Πανελλήνιες εξετάσεις: Η ζωή που δεν τελειώνει σε μια κόλλα και η ανάγκη για ένα δικαιότερο σύστημα

Γράφει ο μαθηματικός Αχιλλέας Κεφαλάς*Περίμενα να περάσει κάμποσος καιρός από το τραγικό γεγονός της αυτοκτονίας των δύο νεαρών κοριτσιών για να γράψω κάποιες σκέψεις. Είναι ασύλληπτο αυτό που έγινε φέτος. Γροθιά στο στομάχι, μαχαιριά στην καρδιά, ειδικά αν είσαι και γονιός. Και κύριοι υπεύθυνοι είμαστε εμείς όλοι, οι «μεγάλοι», γονείς και καθηγητές. Που λέμε με στόμφο στα παιδιά, γεμίζοντας τα με άγχος, φράσεις τύπου «Τι θα κάνεις στη ζωή σου αν δε γράψεις καλά στις εξετάσεις;» «Τι σχολή είναι αυτή που έβαλες για πρώτη επιλογή στο μηχανογραφικό;» «Πώς θα βγάλεις λεφτά να ζήσεις;» «Θα πάει η ζωή σου στράφι» κτλ.Πρώτα απ' όλα, δεν είναι εξετάσεις. Είναι ένας διαγωνισμός. Όποιος γράψει πιο πολύ, επιλέγει και πρώτος τη σχολή που θέλει να περάσει. Και επειδή εκ των πραγμάτων, όταν είσαι 17 χρονών δεν ξέρεις τι θέλεις να κάνεις στη ζωή σου, θες να έχεις επιλογές. Εκεί έρχεται και το μηχανογραφικό. Είναι πολύ σημαντικό να κάνεις σωστή επιλογή των τμημάτων-σχολών που θέλεις να μπεις. Είναι ακόμα πιο σημαντικό να βγεις κιόλας! Ακόμα όμως κι αν δε βγει η επιλογή σου, δεν πειράζει. Κάθε εμπόδιο για καλό! Η ζωή πάντα βρίσκει τον τρόπο να σε καθοδηγήσει…414515_1Δεύτερον, οι Πανελλαδικές είναι απαραίτητες. Δυστυχώς! Αν δεν υπήρχαν, θα έπρεπε να τις είχαμε εφεύρει εμείς από μόνοι μας.Προφανώς και είναι λάθος μ' αυτή τη μορφή που υφίστανται, αλλά είναι απαραίτητες. Είναι λάθος να κρίνεται ένα μεγάλο κομμάτι από το μέλλον σου μόνο από τέσσερα διαγωνίσματα. Εντελώς! Διότι δε σου επιτρέπει να έχεις μία κακή μέρα. Δεν σου επιτρέπει να αποφύγεις το άγχος της πρώτης φοράς. Δε σου επιτρέπει ακόμη ακόμη να μην είσαι και καλός σε κάποιο μάθημα.Το να πάμε όμως στο άλλο άκρο και να καθορίζει το μέλλον σου ένας καθηγητής ή μια καθηγήτρια του σχολείου που μπορεί να μη γουστάρει ούτε εσένα ούτε τους γονείς σου ή στο κάτω κάτω να μην τους τα παίρνει κιόλας, μόνο δίκαιο δεν είναι. Πιστέψτε με, το έχω ζήσει κι εγώ. Οι βαθμοί στα τετράμηνα να είναι μικρότεροι από αυτούς που έγραψες εσύ στις πανελλαδικές, διότι δεν ήσουν και το καλύτερο παιδί, φαινόσουν παλιοχαρακτήρας! Στο άλλο άκρο, οι βαθμοί των συμμαθητών σου να είναι το αντίστροφο και πολλές φορές με τεράστιες αποκλίσεις, διότι… να τα βοηθήσουμε τα παιδιά, βρε αδερφέ!Και επειδή ζούμε στη χώρα των συγγενών και των κουμπάρων, στη χώρα του «ξέρεις ποιος είμαι εγώ», στη χώρα του «ποια νομίζεις πως είσαι εσύ που έβαλες στο παιδί μου 19 αντί για 20;» φτάσαμε στο σημείο όλοι μας να πιστεύουμε ότι εμείς ή τα παιδιά μας μπορούμε να γίνουμε το λιγότερο γιατροί. Γιατί έτσι μάθαμε από το δημοτικό και το γυμνάσιο. Μάθαμε να απαιτούμε χωρίς να προσπαθούμε. Μάθαμε ότι ο καλός βαθμός και η μη τιμωρία είναι δικαίωμά μας. Μάθαμε ότι αν κάποιος μας έβαλε κάποτε κακό βαθμό, έφταιγε αυτός ο κάποιος και όχι εμείς. Γίναμε και παράγαμε, παράγουμε και δυστυχώς θα συνεχίσουμε να παράγουμε γενιές της ήσσονος προσπάθειας. Και αυτή είναι η μεγαλύτερη ήττα του συστήματος.Και πώς θα ήταν πιο σωστές δηλαδή;Μια πρόταση, χωρίς προφανώς να είναι απαραίτητα η ιδανική.Αφού δεν μπορούμε να τις αποφύγουμε, ας τις κάνουμε πιο δίκαιες. Ας βάλουμε εξετάσεις πανελλαδικού τύπου και στις πιο μικρές τάξεις. Ας επαναφέρουμε για παράδειγμα τις πανελλήνιες εξετάσεις στη Β λυκείου. Επίσης, δε χρειάζεται να είναι τόσο δύσκολες. Ας είναι πιο βατές. Να μην εξαρτάσαι από το αν θα πας φροντιστήριο ή όχι. Γιατί, κακά τα ψέματα, με αυτά τα τόσο απαιτητικά θέματα αν δεν πας φροντιστήριο, δεν έχεις και μεγάλες πιθανότητες επιτυχίας.Από την άλλη, αν βγεις να ρωτήσεις 100 παιδιά της Γ’ Λυκείου αν θα προτιμούσαν να μην πηγαίνουν το πρωί σχολείο, αλλά να κάνουν τα φροντιστήρια τους ούτως ώστε να τους μένει ελεύθερος χρόνος το απόγευμα για διάβασμα, και οι 100 θα σου πούνε ναι. Ας βάλουμε ίσως ένα ή δυο περισσότερα μαθήματα. Έτσι ένα ανεπαρκές αποτέλεσμα σε ένα μάθημα από μία κακιά μέρα, από μια αναποδιά, από μια αστοχία, να μη σε χαντακώνει. Είναι άλλο μια κακή μέρα στις τέσσερις και άλλο στις έξι ή στις εννιά.Μα και επιπλέον Πανελλήνιες στις πιο μικρές τάξεις;Ναι! Αν αυτό που έγραψες για παράδειγμα στη Β’ λυκείου είναι μεγαλύτερο από αυτό της Γ’, να προσμετράται κατά ένα ποσοστό. Αν όχι, ας μην προσμετράται καθόλου. Γινόταν και πριν καμιά εικοσαριά χρόνια αν σας θυμίζει κάτι. Εμείς που δώσαμε πανελλαδικές και στη Β’ λυκείου, πήγαμε προετοιμασμένοι για το τι έπρεπε να κάνουμε ή να μην κάνουμε. Μια κακή μέρα, ένα μάθημα που δεν το είχαμε ή δε μας άρεσε, δε μας χαντάκωσε. Και σίγουρα αυτές οι εξετάσεις που «έκριναν το μέλλον μας», δεν ήταν εξετάσεις που τις αντιμετωπίζαμε για πρώτη φορά στη ζωή μας. Τροφή για σκέψη και συζήτηση.Και εν κατακλείδι, τι πρέπει να κάνει ένα παιδί για να πετύχει στις πανελλήνιες; Και απευθύνομαι σε παιδιά και γονείς.Ας ξεκινήσουμε από το ότι πετυχαίνω ή αποτυγχάνω στις Πανελλήνιες δε σημαίνει ότι πετυχαίνω ή αποτυγχάνω και στη ζωή μου. Δεν έχει καμία σχέση το ένα με το άλλο. Δεν κρίνεται το μέλλον σας από το αν θα γράψετε καλά ή όχι σε κάποιες εξετάσεις, ακόμα κι αν αυτές είναι Πανελλαδικές. Η ζωή έχει άλλες δυσκολίες, πολύ πιο βαρβάτες από τις Πανελλήνιες. Αύριο μεθαύριο όταν θα πάτε σ' ένα πανεπιστήμιο να σπουδάσετε, θα σας φαίνονται αστείες και θα λέτε από μέσα σας «τι κουτός ή κουτή που ήμουνα που καθόμουν, αγχωνόμουν και στεναχωριόμουν;» Δε μιλάμε για τις δυσκολίες της ενήλικης ζωής καν.Τα παιδιά, λοιπόν, που γράφουνε στις Πανελλαδικές και «πετυχαίνουν», δεν ξύπνησαν στην Γ’ Λυκείου και είπαν «θα διαβάσουμε και θα γράψουμε». Δε γίνεται 11 χρόνια να μη διαβάζεις και να διαβάσεις το 12ο. Έχουν μάθει να διαβάζουν από τα πρώτα σχολικά τους χρόνια. Από το δημοτικό ακόμα. Και κυρίως έχουν μάθει να διαβάζουν μόνα τους, δηλαδή χωρίς να είναι κάποιος πάνω απ' το κεφάλι τους. Διότι μπορεί στις μικρές ηλικίες αυτό να βοηθάει, αλλά όταν θα 'ρθει η ώρα να πρέπει το παιδί να διαβάσει μόνο του, θα πρέπει και να μπορεί. Και αυτό μαθαίνεται από μικρή ηλικία.Δεύτερον, αυτά τα παιδιά διαβάζουν με πρόγραμμα. Η μελέτη είναι θέμα ρουτίνας, όπως όλα τα πράγματα στη ζωή. Λόγου χάρη η άθληση ή η διατροφή. Και το κυριότερο, όσο γίνεται, οι Κυριακές να είναι ελεύθερες.Τρίτον, απορίες. Να ρωτάτε απορίες! «Το να ρωτήσεις μία χαζή απορία, σε κάνει χαζό για μία στιγμή. Το να μην την ρωτήσεις καθόλου, σε κάνει χαζό για πάντα» λέει μία κινέζικη παροιμία. Αυτά λοιπόν τα παιδιά που κάποιοι τα λένε περίεργα, χλευάζοντας τα, δεν είναι καθόλου περίεργα. Διότι η περιέργεια για την μάθηση ποτέ δεν είναι κακή. Πάντα βοηθάει! Κι εμείς ως καθηγητές είμαστε εδώ, όχι μόνο για τις λύνουμε, αλλά για να καθοδηγούμε τα παιδιά να έχουν τις σωστές απορίες και να μπορούν να τις λύνουν μόνα τους.Τέταρτον, δεν πρέπει να φοβάστε την αποτυχία! Για να πετύχεις πρέπει πρώτα να αποτύχεις. Είτε είσαι μαθητής-μαθήτρια του 20, είτε του 10, δε θα πρέπει να τα παρατάς ποτέ, για τίποτα και για κανέναν! Οι αναποδιές είναι μέσα στη ζωή. Αλίμονο, αν τα κάναμε όλα τέλεια και τα παρατούσαμε από το πρώτο στραβό αποτέλεσμα. Δυστυχώς και συνήθως, οι αποτυχίες και οι αναποδιές θα είναι πιο πολλές από τις επιτυχίες. Αυτή είναι η ζωή. «Πέσε όσες φορές θες, αλλά σήκω πάνω και συνέχισε. Κάνε αυτό που είναι να κάνεις και το αποτέλεσμα θα ‘ρθει.»Και για το τέλος, το πιο σημαντικό. Να αναλαμβάνετε εσείς την ευθύνη. Ακόμα κι αν ο γιαλός είναι στραβός να λες ότι εγώ τον αρμενίζω στραβά. Ακόμα και αν σε αδίκησε ο καθηγητής στο σχολείο σε ένα διαγώνισμα ή σε ένα τετράμηνο και όντως να είναι έτσι, να λες ότι εγώ φταίω που με αδίκησε. Να κρατάτε αυτά που κάνατε καλά και να ψάχνετε τι μπορεί να έχετε κάνει λάθος, γιατί κανείς δεν τα κάνει όλα τέλεια. Είναι ουτοπικό για όλους μας να το πιστεύουμε αυτό.Να μη σας παίρνει από κάτω. Όσο κακό και αν είναι το σύστημα (το όποιο σύστημα), είναι αυτό και είναι για όλους. Γιατί αύριο-μεθαύριο στη ζωή δεν υπάρχει ουδεμία περίπτωση κάποιος να μη σας αδικήσει. Όχι μια και δυο φορές μόνο. Και είτε «τα παίρνετε τα γράμματα», είτε όχι, αν έχετε μάθει να βάζετε στην άκρη τις αδικίες και τις αναποδιές και να συνεχίζετε, να είστε σίγουροι ότι θα πετύχετε. Όχι σε κάτι πανελλήνιες. Στη ζωή την ίδια…*Ο Αχιλλέας Κεφαλάς ζει και εργάζεται στη Λήμνο στο κομμάτι της εκπαίδευσης τα τελευταία 18 χρόνια. Είναι μαθηματικός και ιδιοκτήτης του «ΜΑΘΗΤΕΙΑ - Φροντιστήριο όλων των βαθμίδων»