Το φαινόμενο του «σάπιου μήλου»: Πώς και γιατί επηρεαζόμαστε όταν παραβιάζονται οι κανόνες;

Από τους πολιτικούς που δέχονται δωροδοκίες μέχρι τον εκφοβισμό και την παρενόχληση σε εταιρείες του χρηματοπιστωτικού τομέα, οι ηγέτες συχνά χαρακτηρίζουν όσους παραβιάζουν τους κανόνες ως μεμονωμένα «σάπια μήλα». Ωστόσο, νέα έρευνα ενισχύει την άποψη που αποτυπώνεται στη γνωστή έκφραση ότι ένα σάπιο μήλο μπορεί να χαλάσει ολόκληρο το βαρέλι.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όταν οι άνθρωποι ξεπερνούν σε παραβατικότητα όσα βλέπουν να κάνουν οι άλλοι, η γενικευμένη συμμόρφωση στους κανόνες μπορεί γρήγορα να μετατραπεί σε εκτεταμένη παραβίασή τους.

Ο δρ Λούκας Μόλεμαν, από το Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ και πρώτος συγγραφέας της μελέτης, εξήγησε ότι στόχος της έρευνας ήταν να διερευνηθεί ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι αποφασίζουν αν θα παραβιάσουν κανόνες μέσα σε ένα κοινωνικό περιβάλλον.

«Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι λαμβάνουν αυτόνομες αποφάσεις, ιδιαίτερα στις ατομικιστικές κοινωνίες από τις οποίες προερχόμαστε, όπως η Ολλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Στην πραγματικότητα, όμως, σε πάρα πολλές περιπτώσεις επηρεαζόμαστε σε μεγάλο βαθμό από τη συμπεριφορά των άλλων», ανέφερε στον Guardian.

Η διεξαγωγή της έρευνας

Στη μελέτη τους, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the Royal Society B, ο Μόλεμαν και οι συνεργάτες του περιγράφουν ένα διαδικτυακό πείραμα στο οποίο συμμετείχαν 750 άτομα από τις ΗΠΑ. Οι συμμετέχοντες ήταν περίπου ισομερώς κατανεμημένοι μεταξύ Ρεπουμπλικανών και Δημοκρατικών.

Οι ερευνητές ζήτησαν από τους συμμετέχοντες να ολοκληρώσουν μια διαδικτυακή δραστηριότητα, κατά την οποία παρακολουθούσαν ένα κινούμενο σχέδιο ενός «πεφταστεριού» που διέσχιζε μια σειρά από 100 τετράγωνα, με την έντασή του να μεταβάλλεται. Η οδηγία ήταν να επιλέξουν το τετράγωνο που φωτιζόταν εντονότερα, ώστε να λάβουν χρηματική ανταμοιβή.

Ωστόσο, οι συμμετέχοντες μπορούσαν να κερδίσουν περισσότερα χρήματα επιλέγοντας τετράγωνα που βρίσκονταν πιο δεξιά από το σωστό, ενώ η επιλογή τετραγώνων πιο αριστερά συνεπαγόταν μικρότερη ανταμοιβή.

Στη συνέχεια, ενημερώνονταν για το αν ένας άλλος συμμετέχων είχε ακολουθήσει τους κανόνες ή τους είχε παραβιάσει, για την έκταση της ενδεχόμενης παράβασης, καθώς και για την πολιτική του τοποθέτηση. Έπειτα, καλούνταν να αποφασίσουν αν ήθελαν να αλλάξουν την αρχική τους επιλογή. Η διαδικασία επαναλήφθηκε έξι φορές.

Τα ευρήματα της έρευνας

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι συμμετέχοντες εμφάνιζαν υψηλά επίπεδα παραβατικότητας ακόμη και στις αρχικές τους επιλογές, με το 23% των επιλογών να αφορά τετράγωνα που προσέφεραν τη μεγαλύτερη ανταμοιβή.

Ωστόσο, η συμπεριφορά των άλλων αποδείχθηκε καθοριστική. Όταν οι συμμετέχοντες έβλεπαν άλλους να τηρούν τους κανόνες, η δική τους παραβατικότητα μειωνόταν ελαφρώς. Αντίθετα, όταν παρατηρούσαν μικρές παραβιάσεις που απέφεραν μεγαλύτερο όφελος - όπως η επιλογή ενός τετραγώνου που βρισκόταν περίπου στο ένα τρίτο της απόστασης προς τα δεξιά από το σωστό - η δική τους παραβατικότητα αυξανόταν ελαφρώς.

Το σημαντικότερο εύρημα, ωστόσο, ήταν ότι όταν έβλεπαν άλλους να παραβιάζουν κατάφωρα τους κανόνες, επιλέγοντας τετράγωνα ακόμη πιο δεξιά, αύξαναν σημαντικά και οι ίδιοι το επίπεδο της παραβατικότητάς τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, ξεπερνούσαν τις παραβάσεις που είχαν παρατηρήσει.

Η ερευνητική ομάδα διαπίστωσε επίσης ότι τα αποτελέσματα ήταν εντονότερα όταν οι συμμετέχοντες είχαν παρόμοιες πολιτικές απόψεις με τα άτομα που παρατηρούσαν. Σύμφωνα με τον Μόλεμαν, το εύρημα αυτό συμφωνεί με προηγούμενες έρευνες που δείχνουν ότι άνθρωποι με κοινό πολιτικό προσανατολισμό επηρεάζονται περισσότερο ο ένας από τον άλλον.

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν, στη συνέχεια, προσομοιώσεις σε υπολογιστή για να εξετάσουν πώς θα μπορούσε να εξελιχθεί η συμπεριφορά που παρατήρησαν σε ένα μεγαλύτερο σύνολο ανθρώπων. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η κατάσταση θα μπορούσε γρήγορα να ξεφύγει από τον έλεγχο.

«Μια μειοψηφία ατόμων που κλιμακώνουν τη συμπεριφορά τους, ξεπερνώντας τις παραβιάσεις των κανόνων που παρατηρούν, μπορεί να οδηγήσει μια ολόκληρη ομάδα σε ανεξέλεγκτη κατάσταση», ανέφερε ο Μόλεμαν. Παράλληλα, σημείωσε ότι περίπου το ένα τρίτο των συμμετεχόντων ακολουθούσε σταθερά τους κανόνες, ακόμη και όταν αυτό δεν οδηγούσε στη μεγαλύτερη δυνατή χρηματική ανταμοιβή.

Οι ενστάσεις

Ο καθηγητής Στίβεν Ράιχερ, από το Πανεπιστήμιο του Σεντ Άντριους στη Σκωτία, ο οποίος δεν συμμετείχε στην έρευνα, επισήμανε ότι η μελέτη έχει ορισμένους περιορισμούς. Μεταξύ άλλων, το πείραμα ήταν αφηρημένο και δεν υπήρχε καμία ποινή για την παραβίαση των κανόνων, γεγονός που σημαίνει ότι δεν έχει αποδειχθεί ακόμη κατά πόσο τα ευρήματα μπορούν να εφαρμοστούν σε πραγματικές συνθήκες.

Ο Ράιχερ υπογράμμισε επίσης ότι τα αποτελέσματα αμφισβητούν την ιδέα πως η παραβατική συμπεριφορά μεταδίδεται αυτομάτως από τον έναν άνθρωπο στον άλλο. Αντίθετα, δείχνουν ότι η επιρροή που ασκούν οι άλλοι εξαρτάται από το ποιοι είναι αυτοί οι άνθρωποι.

«Αυτό είναι σημαντικό, επειδή υποδηλώνει, για παράδειγμα, ότι δεν συμμετέχουμε σε ταραχές απλώς και μόνο επειδή βλέπουμε άλλους να συμμετέχουν. Στην πραγματικότητα, πολλοί άνθρωποι που βλέπουν ταραχές αντιδρούν βοηθώντας στον καθαρισμό της περιοχής μετά τα επεισόδια», ανέφερε.

Διαβάστε ακόμη

Τι λένε διεθνολόγοι για το τουρκολιβυκό μνημόνιο - «Παράνομο αλλά η Ελλάδα πιάστηκε στον ύπνο»

Συνελήφθη για το σκάνδαλο με τα στημένα στο μπάσκετ ο συνεργάτης του Λιόλιου, Γιώργος Μαυραγάνης

Το φαινόμενο του «σάπιου μήλου»: Πώς και γιατί επηρεαζόμαστε όταν παραβιάζονται οι κανόνες;

Τι γεύση να έχει μια μούμια; Γιατί κάποιοι κάποτε τις έτρωγαν και είχαν λόγο