Από τη Γαλλία και την Ελλάδα, μέχρι το Βιετνάμ και τη Ρουάντα: Είναι τελικά σοφή η απαγόρευση των social media σε ανήλικους;

Αφού πέρασαν πολλά χρόνια χρόνια κατά τα οποία οι κυβερνήσεις (και βέβαια και οι οικογένειες) απλώς παρακολουθούσαν τους νέους να προσκωλλόνται στα smartphones και να δημιουργούν μια εντελώς ανορίοτη και εξαρτητική σχέση με τα social media, όταν αυτή άρχισε να εκλαμβάνεται ως πρόβλημα, αποφάσισαν να αναλάβουν δράση.

Μόνο που η καθολική απαγόρευση της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης σε ανήλικους έγινε... viral πολύ γρήγορα και οι αποφάσεις πάρθηκαν πολύ παρορμητικά και πολύ άτσαλα.

Όπως γράφει το Politico, σε λιγότερο από έναν χρόνο, ο κόσμος έχει γίνει μάρτυρας μιας ταχύτατης διαδοχής πολιτικών προτάσεων για τον περιορισμό της πρόσβασης των νέων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης:

Από τον αριστερό πρωθυπουργό της Ισπανίας έως τον δεξιό πρωθυπουργό της Ελλάδας, τον ηγέτη του Αυστραλιανού Εργατικού Κόμματος, τον Εμανουέλ Μακρόν και έναν Ρεπουμπλικανό γερουσιαστή του Τέξας, αλλά και στις εθνικές πολιτικές ατζέντες της Βραζιλίας, της Ρουάντας και, πιο πρόσφατα, του Βιετνάμ.

Κυβερνητικοί περιορισμοί

Η θέσπιση νέων κυβερνητικών περιορισμών ώστε να κρατηθούν οι νέοι μακριά από τις ψηφιακές πλατφόρμες θεωρείται ολοένα και περισσότερο μια καλή πολιτική επιλογή, καθώς πρόκειται για δημοφιλή νομοθετήματα που προβάλλουν την προστασία των παιδιών, ενώ παράλληλα αξιοποιούν την αυξανόμενη δυσαρέσκεια απέναντι στις μεγάλες τεχνολογικές πλατφόρμες.

Τρεις δεκαετίες μετά την έναρξη της ψηφιακής εποχής, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής σε όλο τον κόσμο φαίνεται να συγκλίνουν στην άποψη ότι μεγάλο μέρος του χρόνου που περνάμε στο διαδίκτυο δεν μας κάνει καλό — και ότι τα παιδιά είναι τα πιο ευάλωτα.

Ήταν τελικά μια σοφή κίνηση;

Ωστόσο, οκτώ μήνες μετά την πρωτοποριακή απαγόρευση της Αυστραλίας για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σε άτομα κάτω των 16 ετών, η οποία προκάλεσε ένα κύμα παρόμοιων νομοθετικών πρωτοβουλιών σε ολόκληρο τον κόσμο, ήδη αυξάνονται οι αμφιβολίες τόσο για την αποτελεσματικότητα μιας καθολικής απαγόρευσης όσο και για τις ανεπιθύμητες παρενέργειές της.

Το κύμα των νέων νόμων και οι αντιδράσεις που ακολούθησαν οδηγούν ολοένα και περισσότερους ανθρώπους να αναρωτιούνται αν οι απαγορεύσεις των μέσων κοινωνικής δικτύωσης προχωρούν υπερβολικά, υπερβολικά γρήγορα — και αν υπάρχει ένας πιο έξυπνος τρόπος για να προστατευθούν τα παιδιά στο διαδίκτυο από το να εξαναγκαστούν απλώς να αποχωρήσουν από αυτό.

Το παράδειγμα της Βραζιλίας και η διαφορετική προσέγγιση

Η Λορένα Κουτίνιο, επίτροπος για την ασφάλεια στο διαδίκτυο της ανεξάρτητης αρχής προστασίας δεδομένων της Βραζιλίας, δήλωσε στο Politico ότι οι απαγορεύσεις των μέσων κοινωνικής δικτύωσης φαίνεται ολοένα και περισσότερο να είναι «αρκετά δύσκολο να επιβληθούν», ενώ αμφισβήτησε το κατά πόσο θα διατηρηθεί η παγκόσμια δυναμική υπέρ αυτής της προσέγγισης.

«Τα κίνητρα για τους εφήβους να συνεχίσουν να χρησιμοποιούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι αρκετά ισχυρά, επειδή εκεί επικοινωνούν», δήλωσε η Κουτίνιο.

Οι Βραζιλιάνοι νομοθέτες ψήφισαν πέρυσι έναν νόμο που επιτρέπει στους εφήβους να συνεχίσουν να χρησιμοποιούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά υποχρεώνει νομικά τις πλατφόρμες να προβλέπουν και να περιορίζουν τις πιθανές βλάβες για τα παιδιά. Για τους κάτω των 16 ετών, ο νόμος απαγορεύει επίσης τη στοχευμένη διαφήμιση και τα «loot boxes», τα οποία προσφέρονται συχνά ως ανταμοιβές σε διαδικτυακά παιχνίδια, ενώ απαιτεί να υπάρχουν διαθέσιμα εργαλεία γονικού ελέγχου.

Η Κουτίνιο εξήγησε ότι ο βραζιλιάνικος νόμος, την εφαρμογή του οποίου έχει αναλάβει η υπηρεσία της, επιδιώκει να «βρει μια ισορροπία μεταξύ των οφελών που προσφέρουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και το ψηφιακό περιβάλλον στα παιδιά και των κινδύνων».

Η επιλογή των ΗΠΑ και η απενεργοποίηση εθιστικών λειτουργιών

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου οι απόλυτες απαγορεύσεις θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν συνταγματικές προσφυγές σχετικά με το δικαίωμα των παιδιών στην ελευθερία του λόγου, οι νομοθέτες έχουν επικεντρωθεί στην αμφισβήτηση του σχεδιασμού των ίδιων των πλατφορμών.

Ακόμη και στην Καλιφόρνια, όπου οι πολιτικοί συχνά προχωρούν ταχύτερα από την Ουάσινγκτον σε ζητήματα διαδικτυακής ασφάλειας και επιδιώκουν πιο επιθετικές ρυθμίσεις, οι νομοθέτες απομακρύνθηκαν τους τελευταίους μήνες από μια αυστηρή απαγόρευση στα πρότυπα της Αυστραλίας.

Με επικεφαλής τον Δημοκρατικό πολιτειακό βουλευτή Τζος Λόουενθαλ, οι νομοθέτες της Καλιφόρνια περιόρισαν τον περασμένο μήνα μια προτεινόμενη απαγόρευση για τους εφήβους, επιτρέποντας σε παιδιά κάτω των 16 ετών να χρησιμοποιούν ιστοτόπους όπως το Instagram και το TikTok, υπό την προϋπόθεση ότι οι πλατφόρμες απενεργοποιούν ορισμένες «εθιστικές» λειτουργίες για τους νεαρούς χρήστες.

«Περιμένω από άλλες χώρες να διδαχθούν από το μοντέλο μας εδώ στην Καλιφόρνια», δήλωσε ο Λόουενθαλ στο Politico. «Για καλό ή για κακό, αυτό είναι το μοντέλο που θα λειτουργήσει».

Το δεύτερο κύμα

Στις ΗΠΑ, η προστασία των παιδιών από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελεί προτεραιότητα για πολιτικούς και από τα δύο κόμματα — από τον Ρεπουμπλικανό γερουσιαστή του Τέξας, Τεντ Κρουζ έως τον Δημοκρατικό κυβερνήτη της Καλιφόρνιας, Γκάβιν Νιούσαμ. Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν έχει προχωρήσει σε πολιτειακό ή ομοσπονδιακό επίπεδο κάποια νομοθετική απαγόρευση για τους εφήβους.

Υπάρχουν ευρείες ανησυχίες ότι οι απαγορεύσεις θα μπορούσαν να παραβιάσουν τα δικαιώματα των παιδιών στην ελευθερία του λόγου, περιορίζοντας τη δυνατότητά τους να συμμετέχουν σε νόμιμες διαδικτυακές συζητήσεις. Παράλληλα, υπάρχουν αντιδράσεις από ακτιβιστές, μεταξύ άλλων από την κοινότητα LGBTQ+, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν επίσης να αποτελέσουν χώρο όπου νέοι που αισθάνονται απομονωμένοι μπορούν να ενημερώνονται και να επικοινωνούν με συνομηλίκους τους.

Η ευθύνη στις πλατφόρμες

Αντί για καθολικές απαγορεύσεις, στις ΗΠΑ — έδρα των μεγαλύτερων τεχνολογικών κολοσσών — η προσπάθεια προστασίας των παιδιών από τις αρνητικές επιπτώσεις της διαδικτυακής ζωής κατευθύνεται προς την ευθύνη των ίδιων των πλατφορμών.

Γενικοί εισαγγελείς σε πολιτειακό επίπεδο έχουν καταθέσει μια σειρά αγωγών εναντίον των Meta, Google, Roblox και άλλων εταιρειών, χρησιμοποιώντας μια νομική στρατηγική που είχε χρησιμοποιηθεί με επιτυχία εναντίον της καπνοβιομηχανίας τη δεκαετία του 1990.

Στην Καλιφόρνια, δικαστήριο έκρινε ότι η Meta και το YouTube επέδειξαν αμέλεια στον σχεδιασμό πλατφορμών που προκαλούν εθισμό στα παιδιά. Την περασμένη εβδομάδα, δικαστής στο Νέο Μεξικό διέταξε τη Meta να καταβάλει πρόστιμο 567 εκατομμυρίων δολαρίων, επιπλέον των 375 εκατομμυρίων δολαρίων που είχε επιδικάσει ένορκο τον Μάρτιο, σε υπόθεση στην οποία η εταιρεία κρίθηκε ένοχη ότι έθεσε σε κίνδυνο παιδιά και παραπλάνησε το κοινό.

Μια Καναδή μητέρα κατέθεσε επίσης αγωγή στην Καλιφόρνια εναντίον της OpenAI, της δημιουργού του ChatGPT, υποστηρίζοντας ότι το chatbot ενθάρρυνε την κόρη της να αυτοκτονήσει.

Safe Social Media Act

Η εξέλιξη αυτή έχει γίνει αντιληπτή και στην Ευρώπη. Τον Φεβρουάριο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διέταξε το TikTok να αλλάξει τον εθιστικό σχεδιασμό του, στο πλαίσιο των ευρημάτων που προέκυψαν βάσει του ευρωπαϊκού νόμου για τις ψηφιακές πλατφόρμες, του Digital Services Act. Παρόμοιο αποτέλεσμα προέκυψε και από έρευνα σχετικά με τον εθιστικό σχεδιασμό της Meta αυτό το καλοκαίρι.

Στη Βρετανία, παρότι ο νέος πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ έχει εκφράσει την υποστήριξή του σε μια απαγόρευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, ορισμένοι παρατηρητές του κλάδου εκτιμούν ότι δεν θα πρόκειται για καθολική απαγόρευση. Αντίθετα, το Ηνωμένο Βασίλειο θα μπορούσε να ακολουθήσει το προτεινόμενο καναδικό νομοσχέδιο Safe Social Media Act, το οποίο προβλέπει ηλικιακούς περιορισμούς στις πλατφόρμες έως ότου αυτές εφαρμόσουν «επαρκείς δικλίδες ασφαλείας» για την προστασία των παιδιών.

«Στην πραγματικότητα βλέπουμε σύγκλιση και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού όσον αφορά την κοινωνική συζήτηση, την αντιμετώπιση των επιπτώσεων του διαδικτύου στην ψυχική υγεία και την αντιμετώπιση των επιπτώσεων του διαδικτύου στους ανηλίκους», δήλωσε τον Μάρτιο ανώτερος αξιωματούχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ανακοινώνοντας έρευνα για το Snapchat και αναφερόμενος στα αποτελέσματα των δικαστικών υποθέσεων στις ΗΠΑ.

Η Αυστραλία ως σημείο καμπής

Η ενεργοποίηση της αυστραλιανής απαγόρευσης στις 10 Δεκεμβρίου — η οποία απαγορεύει σε άτομα κάτω των 16 ετών να διατηρούν ή να δημιουργούν λογαριασμούς σε εφαρμογές κοινωνικής δικτύωσης όπως το TikTok, το Instagram, το YouTube, το Snapchat, το X και το Facebook — αποτέλεσε σημείο καμπής για τις κυβερνήσεις που επιδιώκουν να επιβάλουν περιορισμούς στο διαδίκτυο.

Οι εκλεγμένοι πολιτικοί αντιλήφθηκαν γρήγορα τα έτοιμα πολιτικά επιχειρήματα που προσφέρουν τέτοια μέτρα, ενώ το κοινό είδε ότι μπορεί πράγματι να γίνει κάτι.

Η δυναμική υπέρ των απαγορεύσεων ήταν ιδιαίτερα εμφανής στη Γαλλία, η οποία τον περασμένο μήνα έγινε η πρώτη ευρωπαϊκή χώρα που ενέκρινε ηλικιακούς περιορισμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Στην τελική περίοδο της δεύτερης και τελευταίας θητείας του, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, μετέτρεψε την απαγόρευση σε μία από τις κορυφαίες πολιτικές προτεραιότητές του.

Ο Μακρόν πραγματοποίησε τον Απρίλιο μια ιδιωτική συνάντηση με τον Τζόναθαν Χάιντ, του οποίου το βιβλίο The Anxious Generation έχει γίνει ένα είδος «Βίβλου» για γονείς και υπεύθυνους χάραξης πολιτικής σε όλο τον κόσμο που επιδιώκουν να προστατεύσουν τα παιδιά από αυτό που θεωρούν επιβλαβείς συνέπειες του διαδικτύου.

Ο Αμερικανός κοινωνικός ψυχολόγος δήλωσε ότι παρουσίασε στον Μακρόν στοιχεία για την «κατακόρυφη επιδείνωση της ψυχικής υγείας» στη Γαλλία, καθώς και στοιχεία κοινής γνώμης που έδειχναν ότι γονείς τόσο από την Αριστερά όσο και από τη Δεξιά τάσσονταν υπέρ των ηλικιακών περιορισμών.

«Όταν ολοκληρώσαμε τη συνάντηση, μου έσφιξε το χέρι και είπε: “Θα δράσουμε”».

Έκτοτε, ο Γάλλος πρόεδρος αναδημοσιεύει τακτικά ειδήσεις για άλλες χώρες που ακολουθούν τα βήματα της Αυστραλίας και της Γαλλίας, γράφοντας: «Ευχαριστώ που συμμετέχετε στο κίνημα».

Η απογοήτευση

Ωστόσο, κατά τους πρώτους μήνες εφαρμογής της αυστραλιανής απαγόρευσης, τα αποτελέσματα ήταν μάλλον απογοητευτικά.

Έκθεση της 31ης Ιουλίου από την αυστραλιανή ρυθμιστική αρχή για το διαδίκτυο, eSafety, ανέφερε ότι περισσότερα από οκτώ στα δέκα παιδιά κάτω των 16 ετών στην Αυστραλία εξακολουθούν να χρησιμοποιούν μέσα κοινωνικής δικτύωσης, παρά το γεγονός ότι τους απαγορεύεται.

Μια έκθεση ομάδας ειδικών στη συμπεριφορά των νέων, η οποία κατατέθηκε ενόψει μιας αναμενόμενης πρότασης σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης το φθινόπωρο, εξέφρασε αμφιβολίες ότι οι ηλικιακοί περιορισμοί από μόνοι τους αποτελούν τη λύση.

Ένας από τους ειδικούς αναφέρθηκε στην «παράκαμψη» του αυστραλιανού μέτρου. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι πρέπει να προβλέπονται οι αλλαγές στις συνήθειες των χρηστών. Προτείνουν λύσεις που θα αφορούν όλους τους διαδικτυακούς χώρους στους οποίους θα περνούν τον χρόνο τους οι νέοι — και σε αυτούς περιλαμβάνονται ολοένα περισσότερο και τα chatbots τεχνητής νοημοσύνης.

Αρκετοί ειδικοί που συμβουλεύτηκαν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τα προτεινόμενα μέτρα, μεταξύ των οποίων η Λεάντα Μπάρινγκτον Λιτς του ιδρύματος 5Rights Foundation και η Σόνια Λίβινγκστοουν του London School of Economics, έστειλαν επιστολή στην πρόεδρο της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, προειδοποιώντας κατά των καθολικών μέτρων.

Όπως αναφέρεται στην επιστολή, οι πλήρεις απαγορεύσεις δεν συμβαδίζουν με την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων των παιδιών, καθώς τους στερούν την πρόσβαση στην πληροφορία και ενδέχεται να τους οδηγήσουν σε πιο επικίνδυνους και ανεξέλεγκτους διαδικτυακούς χώρους.

Οι προτάσεις

Στην Ουάσινγκτον έχουν προταθεί αρκετά νομοσχέδια που θα περιορίζουν την πρόσβαση των ανηλίκων σε αλγοριθμικές ροές περιεχομένου, οι οποίες έχουν σχεδιαστεί ώστε να κρατούν τους χρήστες να κάνουν ατελείωτο scrolling.

Άλλα θα περιόριζαν τη δυνατότητα των παιδιών να κατεβάζουν και να αγοράζουν εφαρμογές χωρίς γονική επίβλεψη. Μία πρόταση θα απαιτούσε τη συγκατάθεση των γονέων για χρήστες ηλικίας 13 έως 16 ετών προκειμένου να δημιουργήσουν λογαριασμό, χωρίς όμως να απαγορεύει εντελώς την παρουσία τους στις πλατφόρμες.

Πίσω από κλειστές πόρτες στην Ουάσινγκτον, η Meta έχει προτείνει στους νομοθέτες νομοθεσία για την ασφάλεια στο διαδίκτυο, η οποία θα παρείχε ευρείες νομικές προστασίες στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης.

Η Google και η Apple, από την πλευρά τους, έχουν εκφράσει την ανησυχία τους για νομοσχέδια που θα υποχρέωναν τους παρόχους καταστημάτων εφαρμογών να επαληθεύουν την ηλικία των χρηστών.

Ωστόσο, η επικεφαλής της αυστραλιανής ρυθμιστικής αρχής, Τζούλι Ίνμαν Γκραντ, δήλωσε στο Politico ότι οι επικριτές που χαρακτηρίζουν την απαγόρευση της χώρας αποτυχημένη βιάζονται να βγάλουν συμπεράσματα.

Όπως είπε, η «αλλαγή σε επίπεδο κοινωνικών κανόνων και κουλτούρας» που συνδέεται με τη μείωση της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από ανηλίκους θα χρειαστεί χρόνο.

Για τους πρωτοπόρους των ηλικιακών απαγορεύσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η παγκόσμια δυναμική είναι καθοριστικής σημασίας για να ξεπεραστεί η επιρροή των τεχνολογικών εταιρειών, οι οποίες στο παρελθόν είχαν καταφέρει να μπλοκάρουν μεταρρυθμιστικές προσπάθειες.

«Όσο περισσότερες χώρες συμμετέχουν», δήλωσε «τόσο μεγαλύτερη είναι η πίεση που ασκείται στις εταιρείες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης να ανεβάσουν τα πρότυπά τους».

Διαβάστε ακόμη

Ερωτήματα για τον θάνατο του 17χρονου στην Κίμωλο: «Κλειδί» η νεκροψία - «Δεν υπήρχε ρελέ ασφαλείας» λέει η μητέρα του

Ολυμπιονίκης στο skate συγχρόνισε το άλμα του με την έκλειψη Ηλίου

Είναι επίσημο! Στο Μπουργκάς η Eurovision 2027 - 11,13 και 15 Μαΐου τα τρία σόου

Ακραίος κίνδυνος πυρκαγιάς σήμερα: Θερμικές κάμερες «χτενίζουν» την Αττική - Έκλεισαν Λυκαβηττός και Πεδίον του Άρεως