Τρώτε γρήγορα το παγωτό σας και σας πιάνει πονοκέφαλος; Η κρυφή σύνδεση του «brain freeze» με τις ημικρανίες

Αν παθαίνετε συχνά πονοκέφαλο αφού φάτε παγωτό, ίσως αξίζει να ψάξετε αν υπάρχει σχετική κληρονομικότητα στην οικογένεια, αλλά και να εξετάσετε πιο προσεκτικά τους υπόλοιπους πονοκεφάλους σας.

Φανταστείτε μια μέρα με αφόρητη καλοκαιρινή ζέστη: απολαμβάνετε το αγαπημένο σας παγωτό, όταν ξαφνικά νιώθετε έναν «κοφτερό» πόνο στο μέτωπο. Το μόνο που μπορείτε να κάνετε είναι να περιμένετε να περάσει.

«Ο πονοκέφαλος του παγωτού είναι πάρα πολύ συχνός», εξηγεί η Amaal Starling, νευρολόγος στην Κλινική Mayo της Μινεσότα στις ΗΠΑ, η οποία -παρεμπιπτόντως- προτιμά το παγωτό σοκολάτα. «Είναι τελείως αβλαβές, έρχεται και φεύγει».

Γιατί όμως τιμωρούμαστε έτσι επειδή φάγαμε κάτι παγωμένο πολύ γρήγορα; Όπως αποδεικνύεται, το λεγόμενο «brain freeze» (ή πάγωμα του εγκεφάλου) δεν ταλαιπωρεί απλώς τους λάτρεις των γλυκών εδώ και γενιές, αλλά βοηθά την επιστήμη να προοδεύσει εδώ και δεκαετίες. Παράλληλα, μπορεί να αποκαλύψει για την υγεία σας πολλά περισσότερα από όσα νομίζετε.

Πώς προκαλείται το «πάγωμα» και πώς θα το σταματήσετε

Αυτό που τώρα λέμε «πάγωμα του εγκεφάλου», οι επιστήμονες το ονομάζουν «πονοκέφαλο από ψυχρό ερέθισμα», σημειώνει η Starling, μιλώντας στο BBC.

Οι ειδικοί πιστεύουν ότι προκαλείται από την απότομη ψύξη στον ουρανίσκο ή στο πίσω μέρος του λαιμού. Αυτή η ψύξη αναγκάζει τα αιμοφόρα αγγεία να συσταλούν ακαριαία, και αμέσως μετά να διασταλούν απότομα για να αποκατασταθεί η ροή του αίματος.

Οι ίνες πόνου στα τοιχώματα αυτών των αγγείων στέλνουν σήμα στο τρίδυμο νεύρο, το οποίο είναι υπεύθυνο για τον πόνο στο πρόσωπο και το μέτωπο. Γι' αυτόν τον λόγο ο πονοκέφαλος του παγωτού γίνεται αισθητός ως πίεση στο μέτωπο ή βαθιά στο κεφάλι, και όχι μέσα στο στόμα.

(Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις, τα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι οι πολύ κρύες τροφές ή τα παγωμένα ποτά μπορούν να προκαλέσουν ακόμα και ταχυπαλμίες -ένα φαινόμενο που ονομάζεται «Καρδιά από Κρύο Ποτό»- καθώς και καρδιακές αρρυθμίες, κυρίως σε άνδρες μέσης ηλικίας).

Για να αποφύγετε αυτόν τον πονοκέφαλο, η Starling συμβουλεύει να μην βιάζεστε όταν καταναλώνετε παγωμένα τρόφιμα ή ροφήματα. Εφόσον το πρόβλημα είναι η απότομη ψύξη, αν αφήνετε λίγο το στόμα σας να επανέλθει ανάμεσα στις μπουκιές ή τις γουλιές, θα γλιτώσετε το πάγωμα.

Αν όμως παρασυρθήκατε (κάτι απολύτως ανθρώπινο!) και ο πονοκέφαλος ξεκίνησε, υπάρχουν μερικά δοκιμασμένα κόλπα για να περάσει πιο γρήγορα. Η ίδια προτείνει να ακουμπήσετε την κάτω πλευρά της γλώσσας σας στον ουρανίσκο. Αν η γλώσσα σας έχει ήδη παγώσει, μπορείτε να πιέσετε το σημείο με τον αντίχειρά σας ή να πιείτε ένα πιο ζεστό ρόφημα.

Η κληρονομικότητα και η κρυφή σύνδεση με την ημικρανία

Γιατί όμως κάποιοι παθαίνουν αμέσως «brain freeze» ενώ άλλοι μπορούν να πιουν ένα παγωμένο μιλκσέικ μονορούφι χωρίς να νιώσουν τίποτα; Η Irene Toldo, καθηγήτρια παιδονευρολογίας και ψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Πάντοβα στην Ιταλία (η οποία προτιμά το παγωτό με γεύση γλυκόριζα), μελέτησε μαζί με την ομάδα της επιστημονικές έρευνες 40 ετών για να βρει την απάντηση.

Συγκεντρώνοντας δεδομένα από όλο τον κόσμο -από έρευνες σε χιλιάδες μαθητές στην Ταϊβάν, τη Γερμανία και τον Καναδά, μέχρι μελέτες σε ενήλικες που υποφέρουν από ημικρανίες στη Βραζιλία, την Τουρκία και το Ηνωμένο Βασίλειο- η Toldo εντόπισε ορισμένα ξεκάθαρα μοτίβα.

Πρώτον, ο πονοκέφαλος του παγωτού φαίνεται να είναι οικογενειακή υπόθεση: αν οι γονείς σας το παθαίνουν, είναι πολύ πιθανό να το παθαίνετε κι εσείς. (Προς το παρόν η σύνδεση είναι απλώς στατιστική, καθώς οι επιστήμονες δεν έχουν εντοπίσει ακόμη τα συγκεκριμένα γονίδια που ευθύνονται).

Όσον αφορά την ένταση του πόνου, ο πιο καθοριστικός παράγοντας είναι το αν υποφέρετε γενικά από ημικρανίες ή έντονους πονοκεφάλους που διαρκούν ώρες ή μέρες. «Οι άνθρωποι με ημικρανίες βιώνουν αυτόν τον πόνο πολύ πιο έντονα», λέει η Toldo. Σε μια μικρή μελέτη της δεκαετίας του '70, το 93% όσων υπέφεραν από ημικρανίες πάθαιναν και πονοκέφαλο από παγωτό (οι περισσότεροι με έντονη δυσφορία), ενώ το ίδιο συνέβαινε μόνο στο ένα τρίτο όσων δεν είχαν ιστορικό ημικρανιών.

Η ίδια η Starling υποφέρει τόσο από ημικρανίες όσο και από ανυπόφορα «παγώματα» εγκεφάλου. «Το τρίδυμο νεύρο μου είναι ήδη υπερευαίσθητο λόγω των ημικρανιών, οπότε όταν εκτίθεται στο κρύο, αντιδρά πολύ πιο έντονα», εξηγεί.

Επομένως, αν εσείς ή το παιδί σας νιώθετε πολύ έντονο πόνο όταν τρώτε παγωτό, ίσως πρέπει να σκεφτείτε σοβαρά το ιστορικό των πονοκεφάλων σας. Αυτό που θεωρείτε «φυσιολογικό» μπορεί να είναι μια σοβαρή αλλά αντιμετωπίσιμη πάθηση. «Μία στις έξι γυναίκες, ένα στα 11 παιδιά και ένας στους 10 άνδρες υποφέρουν από ημικρανίες», τονίζει η Starling. «Πάνω από το 50% αυτών των ανθρώπων δεν έχουν μιλήσει ποτέ σε γιατρό για τα συμπτώματά τους, παρότι υπάρχει σαφής διάγνωση και αποτελεσματική θεραπεία».

Μια ημικρανία... κατά παραγγελία

Λόγω αυτής της απρόσμενης σύνδεσης, ήδη από τη δεκαετία του '60, οι επιστήμονες ζητούσαν από εθελοντές να προκαλέσουν επίτηδες «brain freeze» στον εαυτό τους για να μελετήσουν την ημικρανία -μια από τις κύριες αιτίες αναπηρίας παγκοσμίως. Παρά τη συχνότητα της πάθησης, είναι εξαιρετικά δύσκολο για τους ερευνητές να αποτυπώσουν μια ημικρανία την ώρα που συμβαίνει μέσω μαγνητικής ή αξονικής τομογραφίας. Οι κρίσεις είναι απρόβλεπτες και τόσο εξουθενωτικές που είναι σχεδόν αδύνατο για έναν ασθενή να τρέξει στο εργαστήριο την ώρα που υποφέρει.

Εδώ ακριβώς επιστρατεύεται το πάγωμα του εγκεφάλου, εξηγεί η Starling.

Αυτός ο πονοκέφαλος μπορεί να προκληθεί «κατά παραγγελία» με μια κρύα λιχουδιά (ή, λιγότερο απολαυστικά, με τριμμένο πάγο και παγωμένο νερό). Επειδή επηρεάζει το ίδιο ακριβώς νευρικό σύστημα με την ημικρανία (το τρίδυμο νεύρο), λειτουργεί για τους επιστήμονες ως το τέλειο μοντέλο προσομοίωσης μιας κρίσης ημικρανίας σε πραγματικό χρόνο.

«Στα πρώτα χρόνια της μελέτης των πονοκεφάλων, όταν προσπαθούσαν να καταλάβουμε πώς λειτουργεί ο πόνος στο κεφάλι, το πάγωμα του εγκεφάλου ήταν ένα εξαιρετικά βολικό πειραματικό μοντέλο», λέει η Starling, επισημαίνοντας ότι βοήθησε να γίνει κατανοητός ο ρόλος της ροής του αίματος και των νευρικών πλεγμάτων.

Τα τελευταία χρόνια, βέβαια, οι ερευνητές χρησιμοποιούν άλλες μεθόδους για να προκαλέσουν ημικρανίες σε εθελοντές -όπως η έγχυση νιτρογλυκερίνης (ναι, της γνωστής ουσίας για τα εκρηκτικά)- προκειμένου να αναπτύξουν φάρμακα νέας γενιάς.

Όσο για όσους υποφέρουν από ημικρανίες, δεν υπάρχει κανένας λόγος να στερηθούν τα αγαπημένα τους κρύα γλυκά από φόβο. «Δεν χρειάζεται να σταματήσετε να τρώτε παγωτό», καθησυχάζει η Toldo. «Μπορείτε απλώς να μάθετε να το διαχειρίζεστε».

Ευτυχώς, η συμβουλή είναι κοινή για όλους: απλώς απολαύστε το παγωτό σας λίγο πιο αργά. Έτσι, θα νιώσετε καλύτερα και όλη τη γεύση του.

Διαβάστε ακόμη

Συμφωνία Ιράν - ΗΠΑ: Μια πυρηνική διαμάχη χωρίς ξεκάθαρη γραμμή από τον Τραμπ

Κακοποίηση 3χρονης στα Χανιά: Στη φυλακή μητέρα και σύντροφος - Η μαρτυρία-«κλειδί»

Εκατομμύρια ασθενείς με καρκίνο του μαστού θα μπορούσαν να αποφύγουν τη χημειοθεραπεία

Τρώτε γρήγορα το παγωτό σας και σας πιάνει πονοκέφαλος; Η κρυφή σύνδεση του «brain freeze» με τις ημικρανίες