Η εκρηκτική διασκευή του «Οιδίποδα», τα τολμηρά πρόσωπα της Annie Ernaux και ένας δολοφόνος στον Πόρο

Τα Χριστούγεννα τελείωσαν. Οι άνθρωποι ξεστολίζουν τα σπίτια τους, οι δρόμοι χάνουν σιγά - σιγά τη γιορτινή τους λάμψη και η πόλη επιστρέφει στους γνώριμους ρυθμούς της. Μαζί με αυτή τη μετάβαση, κάποιες παραστάσεις που ξεκίνησαν στην αρχή της σεζόν ολοκληρώνουν τον κύκλο τους, ενώ το θεατρικό ημερολόγιο γεμίζει με νέες πρεμιέρες και υψηλές προσδοκίες. Από το West End του Λονδίνου στην Αθήνα, ο «Οιδίποδας» του Robert Icke έφτασε στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση ως ένα από τα πιο φιλόδοξα και πολυσυζητημένα θεατρικά εγχειρήματα της φετινής σεζόν. Δεν πρόκειται απλώς για μια σύγχρονη διασκευή της τραγωδίας του Σοφοκλή, αλλά για μια πλήρη επανατοποθέτηση του μύθου μέσα στο σήμερα, με όρους πολιτικού θρίλερ, οικογενειακού δράματος και υπαρξιακής αγωνίας.

Η πρώτη συνεργασία του διεθνώς αναγνωρισμένου Βρετανού σκηνοθέτη με Έλληνες ηθοποιούς συνοδεύεται από υψηλές προσδοκίες, τις οποίες η παράσταση, σε μεγάλο βαθμό, δικαιώνει. Η δράση μεταφέρεται σ' ένα εκλογικό κέντρο τη βραδιά των εκλογών. Ένας ικανός και δημοφιλής πολιτικός ηγέτης, φαβορί για τη νίκη, περιμένει τα αποτελέσματα μαζί με την οικογένεια και το επιτελείο του. Ένα ηλεκτρονικό χρονόμετρο μετρά αντίστροφα προς τον θρίαμβο, ενώ η ατμόσφαιρα είναι ηλεκτρισμένη από προσδοκία, άγχος και καταπιεσμένη κούραση. Το κοινό γνωρίζει ήδη το τέλος της ιστορίας, όμως ο τρόπος με τον οποίο ο Icke ξετυλίγει το νήμα είναι τέτοιος που η βεβαιότητα της τραγικής κατάληξης δεν μειώνει ούτε στο ελάχιστο την ένταση. Αντιθέτως, η γνώση λειτουργεί ως μόνιμη απειλή που βαραίνει κάθε σκηνή.

Ο Οιδίποδας εδώ δεν είναι βασιλιάς της Θήβας, αλλά ένας έντιμος πολιτικός που έχει χτίσει τη δημόσια εικόνα του πάνω στη διαφάνεια και την αλήθεια. Η υπόσχεσή του ν' ανοίξει εκ νέου την υπόθεση του θανάτου του προηγούμενου ηγέτη Λάιου και να δώσει στη δημοσιότητα τη ληξιαρχική πράξη γέννησής του –μια σαφής αναφορά σε σύγχρονες πολιτικές πρακτικές και θεωρίες συνωμοσίας– αποδεικνύεται η αρχή της κατάρρευσης. Η έρευνα που διατάσσει, πιστός στις αρχές του, στρέφεται εναντίον του. Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν θα μάθει την αλήθεια, αλλά αν θ' αντέξει να τη δει.

Ο Robert Icke ακολουθεί συνειδητά την αρχαία δραματική αρχή της ενότητας τόπου και χρόνου. Η δράση εκτυλίσσεται σ' έναν και μόνο χώρο, σε σχεδόν πραγματικό χρόνο, γεγονός που εντείνει την αίσθηση ασφυξίας. Το σκηνικό, ένας ψυχρός εκθεσιακός χώρος προσαρμοσμένος προσωρινά στις ανάγκες μιας προεκλογικής εκστρατείας, αποσυναρμολογείται σταδιακά μπροστά στα μάτια του θεατή, καθώς μεταφορείς αδειάζουν το κτίριο. Ο συμβολισμός είναι σαφές. Μια ζωή, μια ταυτότητα, ένα οικοδόμημα που μοιάζει στιβαρό, διαλύεται τη στιγμή ακριβώς του θριάμβου.

Η διασκευή δεν αποφεύγει τις τολμηρές επιλογές. Ο Τειρεσίας παρουσιάζεται ως νέος, άστεγος και περιθωριοποιημένος, μέλος μιας new age κοινότητας, επιλογή που δεν πείθει πάντοτε δραματουργικά, αλλά φέρει έναν ισχυρό συμβολισμό. Στον σύγχρονο κόσμο η αλήθεια είναι φτωχή, άστεγη και ανυπεράσπιστη. Αντίθετα, η προσθήκη του ρόλου της Μερόπης, της θετής μητέρας του Οιδίποδα, αποτελεί μια από τις πιο εύστοχες παρεμβάσεις του Icke. Η παρουσία της κορυφώνει το υπαρξιακό δράμα του ήρωα, μεταφέροντας το βάρος της αποκάλυψης στο ερώτημα «ποιος είμαι τελικά;».

Οι ερμηνείες στηρίζουν με συνέπεια το εγχείρημα. Ο Νίκος Κουρής αποδίδει έναν Οιδίποδα ανθρώπινο, νευρώδη, με εσωτερική ένταση που κλιμακώνεται σταδιακά. Η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, ως Ιοκάστη, προσφέρει μια σύνθετη ερμηνεία, όπου η συζυγική αγάπη, η πολιτική συνείδηση και η βαθιά προσωπική απώλεια συνυπάρχουν. Η αυτοκτονία της δεν προκύπτει ως αντίδραση στην αιμομικτική αποκάλυψη, αλλά ως αδυναμία να αντέξει την απώλεια του άντρα που αγάπησε. Ο Λάζαρος Γεωργακόπουλος, στον ρόλο του Κρέοντα, ξεχωρίζει με μια ερμηνεία στωική και βαθιά πολιτική: ένας ρεαλιστής που πιστεύει ότι η επιβίωση είναι σημαντικότερη από την αλήθεια.

Στις επιμέρους ερμηνείες, η Ράνια Οικονομίδου ως Μερόπη, ο Σωκράτης Πατσίκας ως οδηγός του Λάιου και η Δανάη-Αρσενία Φιλίδου ως Αντιγόνη προσφέρουν στιγμές ουσιαστικής συγκίνησης. Ιδιαίτερα η Αντιγόνη του Icke λειτουργεί προοικονομικά, προαναγγέλλοντας τη μελλοντική τραγική της πορεία με εντυπωσιακή οικονομία μέσων.

Η παράσταση δεν είναι αψεγάδιαστη. Ορισμένες σύγχρονες προσθήκες –όπως η αναδιατύπωση συγκεκριμένων χαρακτήρων για να ενταχθούν σημερινοί προβληματισμοί– μοιάζουν βεβιασμένες και αγγίζουν τα όρια ενός τηλεοπτικού πολιτικού δράματος. Ωστόσο, η συνολική δυναμική του έργου υπερβαίνει αυτές τις αδυναμίες. Η ουσία βρίσκεται στην υπενθύμιση ότι ο άνθρωπος δεν είναι το κέντρο του σύμπαντος, ότι η ύβρις της παντοδυναμίας, είτε πολιτικής είτε προσωπικής, οδηγεί αναπόφευκτα στη συντριβή.

Ο «Οιδίποδας» του Robert Icke συνομιλεί ουσιαστικά με το πρωτότυπο κείμενο του Σοφοκλή, όχι απλά για να το φέρει στο σήμερα, αλλά για ν' αναδείξει τη διαχρονική του αγωνία. Τον τρόμο του να μη γνωρίζεις ποιος είσαι. Σ' έναν κόσμο όπου η αλήθεια αμφισβητείται, σχετικοποιείται και συχνά εξοβελίζεται, η παράσταση λειτουργεί ως μια σκοτεινή, αλλά αναγκαία υπενθύμιση της δύναμής της. Ένα θέατρο υψηλής δραματουργικής έντασης, που δεν χαρίζεται ούτε στους ήρωές του ούτε στους θεατές του.

Μια ζωντανή αναμέτρηση με τον χρόνο και τη μνήμη

Το έργο της Annie Ernaux, «Τα Χρόνια», γραμμένο το 2008 και θεωρούμενο από πολλούς ως το πληρέστερο δείγμα της γραφής της, μεταφέρεται στο Θησείον με τρόπο που αναδεικνύει τη δύναμη της μνήμης και τη διαρκή συνομιλία ατομικού και συλλογικού χρόνου. Παρακολουθώντας την παράσταση, γίνεται σαφές πως πρόκειται για μια αφήγηση που εκτείνεται από τα μεταπολεμικά χρόνια έως τις αρχές του 21ου αιώνα, μέσα από το βίωμα μιας γυναίκας που λειτουργεί ως καθρέφτης μιας ολόκληρης κοινωνίας. Η ζωή της ηρωίδας διασταυρώνεται με την ευρωπαϊκή ιστορία, τις κοινωνικές μετατοπίσεις, τις αλλαγές στις αξίες και στις προσδοκίες, αποτυπώνοντας τον τρόπο με τον οποίο ο χρόνος διαμορφώνει συνειδήσεις και καθημερινές πρακτικές.

Η παράσταση βασίζεται στη θεατρική διασκευή του Γερμανού Άρμιν Κέρμπερ, σε μετάφραση της Ρίτας Κολαΐτη, με ενσωμάτωση αποσπασμάτων και από άλλα αυτοβιογραφικά έργα της Annie Ernaux, όπως «Το γεγονός», «Η ντροπή», «Μια γυναίκα» και «Αναμνήσεις ενός κοριτσιού», τα οποία όλα κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Η επιλογή αυτή προσδίδει στο υλικό πυκνότητα και ιστορικό βάθος. Η αφήγηση ακολουθεί γραμμικά τον χρόνο, με παρεμβολές εικόνων, περιγραφές φωτογραφιών, γενικευμένες σκέψεις και σχόλια πάνω στην καθημερινότητα, την πολιτική, τη σεξουαλικότητα, τη μητρότητα και τη φθορά. Η γραφή διατηρεί μια απλή πολυπλοκότητα, αυστηρά επεξεργασμένη και ακριβή, με αίσθηση ακατέργαστου πολύτιμου υλικού που διατηρεί την ένταση της προσωπικής μαρτυρίας.

Στη σκηνή βρίσκονται τέσσερις γυναίκες ηθοποιοί -Αγγελική Στελλάτου, Δέσποινα Κούρτη, Δήμητρα Βλαγκοπούλου και Κατερίνα Παπανδρέου- διαφορετικών γενεών. Καμία δεν περιορίζεται σε μια συγκεκριμένη ηλικιακή φάση της ηρωίδας. Οι τέσσερις ταλαντούχες φωνές κινούνται εναλλάξ, διασταυρώνονται και συμπληρώνονται, συνθέτοντας μια ενιαία αφήγηση όπου κάθε ηλικία εμπεριέχει όλες τις υπόλοιπες. Η παρουσία του μουσικού Διαμαντή Αδαμαντίδη λειτουργεί ως ρυθμικός άξονας, υπογραμμίζοντας τη ροή του χρόνου και τις μεταβάσεις από εποχή σε εποχή. Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά το σώμα. Το σώμα ως φορέας μνήμης, επιθυμίας, ιστορίας και κοινωνικών εγγραφών ενεργοποιείται μέσα από μια έντονη σωματική παρτιτούρα. Η συμμετοχή της Αγγελικής Στελλάτου, με τη μακρά διαδρομή της στον σύγχρονο χορό και την περφόρμανς, ενισχύει καθοριστικά αυτή τη διάσταση. 

Το βλέμμα της Annie Ernaux πάνω στην έκτρωση, στη σεξουαλική αφύπνιση, στη μητρότητα εκτός κοινωνικών συμβάσεων, στον Μάη του ’68 και στη σταδιακή επικράτηση του καταναλωτισμού φτάνει στο κοινό με καθαρότητα και τόλμη. Φεύγοντας από την παράσταση, μένει έντονη η αίσθηση πως «Τα Χρόνια», σε σκηνοθεσία Ακύλα Καραζήσης και Νίκο Χατζόπουλο, λειτουργούν ως αγωγός επιστροφής σε βιώματα που είτε ζήσαμε είτε κληρονομήσαμε. Το έργο υπενθυμίζει πως ο χρόνος εγγράφεται στα σώματα, μεταφέρεται από γενιά σε γενιά και καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο στεκόμαστε μέσα στον κόσμο, με επίγνωση του παρελθόντος και ανοιχτό βλέμμα προς το παρόν.

Μια καλοστημένη αστυνομική κωμωδία

Το νέο έργο των Θανάση Παπαθανασίου και Μιχάλη Ρέππα, «Πρόσεχε ποιον σκοτώνεις!», παρουσιάζεται στο θέατρο Πειραιώς 131 ως μια καλοδουλεμένη κωμωδία μυστηρίου, με ξεκάθαρη αναφορά στο αστικό θέατρο της δεκαετίας του ’50. Η δράση τοποθετείται στον Πόρο, σε μια βίλα όπου μια παρέα φίλων και συγγενών συγκεντρώνεται για λίγες ημέρες καλοκαιρινής ξεκούρασης. Από την πρώτη στιγμή, το σκηνικό και τα κοστούμια παραπέμπουν σε μια εποχή κομψότητας, κοινωνικών τύπων και προσεκτικά διατυπωμένων ευγενειών, πίσω από τις οποίες υποβόσκουν παλιά βάρη, οικονομικές πιέσεις και άλυτοι λογαριασμοί.

Η Λένα Δροσίνου, οικοδέσποινα της συνάντησης, καλεί ανθρώπους που συνδέονται μεταξύ τους με δεσμούς φιλίας, συγγένειας και κοινών αναμνήσεων από τα χρόνια του πολέμου. Η παρουσία της αινιγματικής οικονόμου Μαργαρίτας λειτουργεί ως σταθερό σημείο παρατήρησης σε έναν μικρόκοσμο όπου τίποτα δεν μένει πραγματικά κρυφό. Το κείμενο με μαεστρία τα γνώριμα υλικά του αστυνομικού θεάτρου. Κάθε χαρακτήρας διαθέτει ένα παρελθόν που σταδιακά αποκαλύπτεται, ενώ οι διάλογοι κινούνται με μία αξιοπρεπή λογική. Το χιούμορ προκύπτει μέσα από τις καταστάσεις και τις ανθρώπινες αδυναμίες, δίχως να χάνει την επαφή του με τη σκοτεινή πλευρά της ιστορίας. Ο θεατής παραμένει σε διαρκή εγρήγορση, προσπαθώντας να συνδέσει τα κομμάτια του παζλ και να προβλέψει την επόμενη εξέλιξη.

Η σκηνοθεσία δίνει έμφαση στη ροή της πλοκής και στη σαφήνεια των σχέσεων. Τα σκηνικά, λιτά και εύστοχα, δημιουργούν έναν κλειστό χώρο όπου κάθε κίνηση αποκτά σημασία. Τα κοστούμια, προσεγμένα και καλαίσθητα, αποδίδουν με ακρίβεια το ύφος της εποχής και ενισχύουν τον χαρακτήρα κάθε ρόλου. Η μουσική εισαγωγή μεταφέρει άμεσα τον θεατή σε νησιωτικό τοπίο, θέτοντας το πλαίσιο της ιστορίας από τα πρώτα λεπτά.

Οι ερμηνείες λειτουργούν ως σύνολο, με ορισμένες παρουσίες να ξεχωρίζουν. Η Φωτεινή Ντεμίρη, στον ρόλο της θείας Φωφώς, χαρίζει μια απολαυστική φιγούρα γεμάτη σπιρτάδα και ευστροφία. Με φυσικότητα και αίσθηση ρυθμού, μετατρέπεται σε καταλύτη των εξελίξεων, συνδυάζοντας κωμικότητα και παρατηρητικότητα. Ο Αλέξανδρος Αντωνόπουλος, ως Μίμης Δαμιανός, κινείται με άνεση ανάμεσα στο χιούμορ και τη σοβαρότητα, προσφέροντας ισορροπημένη σκηνική παρουσία. Η χημεία του με τη Φωτεινή Ντεμίρη προσφέρει στιγμές αυθεντικής θεατρικής απόλαυσης.

Η Άννα Μενενάκου, στον ρόλο της Ρίκας Βλαστού, αποδίδει έναν χαρακτήρα με ένταση και αλήθεια, γεμίζοντας τη σκηνή με ενέργεια. Η Δανάη Παππά, ως Λένα Δροσίνου, φέρνει φρεσκάδα και νεύρο, υποστηρίζοντας τον κεντρικό άξονα της ιστορίας. Δίπλα τους, οι υπόλοιποι ηθοποιοί (Γιάννης Σίντος, Δανάη Τάγαρη, Δημήτρης Γκουτζαμάνης, Μανώλης Κλωνάρης) υπηρετούν με συνέπεια τον ρυθμό και το ύφος του έργου, συμβάλλοντας στη συνοχή της παράστασης.

«Πρόσεχε ποιον σκοτώνεις!» αποτελεί μια καλοστημένη αστυνομική κωμωδία, όπου το μυστήριο και το χιούμορ συνυπάρχουν αρμονικά. Οι συνεχείς ανατροπές, το απρόσμενο φινάλε και η προσεγμένη αισθητική συνθέτουν μια παράσταση που κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον μέχρι την τελευταία στιγμή, θυμίζοντας τη διαχρονική γοητεία του θεάτρου μυστηρίου.

Διαβάστε ακόμη

Μπλόκα αγροτών: Τα επόμενα βήματα μετά τα μέτρα του Μητσοτάκη και η πρόταση για απόβαση τρακτέρ στην Αθήνα

Axios: Αποκάλυψη για μυστική συνάντηση του Γουίτκοφ με τον εξόριστο διάδοχο του Ιράν, Ρεζά Παχλαβί

Εξαφάνιση 16χρονης από την Πάτρα: Αγωνία για τη Λόρα - Το νέο βίντεο από Ζωγράφου και το μήνυμα του πατέρα της

Μια μυστηριώδης λάμψη από την άκρη του σύμπαντος: Η ανθρωπότητα έλαβε σήμα... πριν από 13 δισ. χρόνια