς - Ο δράστης τον μπέρδεψε με άλλον