Ο ΠΑΟΚ και το μέλλον του ποδοσφαίρου: Ανάμεσα στη λαϊκή ταυτότητα και την εμπορευματοποίηση

Τι είναι αυτό που κάνει το ποδόσφαιρο τόσο ισχυρό ως κοινωνικό φαινόμενο; Τι συμβαίνει όταν ένα κατεξοχήν λαϊκό άθλημα μετατρέπεται σε μια παγκόσμια βιομηχανία θεάματος, χρήματος και εμπορικής αξίας;

Τα ερωτήματα αυτά αποκτούν ιδιαίτερη σημασία όταν μιλάμε για τον ΠΑΟΚ. Έναν σύλλογο που δεν αποτελεί απλώς μια ποδοσφαιρική ομάδα, αλλά κάτι παραπάνω από αυτό.

Πρόκειται για ένα κομμάτι της συλλογικής μνήμης, της ιστορίας, της ταυτότητας μιας πόλης και μιας ολόκληρης περιοχής της βόρειας Ελλάδας, αλλά και της κοινωνικής ζωής εκατομμυρίων ανθρώπων μέσα κι έξω από τη χώρα.

«Το μπαλέτο των μαζών»

Το «φαινόμενο» ποδόσφαιρο κατάφερε να συγκινήσει τα πλήθη και να καθιερωθεί ως το δημοφιλέστερο άθλημα παγκοσμίως, για το λόγο ακριβώς ότι είναι όμοιο με τις κοινωνίες μας και την οργάνωσή τους, με την ίδια τη ζωή. Πρόκειται για ένα κοινωνικό φαινόμενο με απροσδιόριστες και τρομακτικά μεγάλες διαστάσεις.

Συνδυάζοντας πολλές φορές την απελευθερωτική δυναμική του, με το απρόβλεπτο και τη δραματικότητα, κατάφερε, μέσα από την άρρηκτη σχέση του προσωπικού ταλέντου με τη συλλογικότητα, να αντικατοπτρίσει την πραγματικότητα με έναν συναρπαστικό τρόπο και ξεχωριστό από ότι το θέατρο ή το σινεμά. Η γενναιότητα, η αυτοθυσία, η ένταση των συναισθημάτων και ο έντιμος αγώνας –αλλά και ο ανέντιμος αγώνας, όπως ακριβώς υπάρχει στη ζωή--, χαρακτηρίζουν «το μπαλέτο των μαζών», όπως αποκάλεσε το άθλημα ο μεγάλος συνθέτης Ντ. Σοστακόβιτς.

Το ποδόσφαιρο γοητεύει επίσης γιατί πρόκειται για ένα δημοκρατικό άθλημα, κατασκευασμένο με τέτοιους κανόνες που είναι ανοιχτό σε όλους ανεξαρτήτως φύλου, ηλικίας, σωματικών προσόντων κι εθνότητας.

«Βιομηχανία κέρδους»

Η μπάλα άρχισε να κατακτά περίοπτη θέση στις δυτικές κοινωνίες, κυρίως χάρη στα ΜΜΕ, τα οποία του έδωσαν όλο και μεγαλύτερη σημασία στο πέρασμα των χρόνων, καθώς επίσης και χάρη στον υπερκαταναλωτισμό και βεβαίως το στοίχημα. Τεράστιες μάζες ανθρώπων, εκτός από το πιστό κοινό των παθιασμένων οπαδών, προσελκύονται, με όρους απόδρασης από την γκρίζα καθημερινότητα, στα γήπεδα και στις τηλεοπτικές οθόνες. Οι ίδιες αυτές μάζες έγιναν μέρος του θεάματος (ατμόσφαιρα στα γήπεδα, μετακινήσεις, πανό με σύμβολα Συνδέσμων, εκδρομές

κ.λπ) και όχι, απλά, αόρατοι θεατές. Πέρα από πηγή λαϊκών συγκινήσεων όμως, το ποδόσφαιρο αποτελεί κοιτίδα χρήματος, ενώ παράλληλα δημιουργεί φήμη, ισχύ και εξουσία. Με το πέρασμα του χρόνου αύξησε τη δημοτικότητά του και μετατράπηκε σε αδυσώπητη συναλλαγή και επικών διαστάσεων βιομηχανία κέρδους. Τροποποιήθηκε σε εκχρηματισμό της απόλαυσης της μάζας και σε έναν από τους βασικούς θεσμούς εμπορευματοποίησης του ελεύθερου χρόνου των ανθρώπων. Ταυτόχρονα, τα χρήματα δημιούργησαν το περίβλημα μέσα στο οποίο αναπτύχθηκε η βία, εκεί που η ίδια μετατράπηκε σε φετίχ που δεν ανέχεται την ήττα.

Η «μαφία» της FIFA και της UEFA

Στην εποχή μας το ποδόσφαιρο ανήκει και διοικείται από τη «μαφία» (όπως την αποκαλούν οι οπαδικές κοινότητες) της FIFA και της UEFA, από μεγαλοπαράγοντες στοιχηματικές επιχειρήσεις, μεγαθήρια των media, ενώ παίζεται από βαθύπλουτους, χωρίς κανέναν συναισθηματισμό, επαγγελματίες.

Το πιο λαϊκό και λαοφιλές άθλημα, απομακρύνεται από τη λαϊκή του βάση. Γιατί πόσοι φτωχοί άραγε στον πλανήτη μπορούν να πληρώσουν έστω και μια φορά τη μεταφορά, τη διαμονή, τα πανάκριβα εισιτήρια των αγώνων σε ένα μουντιάλ ή γιούρο, στο τσάμπιονς λιγκ κλπ; Έτσι το ποδόσφαιρο μετατρέπεται σε μια απόλαυση για την ελίτ. Μας το έδειξε ξεκάθαρα το παγκόσμιο κύπελλο του καλοκαιριού με την εξέδρα να θυμίζει ατμόσφαιρα NBA και οι φτωχοί του πλανήτη να βλέπουν το θέαμα από γιγαντοοθόνες κι από τηλεοράσεις, λειτουργώντας αυτό ως προπομπός για όσα έρχονται.

O ΠΑΟΚ και η νέα πραγματικότητα

Κάθε άλλο παρά εύκολο είναι να απαντήσουμε πώς μπορεί να υπάρξει ένας σύλλογος με την ιστορική και κοινωνική διαδρομή του ΠΑΟΚ στο σύγχρονο ποδόσφαιρο. Και κυρίως, τι απομένει από τον λαϊκό του χαρακτήρα μέσα σε ένα περιβάλλον όπου τα πάντα, ακόμη και οι πιο ισχυρές συλλογικές ταυτότητες, κινδυνεύουν να μετατραπούν σε εμπόρευμα.

Ο ΠΑΟΚ γεννήθηκε από την προσφυγιά, τον πόνο και τον ξεριζωμό. Από ανθρώπους που έχασαν τον τόπο τους, αλλά δεν έχασαν τη μνήμη τους. Μια ομάδα που κουβαλούσε και πλέον μετα-κουβαλάει μαζί της κάτι πολύ περισσότερο από μια ποδοσφαιρική ιστορία.

Στην πορεία του χρόνου, ο δικέφαλος ξεπέρασε τα όρια της προσφυγικής του καταγωγής. Ρίζωσε στις λαϊκές – εργατικές γειτονιές της Θεσσαλονίκης, ταξίδεψε σε

κάθε γωνιά της Μακεδονίας κι αγκαλιάστηκε από ευρύτερα κοινωνικά στρώματα. Πλέον είναι ένας σύγχρονος επαγγελματικός οργανισμός, που λειτουργεί σε ένα εξαιρετικά ανταγωνιστικό οικονομικό περιβάλλον.

Η οικονομική μεγέθυνση όμως ενός συλλόγου δεν ταυτίζεται απαραίτητα με την κοινωνική του ανάπτυξη. Όσο περισσότερο ένας σύλλογος ενσωματώνεται στη διεθνή αγορά του ποδοσφαίρου, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος να απομακρυνθεί από τις κοινωνικές συνθήκες μέσα στις οποίες γεννήθηκε.

Το ερώτημα είναι τι θέση θα έχουν οι φίλαθλοι στο ποδόσφαιρο του μέλλοντος. Θα αποτελούν απλώς το αναγκαίο υπόβαθρο για την οικονομική μεγέθυνση των συλλόγων ή θα εξακολουθήσουν να έχουν τη δική του αυτοτελή κοινωνική υπόσταση; Θα παραμείνουν μια ζωντανή συλλογικότητα ή θα μετατραπούν σταδιακά σε ένα κοινό καταναλωτών, που θα αγοράζει όλο και ακριβότερα το δικαίωμα να αισθάνεται ότι ανήκει κάπου;

Ζωντανή κοινωνική κοινότητα

Και ο ΠΑΟΚ; Μπορεί να διεκδικεί την αγωνιστική και οικονομική του ισχυροποίηση διεκδικώντας τίτλους και διακρίσεις και ταυτόχρονα να διατηρεί ζωντανή αυτή τη σχέση με τον κόσμο του;

Ίσως το πραγματικό ζητούμενο να μην είναι απλώς αν ο Δικέφαλος θα καταφέρει να ανταγωνιστεί οικονομικά τους ισχυρούς του ευρωπαϊκού ποδοσφαίρου. Είναι αν, μέσα σε αυτή την προσπάθεια, θα εξακολουθήσει να αποτελεί κάτι περισσότερο από μια επιτυχημένη ποδοσφαιρική επιχείρηση.

Αν θα συνεχίσει να είναι μια ζωντανή κοινωνική κοινότητα, με μνήμη, δεσμούς, αντιφάσεις, συγκρούσεις και δυνατότητες συλλογικής δημιουργίας. Εξάλλου, μέσα στις ίδιες τις οπαδικές κοινότητες του Δικεφάλου, υπάρχουν δυνατότητες που υπερβαίνουν την κατανάλωση του ποδοσφαιρικού θεάματος. Υπάρχει η εμπειρία της συλλογικής δράσης, η αλληλεγγύη, η δημιουργία δεσμών, η πολιτισμική έκφραση. Και μάλιστα αυτή η εμπειρία μπορεί να αποτελέσει τον οδηγό για το μέλλον.

Γιατί, τελικά, η μεγαλύτερη απώλεια για έναν σύλλογο όπως ο ΠΑΟΚ δεν θα ήταν να χάσει έναν τίτλο ή να μείνει για κάποια χρόνια έξω από τις ευρωπαϊκές διοργανώσεις. Θα ήταν να κερδίσει τα πάντα και, μέσα από αυτή τη διαδρομή, να χάσει εκείνο το συστατικό στοιχείο που ακριβώς τον έκανε να ξεχωρίζει. Τον ίδιο του τον εαυτό δηλαδή.

Διαβάστε ακόμη

Αεροπορική τραγωδία στην Πιερία: Ραγίζει καρδιές ο πατέρας του 41χρονου αδικοχαμένου πιλότου - «Είχε όλα τα καλά, τα έχω χαμένα»

Συνεχίζει να φλέγεται η Αλβανία: Έκτη ημέρα μαζικών διαδηλώσεων - «Αμφισβητείται η ένταξη στην ΕΕ», λέει ο Ράμα

Κατάρρευση πολυκατοικίας στα Πετράλωνα: Βρέθηκαν 17.380 ευρώ και κοσμήματα στα συντρίμμια

«Δεν μπορώ να το κάνω αυτό σε άνθρωπο»: Το σοκαριστικό μεταπολεμικό πείραμα για την υπακοή