Τότε και τώρα: έτσι άρχισαν δυο παγκόσμιοι πόλεμοι, έτσι θα αρχίσει κι ο τρίτος - Τι δείχνουν τα σημάδια σήμερα – Έρχεται ολοκαύτωμα;

Πόσο κοντά είμαστε σε έναν τρίτο παγκόσμιο πόλεμο; Το ολοκαύτωμα είναι κοντά; Στις αρχές του 20ου αιώνα, το 1905, στο έργο του «Η Ζωή της Λογικής», ο ισπανιαμερικανός φιλόσοφος Τζορτζ Σανταγιάνα προειδοποιούσε: «…όσοι δεν μπορούν να θυμηθούν το παρελθόν είναι καταδικασμένοι να το ξαναζήσουν».Δύο Παγκόσμιους Πολέμους αργότερα, το 1948, ο Ουίνστον Τσώρτσιλ έκανε μια παρόμοια παρατήρηση όταν είπε στη Βρετανική Βουλή των Κοινοτήτων: «Όσοι δεν μαθαίνουν από την Ιστορία είναι καταδικασμένοι να τη δουν να επαναλαμβάνεται».Είχαν δίκιο, τελικά, ο Σανταγιάνα και ο Τσώρτσιλ; Μήπως σήμερα αγνοούμε τα σήματα λυγρά των καιρών, που «δείχνουν» επερχόμενο όλεθρο;419862_2Στη Γερμανία που εξοπλίζεται επισταμένως ξανά «ξύπνησε» ακμαίο και… ετοιμοπόλεμο το ακροδεξιό κόμμα, η Ουκρανία φλέγεται, το Ισραήλ βρυχάται, η Γάζα, η Συρία, ο Λίβανος, το Ιράν ανασαίνουν αποπνικτικούς καπνούς πολέμου, και αφήστε τις πομφόλυγες του Πλανητάρχη για Καναδά, Γροιλανδία, Νέο Μεξικό και όποια άλλη μπαρούφα του έρθει στον ωχροσκεπή νου του, αλλά σκεφτείτε και τις εδαφικές διεκδικήσεις της Κίνας επί της Ταϊβάν, την αμφισβητούμενη πρόσβαση σε σπάνιες γαίες και ορυκτά, και την επιδίωξη της για παγκόσμια ηγεμονία και τις συμμαχίες της με τη Ρωσία, τη Βόρεια Κορέα, το Ιράν. Ακούστε προσεκτικά τους λόγους παραληρηματικών ηγετών υπολογίσιμων δυνάμεων και σκεφτείτε τι συνέβη «τότε» πριν από τους δύο Παγκόσμιους Πολέμους και τι ζούμε τώρα.Έτοιμη η στολή και το τουφέκι του...Το 1914, γράφοντας στο περιοδικό «The Independent», ένας διορατικός σχολιαστής τόνιζε: «Το μόνο απροσδόκητο πράγμα για τον τρέχοντα ευρωπαϊκό πόλεμο είναι η ημερομηνία του» και πρόσθετε: «Κάθε ευρωπαίος στρατιώτης έχει έτοιμη τη στολή και το τουφέκι του· γνωρίζει επίσης πού πρέπει να πολεμήσει, με ποιον και πότε».Σήμερα; Ο Πόλεμος θα γίνει γνωστός από το TikTok… Και πού να τρέχεις τώρα μέσα στη νύχτα…Ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν μια σύρραξη που δεν τελείωσε ποτέ πραγματικά. Οι νεκροί μπορεί να είχαν ταφεί, αλλά τα μίση δεν είχαν: σπέρνοντας τους σπόρους ενός ακόμη πολέμου, ο οποίος θα ξεκινούσε μόλις 21 χρόνια αργότερα. Η Συνθήκη των Βερσαλλιών- κακά τα ψέματα- περιείχε στο πνεύμα και τις διατάξεις της τα προαπαιτούμενα μιας δεύτερης παγκόσμιας σύγκρουσης. Ο σπόρος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου είχε, αναμφίβολα, πέσει από τις σελίδες της Συνθήκη του 1919 και με… λίπασμα τον συνδυασμό σκληρών αποζημιώσεων και αδιαφορίας για την παραλυμένη οικονομία της Γερμανίας, κάρπισε αίμα και οιμωγές.Στα χρόνια του Μεσοπολέμου, η αδυναμία και η απροθυμία της Δύσης για δράση, αγνοώντας την ενίσχυση των «ηττημένων», οδήγησε σε εχθρικές πράξεις που ακολουθούνταν η μια από μια άλλη. Εκείνο το γεγονός, μπορεί να παραλληλιστεί με τη σημερινή στάση της Ρωσίας του Βλαντιμίρ Πούτιν, της Κίνας του Σι Τζινπίνγκ και την αυξανόμενη τάση των οπαδών τους προς τη Βόρεια Κορέα, το Ιράν και άλλες χώρες που (φαίνεται να) απειλούν την παγκόσμια τάξη.Από την άλλη, η πλαδαρότητα των ισχυρών της Ευρώπης: Ηνωμένο Βασίλειο, Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία και η αυξανόμενη απειλή των μεταναστών κάθε χαρακτηρισμού (λάθρο, οικονομικών, παράτυπων, νόμιμων, προσφύγων κλπ) βγάζει από τα σκοτεινά υπόγεια της Ιστορίας φαντάσματα του παρελθόντος. Η άνοδος δημαγωγών και λαϊκιστών ηγετών στη δεκαετία του 1930 και η συστηματική αποδυνάμωση πιο πλουραλιστικών μορφών δημοκρατικής διακυβέρνησης και ηγεσίας, συνοδευόμενη από αστάθεια και χαοτική χάραξη πολιτικής «ακουμπάει» στη σημερινή πραγματικότητα.Η αδιαφορία σκοτώνει...Όπως ακριβώς η Βρετανία και η Γαλλία αγνόησαν τις προκλήσεις του Χίτλερ όταν έστειλε τα στρατεύματά του στην αποστρατιωτικοποιημένη Ρηνανία, όταν ένωσε τη Γερμανία με την Αυστρία (Anschluss) και στη συνέχεια κατέλαβε την Τσεχική Σουδητία, οι δυτικές δημοκρατίες σχεδόν αδιαφόρησαν. Όπως στις μέρες μας, όταν η Ρωσία κατέλαβε την Κριμαία και προχώρησε στην προσάρτηση του Ντόνετσκ και του Λουχάνσκ· ακολούθησαν η Χερσώνα, η Ζαπορίζια και άλλα ουκρανικά εδάφη. Σήμερα, περίπου το 20% της Ουκρανίας και πάνω από 3,5 εκατομμύρια Ουκρανοί εκτιμάται ότι ζουν υπό κατοχή. Η φαινομενική αδιαφορία της Δύσης (οι τιμωρίες είναι προσχηματικές) απλώς ενθαρρύνει τον πρόεδρο Πούτιν.Τέλος, όπως ακριβώς και ο καταλύτης Γκαβρίλο Πρίντσιπ στο Σεράγεβο το 1914, ή η εισβολή του Χίτλερ στην Πολωνία τον Σεπτέμβριο του 1939 έσβησαν όλα τα φώτα της διπλωματίας ρίχνοντας την ειρήνης στη χωματερή των συμφερόντων. Το ίδιο θα προκύψει και τώρα;Οι ομοιότητες που μας κάνουν να ανησυχούμε...Κι’ ας δούμε, έτσι επιγραμματικά, το τι συνέβαινε στην 10ετία του 1930 και τι ζούμε τώρα:1930: Παρακμή της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, άνοδος στην εξουσία επιθετικών ολοκληρωτικών καθεστώτων δυνάμεων (Γερμανία, Ιαπωνία, Ιταλία).Σήμερα: Παρακμή της μονοπολικότητας των ΗΠΑ, μαρασμός του Ηνωμένου Βασιλείου έξω από τη (δήθεν) εύρωστη Ε.Ε, άνοδος ενός πολυπολικού κόσμου και αναθεωρητικών δυνάμεων (Κίνα, Ρωσία, Ιράν…).1930: Η Κοινωνία των Εθνών απέτυχε να σταματήσει τις μεμονωμένες επιθέσεις (εισβολή στη Μαντζουρία και την Αβησσυνία, προσάρτηση Αυστρίας κλπ).Σήμερα: Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ αποδεικνύεται αναποτελεσματικό στο να σταματήσει τις μεγάλες συγκρούσεις.1930: Οι Δυνάμεις του Άξονα σχημάτισαν συμμαχία για να ανατρέψουν το εδαφικό και πολιτικό status quo.Σήμερα: Μια άτυπη συμμαχία- που συχνά αποκαλείται «Axis of Upheaval», δηλαδή Άξονας της Αναταραχής- έχει σχηματιστεί μεταξύ Κίνας, Ρωσίας, Ιράν και Βόρειας Κορέας.1930: Οι τοπικές συγκρούσεις (Ισπανικός Εμφύλιος Πόλεμος, Β’ Σινοϊαπωνικός Πόλεμος) λειτούργησαν ως πεδία δοκιμών και πρόδρομοι των παγκόσμιων αναμετρήσεων.Σήμερα: Οι περιφερειακοί πόλεμοι (Ρωσία-Ουκρανία, συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και εντάσεις για την Ταϊβάν) απειλούν να προκαλέσουν ευρύτερη παγκόσμια σύγκρουση.1930: Οι συνέπειες της Μεγάλης Ύφεσης προκάλεσαν παγκόσμια οικονομική κρίση, τροφοδότησε τους εμπορικούς πολέμους και τον υπερεθνικισμό, ισχυροποίησε την καχυποψία και την εσωστρέφεια των λαών και τόνωσε τα αυταρχικά καθεστώτα.Σήμερα: Ο ανεξέλεγκτος πληθωρισμός μετά την Πανδημία, οι ρωγμές στην αλυσίδα εφοδιασμού και η τάση αποπαγκοσμιοποίησης έχουν επιταχύνει τον οικονομικό εθνικισμό τον ρατσισμό και τις εθνικιστικές ροπές, με την κακή έννοια...1930: Σοβαρή εσωτερική αστάθεια στα κράτη της Ευρώπης με την άνοδο ακραίων πολιτικών κινημάτων (φασισμός, ναζισμός, κομμουνισμός).Σήμερα: Βαθιά δημοκρατική διάβρωση, σκάνδαλα, κοινωνική πόλωση και παγκόσμια αναζωπύρωση του λαϊκισμού και του αυταρχισμού.1930: Η περίοδος του Μεσοπολέμου με την ψευδαίσθηση ευημερίας κατέρρευσε από το εκρηκτικό Κραχ του 1929. Τα αποκαλούμενα «Τρελά Χρόνια» έδωσαν τη θέση τους στην κρίση που οδήγησε σε κατακόρυφη αύξηση της ανεργίας, υποτίμηση των νομισμάτων και εξαθλίωση εκατομμυρίων πολιτών.Σήμερα: Η ευημερία των τελευταίων δεκαετιών του ’90 έχει παρέλθει προ ετών. Παγκόσμια Ύφεση, η μεγαλύτερη οικονομική συρρίκνωση από την εποχή της Μεγάλης Ύφεσης του 1930. Οικονομική κρίση, δυσχέρειες δυτικών χωρών (Ελλάδα, Ισλανδία, Ιρλανδία, Πορτογαλία), υγειονομική κρίση που μεταμόρφωσε ριζικά την καθημερινότητα, την παγκόσμια οικονομία και τις κοινωνικές σχέσεις.Διαφορές που μας κάνουν να αισιοδοξούμε...Και στις δύο εποχές, οι καθιερωμένες δυνάμεις του status quo επέδειξαν ατολμία και επιθυμία να αποφύγουν την άμεση αντιπαράθεση. Τη δεκαετία του 1930, αυτό εκδηλώθηκε ως κατευνασμός. Σήμερα, εμφανίζεται ως συζητήσεις σχετικά με τα όρια της δυτικής στρατιωτικής βοήθειας και φόβοι για οριζόντια κλιμάκωση.Να και οι διαφορές της μιας εποχής με την άλλη!1. Η δεκαετία του 1930 είδε μαζική, ανταγωνιστική μάχη για την ανάπτυξη στρατιωτικών δυνάμεων καθώς οι Συνθήκες κατέρρευσαν. Σήμερα, οι παγκόσμιες αμυντικές δαπάνες βρίσκονται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, με τα έθνη να εκσυγχρονίζουν γρήγορα τα συμβατικά, πυρηνικά και κυβερνοοπλοστάσια.2. Το ραδιόφωνο και ο κινηματογράφος χρησιμοποιήθηκαν ως όπλα τη δεκαετία του 1930 για την αποσταθεροποίηση ξένων δημοκρατιών και τη ριζοσπαστικοποίηση πληθυσμών. Σήμερα, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι κυβερνοεπιχειρήσεις και η παραπληροφόρηση που βασίζεται στην τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιούνται από τους αντιπάλους για να εκμεταλλευτούν τις εσωτερικές διαμάχες εντός των δημοκρατικών κοινωνιών.3. Δύο σημαντικοί παράγοντες διαφοροποιούν την εποχή μας από τη δεκαετία του 1930: τα Πυρηνικά Όπλα! Το δόγμα της Αμοιβαίας Εγγυημένης Καταστροφής (MAD) λειτουργεί ως ισχυρό ανάχωμα στον άμεσο πόλεμο μεταξύ των υπερδυνάμεων- ένας περιορισμός που δεν υπήρχε το 1939.4. Ενώ η αποπαγκοσμιοποίηση βρίσκεται σε εξέλιξη, οι οικονομίες του Κόσμου (ιδιαίτερα των ΗΠΑ και της Κίνας) παραμένουν βαθιά αλληλένδετες σε σύγκριση με τα σχετικά απομονωμένα οικονομικά μπλοκ της περιόδου πριν από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.5. Και το βασικότερο: σήμερα, είναι αμφίβολο αν πολλοί Ευρωπαίοι θα ανταποκρίνονταν σε ένα κάλεσμα για εθελοντική στράτευση για τη διεξαγωγή πολέμου. Το «Θεός, Βασιλιάς και πατρίδα» των Βρετανών έχει πάψει να ισχύει εδώ και πολλά χρόνια… Οι ΗΠΑ έχουν να νικήσουν σε σοβαρή πολεμική σύρραξη από το 1945 και στην εποχή του Ίλον Μασκ, του Ντόναλντ και του internet πολλοί είναι εκείνοι που αμφιβάλλουν για την ετοιμότητα και την ισχύ της πολεμικής μηχανής των- κατ’ όνομα- Πλανηταρχών…Στην Ελλάδα; Πόλεμος θα ξεσπούσε αν απαγορεύονταν οι καλοκαιρινές (και όλων των εποχών του χρόνου) διακοπές, αν έκλειναν οι ταβέρνες, αν «έπεφτε» το Instagram ή το TikTok, αν κατέρρεε το σύστημα κινητής τηλεφωνίας· και όχι μόνο στην Ελλάδα.Έχουμε τεχνολογίες σήμερα που ούτε καν ονειρευόμασταν. Αεριωθούμενες μηχανές, διαστημικά ταξίδια, επανδρωμένες αποστολές στη Σελήνη, υπολογιστές, κινητά τηλέφωνα, έξυπνα τηλέφωνα, το διαδίκτυο. iPad, iPhone. Ο κόσμος σήμερα θα μπορούσε να καταστραφεί μέσα σε περίπου 20 λεπτά· τότε δεν μπορούσε.Οι προτεραιότητες της εποχής... Επιπλέον, οι σύγχρονες κοινωνίες ασχολούνται με το αν τα φύλα είναι δύο και αν συνεχώς πολλαπλασιάζονται, αν θα ευδοκιμήσουν οι γάμοι των ομόφυλων ζευγαριών, αν ο γονέας «α» μπορεί να είναι και γονέας «β» και το αντίστροφο, ασχολούνται με τα πόδια του Μπαπέ, τις πλαστικές επεμβάσεις της Μαντόνας και τις τρίχες στη μασχάλη της Λούρης, με τις ινφλουένσερ Κιάρα Φεράνι και Ιωάννα Τούνη, με το πού θα φάμε, με το πού θα πάμε, με το πού θα πιούμε για να ανεβάσουμε story’s… Και εν Ελλάδι, σε ποιο πανηγύρι θα ριχτούμε με τα μούτρα, σε ποιόν διάσημο θα γράψουμε ελεεινό σχόλιο, έτσι για να προκαλέσουμε... Αυτά!Οι σύγχρονες δυτικές κοινωνίες είναι αλληλένδετες και αλληλεξαρτώμενες. Αν κάποιος αρχίσει να τις αποσυνθέτει, όλα θα καταρρεύσουν. Και ποιος μπορεί να είναι αυτός ο κάποιος; Οι πεινασμένοι; Μάλλον όχι!«Όταν τελειώνει ο κόσμος θέλω ν’ ακούω την ερημιά στα φάλτσα του νεοσύλλεκτου που κάνει το τζουκ-μποξ μες στην ντουλάπα, το παραλήρημα του διπολικού στον άδειο διάδρομο του ψυχιατρείου? θέλω ν’ ακούω το αμήν του αναμάρτητου που ρίχνει πρώτος της πίστης του την πέτρα. / Όταν τελειώνει ο κόσμος, ναι! Θέλω ν’ ακούω τον T.S. Eliot στο ραδιόφωνο να απαγγέλλει από τους Κούφιους του ανθρώπους: This is the way the world ends/ Not with a bang but a whimper»/ Ο κόσμος όμως δεν θα τελειώσει έτσι: Ούτε με έναν κρότο ούτε μ’ ένα λυγμό. Με όλους τους ήχους του μαζί θα τελειώσει». Και ευτυχώς υπάρχουν ακόμα οι ποιητές (του Σταύρου Ζαφειρίου οι πιο πάνω στίχοι) που χτίζουν τα καταφύγιά μας και στερούν από τον θάνατο να έχει την τελευταία λέξη...Μην τρομάζετε, ο πόλεμος ακόμα αργεί… Ή μήπως όχι;