Οι 97 που δεν έφτασαν ποτέ στην κορυφή

Υπάρχει μια στατιστική και γνωστική «παγίδα» που μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την επιτυχία: το Survivorship Bias ή στα ελληνικά η μεροληψία του επιζώντος.

Η έννοια έγινε ευρέως γνωστή, μεταξύ άλλων, μέσω του έργου του στατιστικού Abraham Wald και περιγράφει την τάση μας να αντλούμε συμπεράσματα παρατηρώντας κυρίως εκείνους που έφτασαν στο τέλος της διαδρομής, ενώ παραβλέπουμε όσους δεν έφτασαν ποτέ στο ίδιο σημείο ή στο ίδιο επίπεδο.

Η προσέγγιση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία όταν προσπαθούμε να κατανοήσουμε την επιτυχία. Στον αθλητισμό, για παράδειγμα, κοιτάζουμε τους πρωταθλητές. Μελετούμε τις προπονήσεις τους, την πειθαρχία τους, τη διατροφή τους, τη νοοτροπία τους ή τις θυσίες τους. Ακούμε τις ιστορίες τους και αναζητούμε μέσα σε αυτές τη συνταγή που οδήγησε στην κορυφή.

Πράγματι, έχουμε πολλά να μάθουμε από εκείνους που κατάφεραν να φτάσουν εκεί. Υπάρχει, όμως, ένα ερώτημα που ίσως αξίζει να θέτουμε συχνότερα: Τι έγινε με τους υπόλοιπους;

Αν υποθέσουμε ότι εκατό αθλητές ξεκινούν με το όνειρο της κορυφής και μόνο τρεις φτάνουν τελικά εκεί, είναι απολύτως φυσικό να θέλουμε να μελετήσουμε τους τρεις. Ίσως όμως να είναι εξίσου σημαντικό να εξετάσουμε τους άλλους 97. Όχι για να αναζητήσουμε απλώς τι πήγε λάθος και σίγουρα όχι για να υποθέσουμε ότι, αφού οι τρεις πέτυχαν ακολουθώντας μια συγκεκριμένη διαδρομή, οι 97 απέτυχαν αποκλειστικά επειδή δεν την ακολούθησαν.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται η βαθύτερη αξία του Survivorship Bias. Ο αθλητής που έφτασε στην κορυφή μπορεί να προπονήθηκε σκληρά. Αλλά και πολλοί από εκείνους που δεν έφτασαν μπορεί να προπονήθηκαν εξίσου σκληρά. Ο πρωταθλητής μπορεί να είχε πειθαρχία, αλλά η πειθαρχία από μόνη της δεν εξηγεί τα πάντα.

Και ακόμη και το ίδιο το ταλέντο δεν είναι πάντοτε μια απλή ή εύκολα μετρήσιμη έννοια, μιας και υπάρχουν πολλοί άλλοι παράγοντες: η σωματική προδιάθεση, οι τραυματισμοί, η ψυχολογία, η ποιότητα της καθοδήγησης, οι οικονομικές και οικογενειακές συνθήκες, οι ευκαιρίες, η συγκυρία και, ως παρονομαστής όλων των παραπάνω στο κλάσμα της ίδιας της ζωής, η τύχη.

Ίσως, μάλιστα, το πρώτο ερώτημα που θα έπρεπε να θέσουμε για τους 97 να είναι ακόμη πιο θεμελιώδες. Εξετάσαμε ενδελεχώς το πλήθος των αθλημάτων στο οποίο δυνητικά θα μπορούσαν να διακριθούν; Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε πόσοι από αυτούς δεν προχώρησαν επειδή δεν είχαν τις δυνατότητες να διακριθούν και πόσοι επειδή δεν βρέθηκαν ποτέ στο κατάλληλο άθλημα, στο κατάλληλο περιβάλλον ή στη θέση που θα μπορούσε να αναδείξει τις πραγματικές τους δυνατότητες.

Ίσως, επομένως, το πρόβλημα να μην ήταν η έλλειψη ικανότητας, αλλά το ότι δεν βρέθηκε ποτέ το σωστό «πού» υπάρχει αυτή. Αυτό είναι ίσως το πιο δύσκολο σημείο όταν προσπαθούμε να εξηγήσουμε την επιτυχία: δεν μπορούμε να γνωρίζουμε με βεβαιότητα ποια από τα χαρακτηριστικά που βλέπουμε στους επιτυχημένους ήταν πραγματικά καθοριστικά και ποια απλώς συνυπήρχαν με την επιτυχία τους.

Γι’ αυτό ίσως δεν αρκεί να ρωτάμε: «Τι έκαναν οι τρεις που πέτυχαν;». Πρέπει να ρωτάμε και: «Τι κοινό είχαν οι τρεις με τους 97;», αλλά και «Τι υπήρχε στους 97 που δεν μπορούμε να δούμε, ακριβώς επειδή δεν έφτασαν ποτέ στην κορυφή;». Αυτή η οπτική μπορεί να είναι εξαιρετικά χρήσιμη όχι μόνο για τον αθλητισμό, αλλά και για τη ζωή γενικότερα. Μπορεί να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα ποιοι παράγοντες πραγματικά ευνοούν την πρόοδο, ποια εμπόδια εμφανίζονται συστηματικά και ποια προβλήματα θα μπορούσαν να είχαν αντιμετωπιστεί νωρίτερα.

Στον αθλητισμό, ειδικότερα, μπορεί να μας οδηγήσει σε καλύτερα προγράμματα ανάπτυξης, ουσιαστικότερη ψυχολογική υποστήριξη, αποτελεσματικότερη πρόληψη τραυματισμών και, κυρίως, σε μια διαφορετική αντίληψη για την αξιοποίηση του ταλέντου. Αντί να περιμένουμε απλώς να δούμε ποιοι θα φτάσουν στην κορυφή, μπορούμε να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε γιατί τόσοι πολλοί δεν τα κατάφεραν.

Ίσως, τελικά, η μεγαλύτερη ιδιαιτερότητα του Survivorship Bias να είναι ότι μας κάνει να πιστεύουμε πως γνωρίζουμε τη συνταγή της επιτυχίας επειδή βλέπουμε μπροστά μας εκείνους που πέτυχαν. Όμως, αν από τους εκατό ανθρώπους που ξεκίνησαν μόνο οι τρεις έφτασαν στην κορυφή, η ιστορία των τριών δεν είναι ολόκληρη η ιστορία. Είναι το κομμάτι της ιστορίας που μπορούμε να δούμε ευκολότερα, όπως η κορυφή ενός βουνού διακρίνεται πολύ πιο άνετα από τους πρόποδές του, χωρίς τους οποίους όμως δεν θα υπήρχε. Και έχουμε 97 λόγους να το πιστεύουμε αυτό.

Διαβάστε ακόμη

Μεγάλη φωτιά στο Ποικίλο Όρος: Εκκενώνονται Αφαία, Άνω Δάσος Χαϊδαρίου και Δαφνί - Κοντά στα σπίτια οι φλόγες

Λάθος στάχτες, ψεύτικες κηδείες, κρυμμένες σοροί: Φρικιαστική αποκάλυψη σε γραφείο τελετών

Τι δείχνουν οι κινήσεις Σαμαρά: Σε ποιο κοινό στοχεύει και πότε θα ανοίξει τα χαρτιά του

«Εξολοθρευτές δορυφόρων»: Πώς μπορεί να μοιάζει ένας - όχι και τόσο μακρινός - πόλεμος στο διάστημα