Brain drain: Έξι στους 10 που μετανάστευσαν στην κρίση γύρισαν στην Ελλάδα

Αυξητική τάση παρουσιάζει τα τελευταία χρόνια ο αριθμός των Ελλήνων του εξωτερικού που επιλέγουν να επιστρέψουν στην Ελλάδα, σύμφωνα με τη μελέτη OECD Diaspora Review Greece. Η έρευνα εκπονήθηκε από τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) σε συνεργασία με το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Ηλεκτρονικού Περιεχομένου (ΕΚΤ) και παρουσιάστηκε σήμερα για πρώτη φορά σε ειδική εκδήλωση που διοργάνωσαν η Γενική Γραμματεία Συντονισμού της Προεδρίας της Κυβέρνησης και το ΕΚΤ.

Η μελέτη χαρτογραφεί την ελληνική διασπορά στα κράτη-μέλη του ΟΟΣΑ, αποτυπώνοντας τις τάσεις μετανάστευσης των τελευταίων δεκαετιών, τα δημογραφικά και κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά των Ελλήνων που ζουν στο εξωτερικό, την ένταξή τους στις αγορές εργασίας, καθώς και τις προοπτικές επιστροφής τους στην Ελλάδα.

Τα ευρήματα της μελέτης δείχνουν ότι η σχέση της Ελλάδας με τους Έλληνες που ζουν και εργάζονται στο εξωτερικό εισέρχεται σε μια νέα φάση, η οποία χαρακτηρίζεται από τη σταδιακή μεταβολή των μεταναστευτικών ροών και την ενίσχυση των τάσεων επαναπατρισμού.

Το 2023 η χρονιά-καμπή

Με βάση τα στοιχεία της μελέτης, το 2023 αποτέλεσε σημείο καμπής, καθώς οι εκτιμώμενες εισροές Ελλήνων πολιτών ανήλθαν σε περίπου 46.000, έναντι 37.000 αναχωρήσεων. Το 2024 η διαφορά διευρύνθηκε περαιτέρω, με σχεδόν 52.000 εισόδους και περίπου 32.000 εξόδους.

Συνολικά, την περίοδο 2010-2024 έφυγαν από την Ελλάδα 773.296 Έλληνες και Ελληνίδες, ενώ επέστρεψαν 473.044. Αυτό σημαίνει ότι περίπου έξι στους δέκα από όσους μετανάστευσαν τα χρόνια της κρίσης και μετά έχουν επαναπατριστεί.

Η μελέτη επισημαίνει, πάντως, ότι το θετικό ισοζύγιο των τελευταίων δύο ετών δεν επιτρέπει εφησυχασμό, αλλά αποτελεί ένδειξη αλλαγής κατεύθυνσης, η οποία συνδέεται με τη βελτίωση της απασχόλησης, των επαγγελματικών ευκαιριών και της εμπιστοσύνης στις προοπτικές της χώρας.

Επιστρέφουν κυρίως εργαζόμενοι υψηλής εξειδίκευσης

Ιδιαίτερη σημασία έχει το προφίλ όσων επιστρέφουν. Σύμφωνα με τη μελέτη, οι επαναπατρισθέντες διαθέτουν κατά μέσο όρο υψηλό εκπαιδευτικό και επαγγελματικό κεφάλαιο. Περισσότεροι από τους μισούς που επέστρεψαν πρόσφατα είναι ηλικίας 20 έως 39 ετών, περίπου τρεις στους πέντε έχουν τριτοβάθμια εκπαίδευση, ενώ σχεδόν οι μισοί από όσους εργάζονται απασχολούνται σε επαγγέλματα υψηλής ειδίκευσης.

Ωστόσο, η ένταξη στην ελληνική αγορά εργασίας δεν είναι άμεση. Το ποσοστό απασχόλησης διαμορφώνεται περίπου στο 46% για όσους έχουν μόλις επιστρέψει, ενώ φτάνει στο 72% για όσους βρίσκονται στη χώρα επί πέντε χρόνια.

Το στοιχείο αυτό αναδεικνύει την ανάγκη για καλύτερη πληροφόρηση πριν από την επιστροφή, αποτελεσματικότερη αντιστοίχιση με διαθέσιμες θέσεις εργασίας, ταχύτερη αναγνώριση προσόντων και υποστήριξη σε φορολογικά, ασφαλιστικά, στεγαστικά και οικογενειακά ζητήματα.

Τα κίνητρα επιστροφής

Στις πολιτικές που έχουν εφαρμοστεί περιλαμβάνονται φορολογικά κίνητρα για όσους επιστρέφουν στην Ελλάδα για να εργαστούν ή να ξεκινήσουν επιχειρηματική δραστηριότητα, δράσεις όπως το ReBrain Greece και οι Ημέρες Καριέρας στο εξωτερικό, καθώς και πρωτοβουλίες για τη σύνδεση εξειδικευμένων επαγγελματιών με ελληνικές επιχειρήσεις.

Από το 2020 εφαρμόζεται ειδικό φορολογικό καθεστός που προβλέπει μείωση κατά 50% του φόρου εισοδήματος από μισθωτή εργασία ή επιχειρηματική δραστηριότητα στην Ελλάδα για επτά έτη, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Παράλληλα, έχουν προχωρήσει παρεμβάσεις για την απλοποίηση της αναγνώρισης επαγγελματικών προσόντων, όπως στην περίπτωση ιατρικών ειδικοτήτων και εξειδικεύσεων που έχουν αποκτηθεί σε χώρες με σημαντική ελληνική παρουσία, μεταξύ των οποίων οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, ο Καναδάς, η Αυστραλία, η Νέα Ζηλανδία και η Ελβετία.

Τι καταγράφει η μελέτη

Η μελέτη προσφέρει μία ολοκληρωμένη εικόνα της ελληνικής διασποράς στα κράτη μέλη του ΟΟΣΑ, χαρτογραφώντας τις μεταναστευτικές τάσεις των τελευταίων δεκαετιών και αναδεικνύοντας τα δημογραφικά, εκπαιδευτικά και επαγγελματικά χαρακτηριστικά των Ελλήνων που ζουν και εργάζονται στο εξωτερικό.

Συγκεκριμένα καταγράφει:

• Μεταναστευτικές τάσεις και γεωγραφική κατανομή. Αποτυπώνονται το μέγεθος, η γεωγραφική κατανομή και η διαχρονική εξέλιξη της ελληνικής διασποράς στις χώρες του ΟΟΣΑ. Παράλληλα, αναλύονται οι πρόσφατες τάσεις μετανάστευσης και οι προθέσεις αποδημίας των Ελλήνων πολιτών.
• Δημογραφικά και κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά των Ελλήνων μεταναστών και των οικογενειών τους, όπως φύλο, ηλικία και επίπεδο εκπαίδευσης. Η ανάλυση αναδεικνύει τη σύνθεση και την εξέλιξη του ανθρώπινου δυναμικού της διασποράς.
• Ένταξη και δεξιότητες στην αγορά εργασία. Παρουσιάζεται η συμμετοχή των Ελλήνων μεταναστών στην αγορά εργασίας, εξετάζοντας την απασχόληση, την ανεργία και την κατανομή τους σε επαγγελματικούς κλάδους. Επίσης, αναλύονται οι δεξιότητές τους, το φαινόμενο της υπερεκπαίδευσης και η επιχειρηματική δραστηριότητα.
• Επιστροφή στην Ελλάδα. Αναλύονται οι τάσεις επαναπατρισμού, καθώς και οι παράγοντες που τις επηρεάζουν. Επιπλέον, εξετάζονται πολιτικές και καλές πρακτικές που μπορούν να ενισχύσουν την προσέλκυση και την επανένταξη των Ελλήνων της διασποράς.
• Διεθνής κινητικότητα, εκπαιδευτικό επίπεδο και ερευνητική δραστηριότητα Ελλήνων φοιτητών και ερευνητών, καθώς και τα δημογραφικά και επαγγελματικά χαρακτηριστικά τους. Εξετάζονται η διάρκεια παραμονής τους στο εξωτερικό και οι προοπτικές επιστροφής τους στην Ελλάδα.
• Στρατηγικές αξιοποίησης ανθρώπινου δυναμικού-Οι υφιστάμενες πολιτικές, καθώς και οι προτεινόμενες παρεμβάσεις που ενδέχεται να ενισχύσουν τη σύνδεση της διασποράς με τη χώρα και να αξιοποιήσουν το ανθρώπινο κεφάλαιο.

Βασικά συμπεράσματα σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας:

• Από το 2021, καταγράφεται σταθερή αύξηση του αριθμού των Ελλήνων πολιτών που επιστρέφουν στην Ελλάδα.
• Χρονιά-καμπή το 2023, για πρώτη φορά από την έναρξη της οικονομικής κρίσης το 2009 που το brain drain έγινε brain gain.
• Στη διετία 2023-2024 έφυγαν 69.000 και επέστρεψαν 98.000.
• Από τους 10 Έλληνες πολίτες που έφυγαν μεταξύ 2010-2025 επαναπατρίστηκαν οι 6.
• H Ελλάδα είναι στην 4η θέση μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ ως προς τις επιστροφές πολιτών της.
• Οι πρόσφατοι επαναπατρισθέντες είναι, κατά κανόνα, νεότεροι και υψηλότερα εκπαιδευμένοι σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό.
• Τα τελευταία χρόνια διαμορφώνεται μία πιο εξωστρεφής και αναπτυξιακή προσέγγιση στη σχέση της Ελλάδας με τη διασπορά.
• Το 93% των Ελλήνων μεταναστών διαμένει σε μόλις 12 χώρες του ΟΟΣΑ (Γερμανία, Ηνωμένες Πολιτείες, Αυστραλία, Ηνωμένο Βασίλειο και Καναδάς οι βασικοί προορισμοί).
• Την τελευταία δεκαετία, παρατηρείται σταδιακή η μετατόπιση της ελληνικής μετανάστευσης προς περισσότερο ενδο-ευρωπαϊκά πρότυπα κινητικότητας.
• Προσαρμογή των πολιτικών για την ενίσχυση των επιστροφών ανά χώρα, ηλικία, επάγγελμα, βαθμό δεσμού με την Ελλάδα και βάση των αναγκών κάθε ομάδας.
• Βασική πρόκληση όχι μόνο η αναστροφή του brain drain, αλλά και η μετάβαση σε ένα ολοκληρωμένο μοντέλο διαχείρισης της διεθνούς κινητικότητας των Ελλήνων.
• Αξιοποίηση της διασποράς και με οργανωμένες δράσεις για mentoring, venture capital, διεθνοποίηση επιχειρήσεων, πρόσβαση σε αγορές, τεχνολογική μεταφορά και συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.
• Η επιστροφή νέων και υψηλά καταρτισμένων Ελλήνων απαιτεί πολιτικές εργασιακής επανένταξης, αξιοκρατίας, στήριξης της επιχειρηματικότητας και δημιουργίας ελκυστικών συνθηκών παραμονής και εξέλιξης στην Ελλάδα.
• Χρειάζεται μόνιμος διακυβερνητικός μηχανισμός για τη διασύνδεση με τη διασπορά και την υποστήριξη της επιστροφής.

Διαβάστε ακόμη

Απάτη 400.000 σε βάρος του ΕΟΠΥΥ - Συνελήφθη υποψήφιος βουλευτής για απάτες μέσω εικονικής συνταγογράφησης

Οδηγός ταξί χρέωσε 175€ από το «Ελευθέριος Βενιζέλος» μέχρι το κέντρο της Αθήνας

Στις ΗΠΑ ξέσπασε επιδημία «εκρηκτικής» διάρροιας και δεν ξέρουν τι φταίει

Ελ Νίνιο: Καύσωνας, ξηρασία, έντονες βροχοπτώσεις - Το φαινόμενο του Ειρηνικού ταράζει τα διεθνή «νερά»