Πετράλωνα: Στο μικροσκόπιο τα μέτρα ασφαλείας στις οικοδομές και η ανθεκτικότητα του κτιριακού αποθέματος

Σοβαρά ερωτήματα ως προς το εάν ελήφθησαν όλα τα απαιτούμενα μέτρα ασφαλείας στις εργασίες κατεδάφισης και εκσκαφής που είχαν ξεκινήσει στο όμορο οικόπεδο, φέρνει στο προσκήνιο η κατάρρευση της τετραώροφης πολυκατοικίας στα Πετράλωνα, στην οδό Αλκμήνης 22, το μεσημέρι της Τρίτης (30/6). Το περιστατικό, εξαιτίας του οποίου από θαύμα δεν θρηνήσαμε θύματα, σημειώθηκε ενώ δίπλα στο κτίριο βρίσκονταν σε εξέλιξη εργασίες κατεδάφισης και εκσκαφής διώροφου κτίσματος, στη θέση του οποίου πρόκειται να ανεγερθεί νέα πενταώροφη οικοδομή με υπόγειο και σοφίτα.

Τον προβληματισμό για την τήρηση των κανόνων ασφαλείας επιτείνει και το γεγονός ότι πριν την κατάρρευση πληροφορίες θέλουν περιοίκους να είχαν προβεί σε οχλήσεις προς του αρμόδιους καταγγέλλοντας ότι το κτίριο που τελικώς κατέρρευσε είχε αρχίσει να παίρνει κλίση όσο προχωρούσαν οι εργασίες στο όμορο οικόπεδο. Κατά τις ίδιες πληροφορίες, μάλιστα, την Τρίτη (30/6) είχαν ξεκινήσει εργασίες σταθεροποίησης κατά τη διάρκεια των οποίων τελικώς η πολυκατοικία κατέρρευσε.

Αν και η πολυκατοικία που χάθηκε σε ένα σύννεφο σκόνης είχε ανεγερθεί τη δεκαετία του ΄70, επιβεβαιώνοντας το γεγονός ότι η πλειονότητα των κτιρίων του κέντρου κουβαλά στα θεμέλιά της δεκαετίες ζωής και καταπονήσεων, εκπρόσωποι του τεχνικού κλάδου αναμένοντας τη λεπτομερή διερεύνηση του περιστατικού, συγκλίνουν στην εκτίμηση ότι η κατάρρευση δύσκολα μπορεί να αποδοθεί στην παλαιότητα του κτιρίου. Αντίθετα, θεωρούν πιθανότερο να προηγήθηκε κάποια αστοχία κατά τις εργασίες δίπλα στα θεμέλια, η οποία σταδιακά οδήγησε στην απώλεια της στατικής επάρκειας.

Να σημειωθεί ότι η εν λόγω πολυκατοικία, σύμφωνα με τα πρώτα στοιχεία, φέρεται να είχε κατασκευαστεί σε τρεις φάσεις τη δεκαετία του ΄70 και αρχικά να εκδόθηκε άδεια προσθήκης του 2ου ορόφου στο υφιστάμενο κτίσμα και ακολούθως άδεια προσθήκης του 3ου και του 4ου ορόφου.

Μετά την κατάρρευσή της κινητοποιήθηκαν άμεσα οι αρμόδιες υπηρεσίες, ενώ υπήρξε συνεννόηση δήμου Αθηναίων και Περιφέρειας Αττικής για τη συγκρότηση κλιμακίου μηχανικών, το οποίο θα προχωρήσει τάχιστα στον έλεγχο των όμορων κτιρίων και την εκτίμηση της στατικής τους επάρκειας.

Τα πιθανά σενάρια

Ο πρόεδρος του Συλλόγου Πολιτικών Μηχανικών Ελλάδας, Βασίλης Μπαρδάκης εξηγεί στο ethnos.gr ότι όταν οι εργασίες εκσκαφής προχωρούν βαθύτερα από το επίπεδο θεμελίωσης του γειτονικού κτιρίου, είναι πιθανό να αποκαλύπτονται τα θεμέλια, να χάνει το έδαφος τη φέρουσα ικανότητά του και τελικά να εκδηλώνεται καθίζηση ή ακόμη και κατάρρευση. «Εξαρτάται από το είδος των εργασιών που εκτελούνταν και κυρίως από το αν είχε προηγηθεί στατική και γεωτεχνική μελέτη», επισημαίνει, διευκρινίζοντας πάντως ότι η γεωτεχνική μελέτη δεν είναι υποχρεωτική σε όλες τις περιπτώσεις.

Ο ίδιος δεν αποκλείει και ένα δεύτερο ενδεχόμενο, σημειώνοντας πως κατά τη διάρκεια της κατεδάφισης ενδέχεται να απομακρύνθηκε κάποιο δομικό στοιχείο ή μεσοτοιχία που λειτουργούσε επί δεκαετίες ως έμμεση αντιστήριξη της γειτονικής οικοδομής. Σε παλαιές κατασκευές, τονίζει, ακόμη και στοιχεία που θεωρούνται δευτερεύοντα μπορεί στην πραγματικότητα να συμμετέχουν στη συνολική στατική λειτουργία του κτιρίου.

«Μπορεί κάποιο στοιχείο ή μεσοτοιχία που έκανε αντιστήριξη είτε να κατεδαφίστηκε ή να έπαθε κάποια αστοχία από τη διπλανή κατεδάφιση και να σταμάτησε να λειτουργεί η αντιστήριξη. Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή σε καθαιρέσεις και εκσκαφές καθώς μπορεί να δημιουργηθεί ένα αλυσιδωτό φαινόμενο. Εάν η νέα οικοδομή έχει σχεδιαστεί να έχει δύο υπόγεια και η διπλανή έχει ένα, θα πρέπει να υπάρξει υποχρεωτικά μια μελέτη αντιστήριξης», υπογραμμίζει ο κ. Μπαρδάκης συμπληρώνοντας πως κανείς δεν μπορεί πριν ολοκληρωθεί η διερεύνηση να αποκλείσει και το ενδεχόμενο να υποτιμήθηκε η κατεδάφιση και να μην ελήφθησαν υπόψη τα στοιχεία αντιστήριξης.

Ο ίδιος μάλιστα σημειώνει πως «πρόχειρες καταστάσεις» βλέπει συνήθως κανείς σε καθαιρέσεις τοίχων όπου οι εργασίες θεωρούνται απλούστερες, ενώ τονίζει πως σημασία έχει και το έδαφος.

Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και ο ομότιμος καθηγητής του ΕΜΠ στο Εργαστήριο Αντισεισμικής Τεχνολογίας, Κωνσταντίνος Σπυράκος. Αφού σημειώνει ότι προς το παρόν δεν υπάρχουν πλήρη στοιχεία και οποιαδήποτε εκτίμηση παραμένει υποθετική, αναφέρει πως από τα μέχρι στιγμής δεδομένα θεωρεί εύλογο το σενάριο να προκλήθηκε αρχικά κάποια μικρή βλάβη στα θεμέλια κατά τη διάρκεια των εργασιών. Με τη συνέχιση των εκσκαφών, η βλάβη ενδέχεται να επιδεινώθηκε μέχρι που προκάλεσε την απότομη κατάρρευση.

«Πιθανότατα δημιουργήθηκαν μικρές αστοχίες, οι οποίες εξελίχθηκαν όσο προχωρούσαν οι εργασίες», αναφέρει. Όπως εξηγεί, οι πολυκατοικίες της δεκαετίας του 1970 θεμελιώνονταν συνήθως με μεμονωμένα πέδιλα κάτω από κάθε κολόνα. Αν ένα μόνο πέδιλο χάσει τη στήριξή του, μπορεί να προκληθεί αστοχία της αντίστοιχης κολόνας και στη συνέχεια να ακολουθήσει αλυσιδωτή κατάρρευση.

Ο ρόλος της γεωτεχνικής μελέτης

Κοινή διαπίστωση των ειδικών αποτελεί ότι πριν από τόσο απαιτητικές εργασίες θα έπρεπε να έχει εξεταστεί με ιδιαίτερη προσοχή η κατάσταση τόσο του οικοπέδου όσο και της γειτονικής πολυκατοικίας. Ο κ. Σπυράκος υπογραμμίζει ότι, παρότι για έργα αυτής της κατηγορίας δεν είναι πάντα υποχρεωτική η γεωτεχνική μελέτη, αποτελεί ένα ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο, καθώς αποκαλύπτει τη σύσταση του εδάφους και τον τρόπο θεμελίωσης των όμορων κτιρίων.

Ακόμα όμως και εάν δεν έχει προηγηθεί κάτι τέτοιο, θα έπρεπε να έχουν γίνει δοκιμαστικές τομές κοντά στα θεμέλια της γειτονικής πολυκατοικίας, ώστε να διαπιστωθεί ακριβώς σε ποιο βάθος εδράζεται και ποια μέτρα αντιστήριξης απαιτείται να ληφθούν. «Όταν χτίζεις μια νέα πολυκατοικία δίπλα σε υφιστάμενο κτίριο, πρέπει να γνωρίζεις με ακρίβεια πώς είναι θεμελιωμένο το γειτονικό κτίσμα», επισημαίνει.

Οι παλιές οικοδομές δεν πέφτουν από μόνες τους, αλλά παραμένουν πιο ευάλωτες

Οι ειδικοί συμφωνούν ότι η ηλικία του κτιρίου δεν αποτελεί από μόνη της αιτία κατάρρευσης, ωστόσο δεν κρύβουν πως αυξάνει σημαντικά την ευπάθειά του όταν υπάρξει εξωτερική επιβάρυνση. Ο κ. Μπαρδάκης εξηγεί ότι οι παλαιότερες οικοδομές διαθέτουν συνήθως μικρότερες διατομές υποστυλωμάτων και διαφορετική φιλοσοφία σχεδιασμού σε σχέση με τα σύγχρονα κτίρια. «Ένα καινούργιο κτίριο είναι πολύ δυσκολότερο να καταρρεύσει με αυτόν τον τρόπο», σημειώνει, υπογραμμίζοντας ότι στις παλιές κατασκευές μία καθίζηση ή μία αστοχία στο έδαφος μπορεί να εξελιχθεί πολύ πιο γρήγορα σε συνολική κατάρρευση.

Αντίστοιχα, ο κ. Σπυράκος επισημαίνει ότι η παλαιότητα πιθανόν λειτούργησε ως επιβαρυντικός παράγοντας και όχι ως η αρχική αιτία του συμβάντος.

Τα κρίσιμα μέτρα ασφαλείας

Σε κάθε περίπτωση, στο περιστατικό των Πετραλώνων κρίσιμο παραμένει το εάν είχαν ληφθεί τα απαιτούμενα μέτρα αντιστήριξης κατά τις εργασίες. Πηγές κοντά στην υπόθεση επισημαίνουν ότι όταν πρόκειται να ανεγερθεί νέα οικοδομή με υπόγειο, οι εκσκαφές φτάνουν αρκετά βαθύτερα από τα θεμέλια των παλαιών γειτονικών κτιρίων, τα οποία συνήθως δεν διαθέτουν υπόγειους χώρους.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, εξηγούν, εφαρμόζονται ειδικές τεχνικές αντιστήριξης, όπως για παράδειγμα κατασκευή προσωρινών τοιχίων ή σκυροδέτηση, ώστε να διατηρηθεί η ευστάθεια του γειτονικού οικοπέδου. «Δεν πέφτει έτσι απλά μια πολυκατοικία», τονίζουν οι ίδιες πηγές, αφήνοντας να εννοηθεί ότι θα πρέπει να διερευνηθεί ενδελεχώς εάν τηρήθηκαν όλες οι προβλεπόμενες προδιαγραφές ασφαλείας, χωρίς αυτό βέβαια να σημαίνει αυτομάτως ότι κάτι τέτοιο δεν έγινε.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της οικοδομικής αδειοδότησης, η άδεια κατεδάφισης του διώροφου κτιρίου στην οδό Αλκμήνης 20 το οποίο είχε ανεγερθεί το 1956, εκδόθηκε τον Νοέμβριο του 2024, έχοντας λάβει την έγκριση του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής Κεντρικού Τομέα. Το κτίριο περιλάμβανε ισόγειο κατάστημα, αποθήκη και συνολική επιφάνεια περίπου 213 τετραγωνικών μέτρων. Η άδεια ανανεώθηκε τον Ιούλιο του 2025, υπήρξε προέγκριση και τελικά, τον Μάρτιο του 2026, η έκδοση της οικοδομικής άδειας για την ανέγερση πενταώροφης πολυκατοικίας.

Τεχνικοί που βρέθηκαν στο σημείο εκτιμούν ότι οι εργασίες είχαν ήδη περάσει από το στάδιο της κατεδάφισης και είχαν εισέλθει στη φάση των εκσκαφών για τη νέα θεμελίωση.

Στην επιφάνεια ξανά το κτιριακό απόθεμα της Αθήνας

Η κατάρρευση στα Πετράλωνα επαναφέρει στο προσκήνιο τη συζήτηση και για την ανθεκτικότητα των ιδιωτικών κατασκευών της Ελλάδας, καθώς η συντριπτική πλειονότητα των κτιρίων της χώρας έχει ανεγερθεί πριν από την εφαρμογή των σύγχρονων αντισεισμικών κανονισμών, ενώ πολλά από αυτά δεν έχουν υποστεί ουσιαστική συντήρηση ή ενίσχυση κατά τη διάρκεια της ζωής τους.

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, περίπου το 80% έως 90% των ελληνικών κτιρίων κατασκευάστηκε πριν από το 2000, γεγονός που σημαίνει ότι σχεδιάστηκε με προδιαγραφές οι οποίες απέχουν, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, από τα σημερινά πρότυπα αντισεισμικής προστασίας. Υπενθυμίζεται ότι ο πρώτος ελληνικός αντισεισμικός κανονισμός θεσπίστηκε το 1959, αναθεωρήθηκε το 1984, ενώ η ουσιαστική εναρμόνιση με τους ευρωπαϊκούς κανονισμούς πραγματοποιήθηκε το 2000 και εφαρμόστηκε στις νέες οικοδομές από το 2001.

Η ηλικιακή κατανομή του κτιριακού αποθέματος είναι ενδεικτική. Μέχρι το 1960 είχαν ανεγερθεί περίπου 1,5 εκατομμύριο κτίρια, που αντιστοιχούν στο ένα τέταρτο του συνόλου. Την περίοδο 1960-1985 κατασκευάστηκαν ακόμη 1,746 εκατομμύρια κτίρια, δηλαδή το 42,5% του αποθέματος. Από το 1986 έως το 2000 προστέθηκαν περίπου 831.000 κτίρια (20%), ενώ μετά το 2001 ανεγέρθηκε μόλις το 11,6% των σημερινών κτιρίων.

Αναφερόμενος στο ζήτημα, ο κ. Μπαρδάκης υπενθυμίζει ότι σήμερα η χώρα βρίσκεται ακόμη στη φάση εφαρμογής πρωτοβάθμιων προσεισμικών ελέγχων σε δημόσιες υποδομές σημειώνοντας ότι αντίστοιχες διαδικασίες αξιολόγησης θα ήταν χρήσιμο να επεκταθούν και στα ιδιωτικά κτίρια. Όπως εξηγεί, ένα σύστημα βαθμολόγησης της τρωτότητας θα μπορούσε να λειτουργεί ως «καμπανάκι» για τις κατασκευές που απαιτούν περαιτέρω διερεύνηση και προληπτικές παρεμβάσεις.

Διαβάστε ακόμη

Συναγερμός μετά την κατάρρευση πολυκατοικίας στα Πετράλωνα: Στο μικροσκόπιο μέτρα ασφαλείας στις οικοδομές και ανθεκτικότητα του κτιριακού αποθέματος

Την «εξάτμιση» των έργων για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας από το Ταμείο Ανάκαμψης καταγγέλλει το ΠΑΣΟΚ

Η γυναίκα έκπληξη για Σαμαρά, το στοίχημα Τσίπρα στον Πειραιά και το φάντασμα του Όρμπαν

Ζεσταίνονται οι κομματικές μηχανές της Ν.Δ.- Τα εκλογικά σενάρια που επιμένουν και η μάχη της συσπείρωσης