Ήταν μια από τις σπουδαιότερες στρατηγικές ιδιοφυΐες του Κόσμου – Το τέλος του- οικτρό ή όχι- χάνεται στα σύννεφα του μύθου

Ήταν ο σπουδαιότερος στρατηγός της Ιστορίας; Αυτό υποστηρίζουν ιστορικοί καταθέτοντας αδιαφιλονίκητα επιχειρήματα. Ας μην είμαστε, όμως, απόλυτοι· ο Φλάβιος Βελισάριος ήταν ένας από τους σπουδαιότερους στρατηγούς που εισέβαλλαν στα βιβλία της Ιστορίας, που έχει, όμως, μείνει στο περιθώριο της συλλογικής μνήμης. Ποιος ήταν ο θρυλικός Βελισάριος;

Ο Φλάβιος Βελισάριος γεννήθηκε περίπου το 505 μ.Χ. στη μικρή πόλη Γερμέν της Θράκης, το σημερινό Ορμένιο· νεαρός πήγε στην Κωνσταντινούπολη, όπου κατετάγη στην αυτοκρατορική φρουρά του Ιουστίνου Α’. Και τότε αρχίσει ο σκληρός ανήφορος προς τη δόξα.

Η πιο μεγάλη νίκη του Βελισάριου δεν επετεύχθη στο πεδίο της μάχης απέναντι σε αλλόφυλους, αλλά στο κέντρο της Κωνσταντινούπολης: το 532, οι οπαδοί των ομάδων αρματοδρομιών των Μπλε και Πράσινων (Βένετοι και Πράσινοι) συνενώθηκαν σε μια μαζική εξέγερση γνωστή ως Στάση του Νίκα. Με την Πόλη στις φλόγες και τον αυτοκράτορα Ιουστινιανό να ετοιμάζεται να διαφύγει, ο Βελισάριος πήρε την κατάσταση στα χέρια του: εγκλώβισε 30.000 στασιαστές μέσα στον Ιππόδρομο τους κατέσφαξε μέχρις ενός και κατέστειλε την εξέγερση. Ήταν σκληρό και βάναυσο, αλλά αναγκαίο για την σταθεροποίηση του Αυτοκράτορα, λένε…

Εναντίον των Βανδάλων

Το 533, ο Βελισάριος αποβιβάστηκε στη Βόρεια Αφρική με μόλις 15.000 άνδρες για να αντιμετωπίσει τους Βάνδαλους, τη γερμανική φυλή που είχε λεηλατήσει και κάψει τη Ρώμη λίγα χρόνια πριν. Στη Μάχη του Δέκιμου, ο Βελισάριος χρησιμοποίησε την ταχύτητα του ιππικού του για να υπερκεράσει τον βασιλιά των Βανδάλων Γελίμερο (είναι εκείνος που φώναξε το ιστορικό: Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης όταν σύρθηκε σιδηροδέσμιος στην Κωνσταντινούπολη). Έπειτα από αστραπιαία εκστρατεία που διήρκεσε μόνο λίγους μήνες, ο Βελισάριος, ανέκτησε τον «σιτοβολώνα της Ρώμης»- τις πλούσιες επαρχίες της Βόρειας Αφρικής- και επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη με μια θριαμβευτική νίκη που όμοιά της δεν είχε ξαναδεί εδώ και αιώνες η Αυτοκρατορία.

Ο Βελισάριος εισέβαλε στην ιταλική χερσόνησο το 535, επιτιθέμενος στους Οστρογότθους, καταλαμβάνοντας τη Νάπολη στην αρχή και τελικά την ίδια τη Ρώμη. Για έναν ολόκληρο χρόνο, ο Βελισάριος και μια μικρή φρουρά 5.000 ανδρών πολιορκήθηκαν από στρατό που αριθμούσε πάνω από 45.000 άνδρες. Χρησιμοποιώντας έξυπνη τακτική, συμπεριλαμβανομένων νερόμυλων για την άλεση σιτηρών, και συνεχή ψυχολογικό πόλεμο, ο Βελισάριος έσπασε την πολιορκία.

Το πιο εντυπωσιακό κομμάτι της ιστορίας του Βελισάριου ήταν η αφοσίωσή του: όταν πίεσε τους Οστρογότθους στην πρωτεύουσά τους, τη Ραβέννα, εκείνοι εντυπωσιάστηκαν τόσο πολύ από την ιδιοφυΐα του που του πρότειναν μια συμφωνία: θα παραδίδονταν αν ο Βελισάριος αυτοανακηρυσσόταν ο νέος Αυτοκράτορας της Δύσης. Ο Βελισάριος προσποιήθηκε ότι δέχτηκε για να μπει στην πόλη, αλλά μόλις την κατέλαβε αρνήθηκε το στέμμα που το πρόσφερε στον Ιουστινιανό.

Ποιο ήταν το τέλος του στρατηγού;

Ο Βελισάριος είχε κατανικήσει βυζαντινούς στασιαστές, Πέρσες, Βανδάλους και Οστρογότθους και μάλιστα σε τρεις διαφορετικές ηπείρους· διακρίθηκε σε όλα τα μέτωπα του Ανατολικού Ρωμαϊκού Κράτους εκείνης της εποχής: Μέση Ανατολή, Βόρεια Αφρική, Ιταλία, Βαλκάνια! Ο βίος και τα κατορθώματά του τροφοδότησαν λαϊκές αφηγήσεις αλλά και συγγραφείς και καλλιτέχνες από την εποχή του μέχρι τα νεότερα χρόνια.
Η απόκρουση της εισβολής των Κουτριγούρων (βουλγαρο-τουρκικό φύλο) ήταν η τελευταία στρατιωτική επιχείρηση του Βελισαρίου· έπειτα αποσύρθηκε οριστικά από τον ενεργό δημόσιο βίο. Κι’ όπως το ‘χει η μοίρα των σπουδαίων, έτσι και ο Βελισάριος δεν ησύχασε στη… συνταξιοδότησή του: κατηγορήθηκε ότι συμμετείχε σε συνωμοσία κατά του Αυτοκράτορα· δημεύτηκε η περιουσίας του και τιμωρήθηκε σε κατ’ οίκον περιορισμό. Έξι μήνες μετά, ο Ιουστινιανός αποκατέστησε τον γηραιό στρατηγό.

Το τέλος της ζωής του Βελισάριου περιβάλλεται από θρύλους: ενώ σε ιστορικά αρχεία καταγράφεται ότι πέθανε τιμημένος τον Μάρτιο του 565 στα 64 χρόνια του, ο βυζαντινός ποιητής και χρονογράφος Μιχαήλ Γλυκάς περιγράφει δραματικά την τύχη του Βελισαρίου αναφέροντας ότι ο νικητής Περσών, Βανδάλων, Γότθων και Ούννων περίμενε μέρα τη μέρα τον δήμιο να τον αποκεφαλίσει. Ο χρονογράφος, θεολόγος και νομικός Ιωάννης Ζωναράς προχωρεί ακόμη περισσότερο γράφοντας ότι ο Βελισάριος έμεινε φυλακισμένος μέχρι το τέλος της ζωής του, ενώ ο λόγιος, συγγραφέας και ποιητής Ιωάννης Τζέτζης γράφει πώς ο ήρωάς του τυφλώθηκε και αναγκάστηκε από τον μνησίκακο Ιουστινιανό να επαιτεί!

Ανεξάρτητα από το ποιο ήταν το τέλος του, η επίδρασή του Βελισάριου στην αίγλη της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας ήταν αναμφισβήτητη· υπήρξε πρότυπο στρατηγού: επεξέτεινε την εδαφική κυριαρχία των Βυζαντινών κατά σχεδόν 50%, απέδειξε ότι η στρατιωτική μηχανή που άρχισε να λειτουργεί επί Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας κυριαρχούσε στον Κόσμο και κέρδισε το προσωνύμιο: ο Τελευταίος των Ρωμαίων.