100 χρόνια ΠΑΟΚ: Ποδόσφαιρο και Κοινωνία - Ένα επιστημονικό συνέδριο για τον Δικέφαλο

Ο ΠΑΟΚ είναι κάτι περισσότερο από μία ομάδα. Είναι κοινωνικό φαινόμενο και η ΠΑΕ ΠΑΟΚ διοργανώνει τριήμερο διεθνές επιστημονικό συνέδριο με τίτλο «100 χρόνια ΠΑΟΚ: Ποδόσφαιρο και Κοινωνία», από τις 9 έως τις 11 Οκτωβρίου 2026, στην Αίθουσα Τελετών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, με αφορμή τη συμπλήρωση ενός αιώνα από την ίδρυση του συλλόγου.

Aπό την Παρασκευή (οι εργασίες θα αρχίσουν στις 16:00) έως και την Κυριακή το απόγευμα, πανεπιστημιακοί και ερευνητές από την Ελλάδα και το εξωτερικό, μαζί με ανθρώπους του αθλητισμού και του πολιτισμού, θα εξετάσουν τη διαδρομή του ΠΑΟΚ και το ποδόσφαιρο ως πεδίο κοινωνικών, πολιτικών, οικονομικών και τεχνολογικών μεταβολών. Η ιστορική έρευνα συναντά την κοινωνιολογία, την ανθρωπολογία, την πολιτική επιστήμη, τις διεθνείς σχέσεις και την ανάλυση δεδομένων, σε μια προσέγγιση που συνδέει το παρελθόν με τις προκλήσεις του μέλλοντος.

Ξεχωριστή θέση στο συνέδριο κατέχει η ιστορία του ΠΑΟΚ: οι Κωνσταντινουπολίτες ιδρυτές, η προσφυγική εγκατάσταση στη Θεσσαλονίκη του Μεσοπολέμου, τα πρώτα τεκμήρια της παρουσίας του και η διαμόρφωση των συμβόλων του. Ιστορικά αρχεία, δημοσιεύματα και προσωπικές μαρτυ-ρίες φωτίζουν τη συγκρότηση της ταυτότητας του συλλόγου και τον τρόπο με τον οποίο η ιστορία του καταγράφεται, ερμηνεύεται και μεταδίδεται στις επόμενες γενιές.

Η συλλογική μνήμη και η σχέση του ποδοσφαίρου με την κοινωνική και πολιτική ταυτότητα αποτε-λούν βασικές θεματικές του συνεδρίου. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον ψηφιακό μετασχηματισμό του ποδοσφαίρου: στην ανάλυση δεδομένων, στην επικοινωνία των ομάδων και στην αλληλεπίδραση με τους φιλάθλους στα κοινωνικά δίκτυα.

Η επόμενη ημέρα του ΠΑΟΚ αποτελεί ουσιαστικό ορίζοντα αυτής της συζήτησης. Η γνώση της ιστορίας του, η αξιοποίηση της τεχνολογίας, η ανάπτυξη της πολιτιστικής του παρουσίας και η ενίσχυση των δεσμών με την κοινωνία συνδέονται με το ζητούμενο ενός σύγχρονου συλλόγου που εξελίσσεται διατηρώντας τις ρίζες του.

Η επέτειος των 100 χρόνων προσφέρει την ευκαιρία να συζητηθεί πώς αυτή η κληρονομιά θα μεταδοθεί στις νεότερες γενιές και θα αποτελέσει βάση για τον επόμενο αιώνα.

Tο πρόγραμμα του συνεδρίου

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 9 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ

15.30–16.00 | Προσέλευση – Εγγραφές 

16.00–17.00 

Χαιρετισμοί 

Κεντρική Ομιλία: 100 Χρόνια ΠΑΟΚ – 100 χρόνια ελληνικό Ποδόσφαιρο 17.00–18.00 | Πρώτη Συνεδρία: Το ποδόσφαιρο στην Ευρώπη και τον Κόσμο 

• Matthew Taylor Professor, Director of the International Centre for Sports History and  Culture, De Montfort University, UK. Beyond Borders and Boundaries: European  Society and the Making of Modern Football.
• Ramon Llopis Goig Professor of Sociology, University of Valencia, Spain, Beyond the  pitch: football and European identity.
• Στράτος Ν. Δορδανάς Αναπληρωτής Καθηγητής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο  Θεσσαλονίκης – Βάιος Καλογρηάς Ιστορικός, «Το Εθνικόν μας Ποδόσφαιρον  εις την σημερινήν του κακοδαιμονίαν»: Προτάσεις για τη βελτίωση του  ποδοσφαίρου… από το μακρινό παρελθόν.

18.00–20.00 | Δεύτερη Συνεδρία: Το ελληνικό και κυπριακό ποδόσφαιρο από  το χθες στο σήμερα 

• Πέτρος Παπαπολυβίου Αναπληρωτής Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Κύπρου, Οι  κυπριακές ποδοσφαιρικές ομάδες στην Α΄ Εθνική κατηγορία (1967-1974):  Πτυχές της αθλητικής «ενωτικής πολιτικής» της στρατιωτικής δικτατορίας.
• Θανάσης Τσούμας Δρ. Κοινωνιολογίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο – Μανώλης  Χουμεριανός Αναπληρωτής Καθηγητής, Πάντειο Πανεπιστήμιο, Από τον Ερασιτέχνη  στον Επαγγελματία: Ο συνδικαλισμός των ποδοσφαιριστών.
• Γεωργία Μπακάλη Μεταδιδακτορική Ερευνήτρια, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο  Θεσσαλονίκης, Το ιστορικό αρχείο (1945-1965) του Γυμναστικού Συλλόγου Δόξα  Δράμας ως πηγή για τη μελέτη του ποδοσφαιρικού φαινομένου.
• Χάρης Αλεξάνδρου Επίκουρος Καθηγητής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο  Θεσσαλονίκης, Η εθνική δράση των ποδοσφαιρικών σωματείων της Κύπρου  την περίοδο της ΕΟΚΑ (1955-1959) και τα βρετανικά αντίμετρα.

ΣΑΒΒΑΤΟ 10 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ

09.00–11.00 | Τρίτη Συνεδρία: Το ελληνικό ποδόσφαιρο στο σήμερα και το  αύριο 

• Δημήτρης Ζοπουνίδης Υποψήφιος Διδάκτορας, Data Science Laboratory, Σχολή  Μηχανικών Παραγωγής και Διοίκησης, Πολυτεχνείο Κρήτης – Κωνσταντίνος  Ζοπουνίδης Καθηγητής, Πολυτεχνείο Κρήτης, Ποδόσφαιρο και Δεδομένα: Η Εποχή  των Football Analytics.
• Στάθης Τσιράς Δρ. Διεθνών Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών, Πανεπιστήμιο  Μακεδονίας, Αλληλεπιδράσεις Εταιρικών και Οπαδικών Λογαριασμών στην  ψηφιακή κερκίδα του Facebook.
• Διαμαντής Μαστρογιαννάκης Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, Διαχείριση του  ρίσκου και μηχανισμοί ασφάλειας στο πλαίσιο ποδοσφαιρικών συναντήσεων. • Βαγγέλης Τζούκας Δρ. Κοινωνιολογίας, Όψεις του μετανεωτερικού  μετασχηματισμού του ποδοσφαίρου στον 21ο αιώνα: το δημοφιλέστερο  άθλημα στη δίνη κομβικών αλλαγών.
• Ελευθερία Αγγέλη Ερευνήτρια Οικονομολόγος – Νικηφόρος Τσιούρης Ερευνητής,  Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο του Ταλίν, μέλη της ερευνητικής κολεκτίβας P2P Lab. Another Football, Αλλάζοντας τον κόσμο με μία μπάλα.

11.00–11.30 | Διάλειμμα 

11.30–12.45 | Τέταρτη Συνεδρία: Ποδόσφαιρο, διεθνείς σχέσεις και αθλητική  διπλωματία 

• Σωτηρούλα Βασιλείου Δρ. Ιστορίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης,  Επιστημονική Λειτουργός, Ίδρυμα Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄, Όταν η μπάλα έπαιξε – και– διπλωματία: οι αγώνες του ΑΠΟΕΛ και της Arsenal σε Λονδίνο και Κύπρο  το 1967.
• Ηλίας Γ. Σκουλίδας Επίκουρος Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Το «Βαλκανικό  Κύπελλο»: διλήμματα μεταξύ ποδοσφαίρου και πολιτικής στον Ψυχρό  Πόλεμο.
• Δημήτρης Γαργαλιάνος Καθηγητής, Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο – Ιορδάνης  Βασιλειάδης Υπεύθυνος Χορηγιών, ΠΑΕ ΠΑΟΚ, Αθλητική διπλωματία.

12.45–14.00 | Ελαφρύ Γεύμα 

14.00–15.30 | Πέμπτη Συνεδρία: Ελληνικό ποδόσφαιρο, Οπαδικές κοινότητες(1) 

• Φωτεινή Τσιμπιρίδου Καθηγήτρια Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, Πανεπιστήμιο  Μακεδονίας, Οπαδική κουλτούρα και τελετουργική επαναμάγευση του κόσμου  σε χαλεπούς καιρούς: Επανεξετάζοντας την έμφυλη επιθυμία, πέρα από την  βία του σεξιστικού λόγου.
• Δημήτρης Καταϊφτσής Διδάσκων Ανθρωπολογίας, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, Ο  ΠΑΟΚ των «από τα κάτω»: τοπικότητα, γειτονιά και οπαδική κουλτούρα:  εθνογραφικές σημειώσεις από το καφενείο της γειτονιάς.
• Νίκος Μανώλας Ερευνητής, Ομαδικές κοινότητες στον ψηφιακό χώρο: μια  μελέτη περίπτωσης από το curvagreek.com.
• Γεωργία Σαρικούδη Μεταδιδάκτορας Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, Αριστοτέλειο  Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Ποδόσφαιρο και σχολική μικρό-πολιτική: Οι  ΠΑΟΚτσήδες ως «άλλοι» σε ένα αθηναϊκό σχολείο.

15.30–16.45 | Έκτη Συνεδρία: Οπαδικές κοινότητες (2) 

• Αλέξανδρος Ίτσιος Παρουσίαση μεταπτυχιακής εργασίας: «Δικέφαλε μόνο για σένα  νιώθω τη ζωή μου στα χαμένα». Ταυτότητες, γενιές και κώδικες ηθικής μέσα  από τον σύνδεσμο φίλων Π.Α.Ο.Κ. Νεαπόλεως: Μπέλλος 1963.
• Ρόζα Βασιλάκη Δρ. Ιστορίας, Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales – Δρ.  Κοινωνιολογίας, University of Bristol, Υπεξούσιοι και αουτσάιντερ: η οπαδική  κουλτούρα του ΠΑΟΚ ως μηχανισμός διαχείρισης συλλογικού τραύματος και  αποκατάστασης αξιοπρέπειας.
• Θωμάς Σιώμος Επίκουρος Καθηγητής Πολιτικής Επικοινωνίας, Τμήμα Πολιτικών  Επιστημών και Δημόσιας Διοίκησης, ΕΚΠΑ, Η πολιτική ταυτότητα των οπαδών  του ΠΑΟΚ κατά την Μεταπολίτευση: Μετασχηματισμοί, εναντιοσημίες και  πολυσημίες.
• Κωνσταντίνος Ζαγάρας Δρ. Πολιτικής Επιστήμης – Δημόσιας Διοίκησης, ΕΚΠΑ, Ο  ΠΑΟΚ και το μέλλον του ποδοσφαίρου: ανάμεσα στη λαϊκή ταυτότητα και την  εμπορευματοποίηση.

16.45–17.15 | Διάλειμμα

17.15–18.30 | Έβδομη Συνεδρία: ΠΑΟΚ Ιστορία (1) 

• Λουκάς Τσίπτσιος Υπ. Διδάκτορας Ιστορίας, McGill, Οι Κωνσταντινουπολίτες και η  ίδρυση του ΠΑΟΚ στη Θεσσαλονίκη του Μεσοπολέμου.
• Μιχαήλ Κουσκουρίδης Φοιτητής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης,  Η επιστολή του ΠΑΟΚ (1929): Ταυτότητα, στέγαση και προσφυγικός  αθλητισμός.
• Νίκος Γιαννόπουλος ΜΑ Δημόσιας Ιστορίας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων,  Ο Δικέφαλος Αετός του ΠΑΟΚ: Ιστορικές Διαδρομές, Μετασχηματισμοί και  Συμβολική Συγκρότηση.

18.30–20.00 | Όγδοη Συνεδρία: ΠΑΟΚ Ιστορία (2) 

• Ραϋμόνδος Αλβανός Διδάσκων, Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου και Ελληνικό Ανοικτό  Πανεπιστήμιο, Χρήσεις της Ιστορίας και συλλογική ταυτότητα στα μέσα  κοινωνικής δικτύωσης: Η περίπτωση του ΠΑΟΚ.
• Παναγιώτης Β. Γιαννόπουλος Ιστορικός, ΜΑ Βαλκανικής Ιστορίας και  Τουρκολογίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Προσλήψεις της  ίδρυσης του Πανθεσσαλονίκειου Αθλητικού Ομίλου Κωνσταντινουπολιτών  στον Τύπο της Θεσσαλονίκης το 1926.
• Χρήστος Φωτογλίδης Υπ. Διδάκτορας Ιστορίας, The Ohio State University,  «Θυμάμαι φίλε μου που λες από παιδί μικρό»: Από την προσφυγική μνήμη  στη λαϊκή ταυτότητα. Ο ΠΑΟΚ ως φορέας ανασύνθεσης του κοινωνικού στη  μεταπολεμική Θεσσαλονίκη.
• Τάσος Χατζηαναστασίου Δρ. Ιστορίας, «Πώς εγράφη ο θρίαμβος του ΠΑΟΚ»:  οπαδικός λόγος στην αθλητική δημοσιογραφία της Θεσσαλονίκης τις  δεκαετίες του ’70-’80.

ΚΥΡΙΑΚΗ 11 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ

09.00–10.30 | Ένατη Συνεδρία: Ο ΠΑΟΚ σε κάθε γήπεδο, σ’ όλη τη γη 

• Νίκος Καστρινάκης Υπ. Διδάκτορας Ιστορίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης – Πέτρος  Καστρινάκης Μεταδιδακτορικός Ερευνητής Ιστορίας, Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών,  Ο νοτιότερος σύνδεσμος φίλων του ΠΑΟΚ στην Ελλάδα. Η συγκρότηση της  οπαδικής ταυτότητας στην Κρήτη.
• Νίκος Φωκάς Ομότιμος Καθηγητής, Τμήμα Κοινωνιολογίας, Πανεπιστήμιο Eotvos Lorand  (ELTE), Από την ποδοσφαιρική ομάδα «Olimbosz» Βουδαπέστης στον ΠΑΟΚ Μπελογιάννης. Ο ρόλος του ποδοσφαίρου στην κοινωνική ένταξη και στη  διαδικασία επαναπατρισμού των Ελλήνων Ουγγαρίας.
• Κυριάκος Χατζηκυριακίδης Επίκουρος Καθηγητής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο  Θεσσαλονίκης, Πέρα από τα σύνορα: H οπαδική ταυτότητα ως συνεκτικός  δεσμός μεταξύ Θεσσαλονίκης και Βελιγραδίου.
• Έβαν Ντι Πρίτ Μπράουν Δρ. Ιστορίας, Πανεπιστήμιο Columbia, Νέα Υόρκη – Χάρις  Μαραντζίδου Δρ. Ιστορίας, Πανεπιστήμιο Columbia, Νέα Υόρκη, Ασπρόμαυρη Νέα  Υόρκη: Οπαδικοί Δεσμοί και Μετανάστευση.

10.30–12.00 | Δέκατη Συνεδρία: Ο ΠΑΟΚ στην τέχνη, στον Πολιτισμό και στον  νέο ψηφιακό κόσμο 

• Ιωσηφέλης Παναγιώτης Καθηγητής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Βουντού: Ένας Παοκτσής στην Ελληνική Δημόσια Τηλεόραση στη σειρά «Το  Παιδί».
• Ανδρέας Μπάρμπας Μεταπτυχιακός Φοιτητής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο  Θεσσαλονίκης, Από την προσφυγική ταυτότητα στο παγκόσμιο digital brand: H  εξέλιξη της επικοινωνίας του ΠΑΟΚ ως καθρέφτης της κοινωνικής αλλαγής  στον 21ο αιώνα.
• Αλέξανδρος Αποστόλου ΜΑ, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Μια ομάδα, ένας αιώνας,  ένα κοινωνικό φαινόμενο. Μουσειολογικές προσεγγίσεις ενός σύνθετου  πολιτιστικού αφηγήματος.
• Ιωάννης Παπαποστόλου Φίλαθλος του ΠΑΟΚ και μέλος του Α.Σ. ΠΑΟΚ,  Τα συγκριτικά πλεονεκτήματα του ΠΑΟΚ ως πυξίδα για την ανάπτυξη του  Συλλόγου στον πολιτισμό.

12.00–12.30 | Διάλειμμα 

12.30–14.00 | Ενδέκατη Συνεδρία: Ποδοσφαιριστές και αθλητές 

• Κούλης Αποστολίδης Βετεράνος Ποδοσφαιριστής ΠΑΟΚ, Επταετία 1971-77.  Αμφίδρομη ταύτιση του ΠΑΟΚ με την κοινωνία.
• Νίκος Ζάικος Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, «Δηλώ ότι ανήκω πάντοτε εις  τον ΠΑΟΚ». Η Κατίνα Καζαντζή και ο αθλητισμός γυναικών της Ελλάδας. • Στράτος Βιληγέννης Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Η αθέατη πλευρά  της ιστορίας: Η πορεία του Ανέστη Κοντουγουλίδη στον Π.Α.Ο.Κ. (1954-1959)  ως ζωντανή ιστορική μαρτυρία.
• Δέσποινα Τσεχελίδου Συγγραφέας – Αθλητικογράφος, Χριστόφορος (Φόρης)  Γεντζής: O Αυτοκράτορας του ΠΑΟΚ.
• Ευάγγελος Κλείτσας Ψυχολόγος, PAOK ACADEMY – Δώρα Καραολάνη Guest house & Welfare Manager, PAOK FC, Our Team, Our Home, Our Family, Μελέτη  περίπτωσης Ολιστικού Μοντέλου Εκπαίδευσης Αθλητών Υψηλού Επιπέδου  στα πλαίσια του προγράμματος Erasmus Sports, AWARDS: Achieving Won ders: Athlete’s Recognition & Development for the Contribution in Society.

14.45–15.00 | Τελικά Συμπεράσματα – Κλείσιμο Συνεδρίου

Διαβάστε ακόμη

Ρούμπιο για Ελλάδα: Είναι ένας πολύ σημαντικός σύμμαχός μας - Έχουμε ισχυρούς οικονομικούς δεσμούς

Τι αποκαλύπτουν οι εκθέσεις του ΤΕΕ για την Κυψέλη: «Βέβαιη και σημαντική απομείωση» της αντοχής των κτιρίων

Ιδιοκτήτης άρχισε να κατεδαφίζει ιστορική παμπ στο Λονδίνο ενώ ένοικος... κοιμόταν μέσα

Η «κοιλάδα των τρομοκρατών» στη Γεωργία που γοητεύει ταξιδιώτες παρά τις... προειδοποιήσεις