Νέο ράπισμα από την Κομισιόν: «Καμπάνα» για 66 ΧΥΤΑ - Θάβουμε το 80% των σκουπιδιών, στο 18,5% η ανακύκλωση

Με νέα ...ευρωκαμπάνα κινδυνεύει η χώρα μας, η οποία για ακόμα μία φορά παραπέμφθηκε στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το θέμα της διαχείρισης των αποβλήτων, καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έκρινε ότι η χώρα - παρά τις προειδοποιήσεις και τα πρόστιμα που της έχουν ήδη επιβληθεί - εξακολουθεί να μην εφαρμόζει σωστά τους ευρωπαϊκούς κανόνες για την υγειονομική ταφή και τη διαχείριση των απορριμμάτων.

Σύμφωνα με την απόφαση, από τους 81 χώρους υγειονομικής ταφής που παρέμειναν υπό εξέταση μετά το κλείσιμο τριών, οι 66, δηλαδή ποσοστό 81%, δεν συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις, ενώ την ίδια ώρα δεν υπάρχει επαρκής δυναμικότητα για την επεξεργασία των σύμμεικτων αστικών αποβλήτων πριν αυτά καταλήξουν στην ταφή.

Η υπόθεση έχει βάθος πέντε ετών, με την πρώτη προειδοποίηση προς την Ελλάδα να φτάνει τον Νοέμβριο του 2021, όταν η Κομισιόν εντόπισε προβλήματα σε 84 χώρους υγειονομικής ταφής και παράλληλα έκρινε ότι η χώρα δεν είχε δημιουργήσει ένα ολοκληρωμένο και επαρκές δίκτυο υποδομών για τη διαχείριση των αποβλήτων, με βάση τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές.

Τον Δεκέμβριο του 2024 ακολούθησε η αιτιολογημένη γνώμη και έκτοτε αξιολογήθηκαν οι απαντήσεις των ελληνικών αρχών και τα διαθέσιμα στοιχεία. Τρεις χώροι έκλεισαν, όμως η εικόνα στους υπόλοιπους 81 δεν άλλαξε αρκετά ώστε να πείσει τις Βρυξέλλες, με αποτέλεσμα οι 66 να εξακολουθούν να θεωρούνται μη συμμορφούμενοι και η Επιτροπή να κάνει πλέον το επόμενο βήμα, οδηγώντας την Ελλάδα στο Δικαστήριο.

Μολονότι το υπουργείο Περιβάλλοντος προανήγγειλε το 2022 ότι την επόμενη διετία θα μηδενίζονταν τα πρόστιμα για τις παράνομες χωματερές, η πραγματικότητα ήρθε να διαψεύσει τις ελπίδες, με τη χώρα μας (μαζί με την Κύπρο) να βρίσκεται υπόλογη για την εφαρμογή δύο βασικών ευρωπαϊκών οδηγιών, της 1999/31/ΕΚ για την υγειονομική ταφή των αποβλήτων και της 2008/98/ΕΚ οδηγίας-πλαίσιο για τα απόβλητα.

Η πρώτη αφορά τους κανόνες λειτουργίας και τις προϋποθέσεις για τους χώρους ταφής και προβλέπει, μεταξύ άλλων, ότι τα απόβλητα που οδηγούνται σε αυτούς πρέπει να έχουν προηγουμένως υποβληθεί σε επεξεργασία. Η δεύτερη θέτει το συνολικό πλαίσιο για την πρόληψη, την ανάκτηση και τη διάθεση των αποβλήτων, με τρόπο που να προστατεύεται η ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον. Για την Κομισιόν, η Ελλάδα δεν έχει εξασφαλίσει επαρκώς ούτε τη συμμόρφωση των χώρων ταφής ούτε την αναγκαία υποδομή που πρέπει να προηγείται της τελικής διάθεσης.

Για τη χώρα μας, εφόσον τελικώς καταδικαστεί, αυτή δεν θα είναι η πρώτη φορά που θα κληθεί να καταβάλλει υπέρογκα πρόστιμα. Μόλις πριν έναν χρόνο, το Ευρωδικαστήριο καταδίκασε την Ελλάδα γιατί δεν συμμορφώθηκε με απόφαση του 2014 που την υποχρέωνε να θέσει τέλος στη λειτουργία χώρου υγειονομικής ταφής μέσα στο θαλάσσιο εθνικό πάρκο, σε οικότοπο της Caretta-Caretta. Ο χώρος ήταν κορεσμένος και δυσλειτουργικός και συνδεόταν με κινδύνους για την υγεία και το περιβάλλον. Όταν διαπιστώθηκε ότι η Ελλάδα δεν είχε συμμορφωθεί με την απόφαση, επιβλήθηκε κατ’ αποκοπήν ποσό 5,5 εκατ. ευρώ, καθώς και 12.500 ευρώ για κάθε ημέρα καθυστέρησης μέχρι την πλήρη συμμόρφωση.

Χαμηλά τα ποσοστά στην ανακύκλωση

Άλλωστε, όπως προκύπτει από τα δεδομένα, το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τους 66 ΧΥΤΑ, αλλά ολόκληρη την αλυσίδα πριν την ταφή. Η Ελλάδα έχει αποτύχει να πιάσει τους στόχους που έχουν τεθεί, αφού εξακολουθεί να ανακυκλώνει μόλις το 18,5% των αστικών αποβλήτων, την ώρα που οι ευρωπαϊκοί στόχοι προβλέπουν ποσοστό 60% έως το 2030 και 65% έως το 2035. Ως αποτέλεσμα, περισσότερο από το 80% των απορριμμάτων συνεχίζει να οδηγείται σε ταφή, παρόλο που η ευρωπαϊκή υποχρέωση αναφέρει ότι θα πρέπει να έχει μειωθεί στο 10% έως το 2030.

Η κατάσταση της διαχείρισης των αποβλήτων στην Ελλάδα είχε αποτυπωθεί και στην έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου για την περίοδο 2014-2024, η οποία είχε δημοσιοποιηθεί στα τέλη της περασμένης χρονιάς. Η χώρα μας συγκαταλέγεται στις χώρες που υστερούν στους περισσότερους βασικούς στόχους, από τη μείωση της ταφής και την προετοιμασία για επαναχρησιμοποίηση και ανακύκλωση των αστικών αποβλήτων έως την ανακύκλωση των απορριμμάτων συσκευασίας.

Το πρόβλημα ξεκινά από το αρχικό στάδιο της συλλογής, καθώς παρότι η χωριστή συλλογή χαρτιού, μετάλλων, πλαστικών και γυαλιού προβλέπεται από το 2015 και ακολούθησαν τα βιολογικά απόβλητα από το τέλος του 2022 και τα κλωστοϋφαντουργικά από τον Ιανουάριο του 2024, το 2022 μόλις το 18% των συνολικών αστικών αποβλήτων συλλεγόταν χωριστά. Τα βιολογικά, που αντιστοιχούν περίπου στο 37% των αστικών αποβλήτων, αποτελούν το μεγάλο χαμένο στοίχημα, καθώς η χωριστή συλλογή τους δεν έχει εφαρμοστεί ακόμη σε εθνικό επίπεδο, παρά μόνο σε ορισμένους δήμους, παρά το γεγονός ότι από μόνη της θα μπορούσε να δώσει «πόντους» στην ανακύκλωση βελτιώνοντας τη συμμόρφωση της Ελλάδας με τους σχετικούς στόχους.

Όσον αφορά τις υποδομές, σύμφωνα με την περσινή έκθεση του ΕΕΣ, από τις 33 εγκαταστάσεις διαχείρισης αποβλήτων που είχαν σχεδιαστεί την περίοδο 2011 - 2024, μόλις οκτώ είχαν κατασκευαστεί και λειτουργούσαν, ενώ τέσσερις υπήρχαν ήδη, ενώ οι υπόλοιπες 25 βρίσκονταν σε διαφορετικά στάδια υλοποίησης. Αναφορικά με τις εγκαταστάσεις για τα χωριστά συλλεγόμενα βιολογικά, από τις 28 που προβλέπονταν, μόνο τρεις λειτουργούσαν.

Και όλα αυτά ενώ έχουν διατεθεί και προγραμματιστεί σημαντικοί ευρωπαϊκοί πόροι, με την Ελλάδα, όμως, την περίοδο 2014 - 2020 να αξιοποιεί μόνο το 76% των διαθέσιμων κονδυλίων πολιτικής συνοχής για έργα αποβλήτων, έναντι 91% του ευρωπαϊκού μέσου όρου, ενώ τα αρχικά προβλεπόμενα κονδύλια για τον τομέα είχαν μειωθεί περίπου κατά 30%. 

Στο δείγμα των 16 έργων που εξέτασε το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο σε τέσσερις χώρες, τα 13 - συμπεριλαμβανομένων στον αριθμό αυτό και όλων των ελληνικών έργων - παρουσίαζαν σημαντικές καθυστερήσεις, οι οποίες στο σύνολο του δείγματος κυμάνθηκαν από τρεις μήνες έως έξι χρόνια, με μέσο όρο περίπου τρία χρόνια ανά έργο.

Στο «μικροσκόπιο» και εθνικός σχεδιασμός - τέλος ταφής

Εκτός κάδρου δεν έμεινε ούτε ο εθνικός σχεδιασμός, δεδομένου ότι το Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων 2020 - 2030 είχε υποεκτιμήσει - σύμφωνα με το ΕΕΣ - κατά περίπου 10% την προβλεπόμενη παραγωγή αποβλήτων, ενώ ανάγκες σε υποδομές, όπως τα κέντρα επισκευής και τα σημεία ανακύκλωσης, είχαν παραλειφθεί ή υποεκτιμηθεί. Στη χρηματοδότηση, τα ποσά παρουσιάζονταν συγκεντρωτικά και όχι ανά έργο ή κατηγορία επένδυσης, ενώ παρόλο που η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση μετατοπιζόταν προς την πρόληψη, την επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση, η Ελλάδα έδινε προτεραιότητα σε έργα χαμηλότερων βαθμίδων της ιεράρχησης.

Στο μεταξύ, εργαλεία που θα μπορούσαν να αλλάξουν τη συμπεριφορά παραγωγών και καταναλωτών παραμένουν μερικώς ενεργοποιημένα. Το «Πληρώνω όσο Πετάω» έχει θεσμοθετηθεί, αλλά μέχρι το 2024 εφαρμοζόταν περιορισμένα και στην πράξη τα τέλη εξακολουθούσαν να υπολογίζονται με βάση τα τετραγωνικά μέτρα των ακινήτων και όχι την πραγματική ποσότητα αποβλήτων. Ξεχωρίζουν ο Δήμος Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης και το πιλοτικό πρόγραμμα στον Δήμο Χαλανδρίου, παραδείγματα που όμως δεν αρκούν για να αλλάξουν τη συνολική εικόνα. Είναι άλλωστε χαρακτηριστικό ότι το μέτρο δεν έχει εφαρμοστεί ουσιαστικά ούτε από τους μεγάλους παραγωγούς αποβλήτων, παρά το γεγονός ότι ο τουρισμός και η εστίαση εκτιμάται ότι παράγουν περίπου το 60% των οργανικών αποβλήτων.

Θολό παραμένει το τοπίο και για το τέλος ταφής, το οποίο θεσπίστηκε μεν το 2012, αλλά άρχισε να επιβάλλεται από το 2022, στα 20 ευρώ ανά τόνο. Το 2025 ανήλθε στα 35 ευρώ και από το 2026 διαμορφώνεται στα 35 - 45 ευρώ, ανάλογα με τον αριθμό των κέντρων διαχείρισης αποβλήτων που λειτουργούν στην κάθε περιφέρεια. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο επισημαίνει ότι παραμένει χαμηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ, ενώ την ίδια στιγμή 164 δήμοι έχουν προσφύγει στο Συμβούλιο της Επικρατείας, αμφισβητώντας τη συνταγματικότητα του μέτρου επικαλούμενοι, μεταξύ άλλων, τις περιορισμένες υποδομές επεξεργασίας.

Την ίδια στιγμή, διαρκείς παρατάσεις λαμβάνει και η εφαρμογή του συστήματος επιστροφής εγγύησης για τα πλαστικά μπουκάλια. Το σύστημα είχε προβλεφθεί με νόμο του 2022 και θεωρείται αναγκαίο για τον στόχο χωριστής συλλογής του 77% των πλαστικών φιαλών, δεν έχει τεθεί σε λειτουργία, ενώ το 2024 η κυβέρνηση είχε εξαιρέσει τα γυάλινα μπουκάλια, εξέλιξη που δυσχεραίνει περαιτέρω την επίτευξη των στόχων της χώρας μας.

Διαβάστε ακόμη

Σάρωσε την Κρήτη η κακοκαιρία: Ένας νεκρός, βιβλική καταστροφή και φόβοι για νέο κύμα - «Έβρεξε όσο σε έναν χρόνο στην Αθήνα»

Πόσο ασφαλείς είναι οι επιβάτες μιας πτήσης αν ο πιλότος γίνει βίαιος; Τα ερωτήματα μετά τη Flydubai

Γάζα: Νέες δορυφορικές εικόνες αποκαλύπτουν την ολική καταστροφή - Στον «αέρα» 2,1 εκατ. εκτοπισμένοι

Τι πήγε στραβά με την εκτέλεση της Κρίστα Πάικ; Τα κενά στο πρωτόκολλο - «Δεν έχουμε δει κάτι παρόμοιο»