Βαθιά στη Λίμνη Κρεμαστών υπάρχει κάποιο μυστικό - Μικρές περιπλανήσεις στα Άγραφα

Και ξαφνικά, ανάμεσα στους αλλεπάλληλους ορεινούς όγκους, τις εντυπωσιακές κορυφογραμμές και τις δεντροσκέπαστες βουνοπλαγιές της Ευρυτανίας ξεπροβάλλει το γαλάζιο θαύμα: η Λίμνη Κρεμαστών. Δαντελωτές όχθες, κατάφυτα νησάκια, ειδυλλιακό τοπίο, εμβληματικές γεφυρώσεις και ιστορίες ξεριζωμού συνυπάρχουν στη μεγαλύτερη τεχνητή λίμνη της Ελλάδας, έναν ορεινό ταξιδιωτικό προορισμό πραγματικό διαμάντι –ευτυχώς ακατέργαστο.

Περί τα 50-60 χιλιόμετρα μιας πανέμορφης διαδρομής χωρίζουν το Καρπενήσι από τα μοναχικά χωριουδάκια-μπαλκόνια με τη μαγευτική θέα στη λίμνη. Πράσινο παντού. Γεροπλάτανοι κι ελιές, καρπισμένες καστανιές εδώ κι εκεί. Τα τελευταία σταφύλια ανταμώνουν με τα πρώτα ρόδια στις αυλές των σπιτιών, οικιακά μποστανάκια δίνουν τις όψιμες ντομάτες και τις πιπεριές τους, καλοκυράδες σου γνέφουν απ' τα παράθυρα και τα κατώφλια τους, καφενέδες σε καλοδέχονται σε πέτρινες πλατείες. Νεοχώρι, Παλαιοχώρι, Αη Γιώργης. Γαλήνιοι οικισμοί με προνομιακή θέα στο λιμναίο τοπίο, ιδανικά ορμητήρια για φυσιολατρικές περιπέτειες και εξερεύνηση του στεριανού και του νερένιου κόσμου της περιοχής. Ανατολική και Δυτική Φραγκίστα, μεγαλύτερα χωριά με σημαντικά αξιοθέατα τριγύρω τους και, ειδικά η δεύτερη, ένα ζωηρότατο κεφαλοχώρι. Τρεις μέρες γαλήνιας περιπλάνησης στον Δήμο Αγράφων αρκούν για να αποφορτιστείς από τους ανηλεείς αστικούς ρυθμούς και να γνωρίσεις το πρόσωπο μιας άλλης Ελλάδας.

Δεκαοκτώ χωριά και ένας ολόκληρος βυζαντινός ναός στης λίμνης τον βυθό

Η λίμνη Κρεμαστών δημιουργήθηκε τη δεκαετία του ’60 λόγω της κατασκευής του ομώνυμου υδροηλεκτρικού φράγματος. Τα νερά τεσσάρων ποταμών –Αχελώου, Αγραφιώτη, Ταυρωπού και Τρικεριώτη– και μια ασύλληπτη ιστορία ξεριζωμού των κατοίκων δεκάδων χωριών από τα σπίτια και την εύφορη κοιλάδα τους συνδέονται με τη γέννησή της.

«Συνολικά 18 χωριά “πνίγονται” μέσα στη λίμνη και 3.300 άτομα αναγκάζονται να εγκαταλείψουν την περιοχή. Αποζημιώθηκαν, βέβαια, ανάλογα με την περιουσία που είχε ο καθένας: μπορούσαν να διαλέξουν χρήματα ή γη. Οι περισσότεροι διάλεξαν χρήματα. Δεν ήθελε ο κόσμος να φύγει, αλλά δεν είχε και επιλογή», λέει ο καπετάν Θανάσης, ο οδηγός του ταχύπλοου που μας βγάζει στα ανοιχτά της λίμνης με προορισμό τα αξιοθέατά της.

«Αναγκαστικά δέχτηκαν τις αποζημιώσεις και οι περισσότεροι έφυγαν μετανάστες στο εξωτερικό: Αυστραλία, Γερμανία, Αμερική. Έχει μεγάλη ιστορία η λίμνη», συμπληρώνει, με κάποιες λέξεις του να χάνονται καθώς ο ήχος του σκάφους που σχίζει το νερό ανακατεύεται με τη βουή του αέρα του Σεπτέμβρη.

Το μεγαλύτερο από τα 18 χωριά που καταβυθίστηκαν ήταν η Επισκοπή, πριν από την ομώνυμη εντυπωσιακή γέφυρα, που σήμερα ενώνει τους νομούς Ευρυτανίας και Αιτωλοακαρνανίας. Η εκκλησία του χωριού, η Παναγία της Επισκοπής, ένας σπουδαίος βυζαντινός ναός του 8ου αιώνα, στέκει τώρα ασάλευτη στα 50 μέτρα κάτω απ’ το νερό.

Στα ίχνη της Παναγιάς της Επισκοπής

Μέρη των τοιχογραφιών του ναού, που μπόρεσαν να αποσπαστούν και να διασωθούν πριν από την καταβύθιση, καθώς και το χτιστό τέμπλο του 17ου αιώνα, εκτίθενται σήμερα στο Αρχαιολογικό και Χριστιανικό Μουσείο της Αθήνας. Την απόλυτη οπτική εικόνα του υποβρύχιου πλέον ναού την αποκτάς στο Καρπενήσι, στο Κέντρο Ιστορίας Πολιτισμού Ευρυτανίας (Τ. 2237 080217). Μια στάση εδώ πριν την επιστροφή στην Αθήνα σε ταξιδεύει στον χρόνο και τον τόπο, επιτρέποντάς σου να «επισκεφτείς» τη βυθισμένη εκκλησία μέσα από ταινία επαυξημένης πραγματικότητας.

Βόλτα στην παραμυθένια λίμνη με ανθρώπους που την ξέρουν

Αλλά και κατά τη διάρκεια της βαρκάδας παίρνεις μια καλή γεύση της πριν από τη λίμνη εποχής, που σήμερα έχει δώσει τη θέση της σε ένα νέο οικοσύστημα άγριας ζωής και έχει ενταχθεί στο δίκτυο Natura 2000. Χάρις τις φωτογραφίες από τη ζωή των χωριών, τον κάμπο με τα λιόδεντρα και την εκκλησία, που έχει μαζί του ο «καπετάνιος» του σκάφους, αντιλαμβάνεσαι τι υπήρξε κάποτε στα βάθη του νερού και του χρόνου, ενώ αγναντεύεις τα γαλαζοπράσινα νερά του σημερινού τοπίου με τα διάσπαρτα νησάκια, τις δασωμένες πλαγιές και τα ιμπρεσιονιστικής ομορφιάς σύννεφα που παίζουν με το φως στον ουρανό. Τις ολιγόωρες ή πολύωρες βόλτες με ταχύπλοο και καΐκι (ημερόπλοιο) διοργανώνει καθημερινά η Lake Tours (Τ. 2237 110130) του Παναγιώτη Μακρή που ξέρει τη λίμνη όσο λίγοι και χαίρεται να τη συστήνει στους επισκέπτες και τις επισκέπτριες του τόπου: «Είμαι γέννημα-θρέμμα του Άη Γιώργη και τέταρτη γενιά αγροτικής και επιχειρηματικής δράσης στο χωριό» λέει ο ίδιος. «Μεγάλωσα από μικρό παιδί μέσα στη λίμνη, κοντεύω είκοσι τρία χρόνια που οδηγώ ταχύπλοο. Έχω και τα ευλογημένα ελαιόδεντρα του προπάππου, από τους πιο ιστορικούς ελαιώνες του τόπου μας, αφού οι αρχαίες ελιές γύρω από την εκκλησία πνίγηκαν κι αυτές. Το ’21 τυποποίησα το πρώτο βιολογικό ελαιόλαδο Αγράφων και ξεκίνησα τις δραστηριότητες στη λίμνη. Το όνειρό μου είναι να δώσω αξία με κάθε τρόπο στον ιδρώτα των προγόνων μας και στην περιοχή μας», συμπληρώνει.

Τα «άλλα νερά» – Η Νεροτριβή και ο Νερόμυλος που ακόμη αλέθει

Καμιά 10αριά χιλιόμετρα μακρύτερα από την προβλήτα του Παλαιοχωρίου, που έχει τη βάση του ο Παναγιώτης και η Lake Tours, ανάμεσα στις δύο Φραγκίστες, βρίσκεται ο μοναδικός εν λειτουργία νερόμυλος της Ευρυτανίας. Τρεις-τέσσερις ακόμη που υπήρχαν στην περιοχή σταμάτησαν να λειτουργούν τα τελευταία χρόνια.

Μέσα σε φουντωτά πλατάνια με κελαρυστά νερά, απέναντι από τα καλαμποκοχώραφα, ο μύλος συνεχίζει να γυρίζει τη φτερωτή με τη δύναμη της υδάτινης ροής κινώντας τις μυλόπετρες –όπως έκανε εδώ και αιώνες. Μπαίνεις στον πετρόχτιστο χώρο και η μυρωδιά του φρεσκοαλεσμένου αλευριού σε παίρνει από τη μύτη.

«Ο πρώτος νερόμυλος ξεκίνησε να αλέθει το 1495, μα έχουν γίνει πολλές συντηρήσεις με τα χρόνια», λέει ο Μπάμπης Γαλανός, ο 83χρονος μυλωνάς που συνεχίζει τη δουλειά των προγόνων του και είναι η ψυχή του μύλου. «Γεννήθηκα εδώ, στην κουφάλα ενός πλάτανου, εκεί δα. Να πας να τον δεις», με πειράζει. Αλλά μάλλον τελικά δεν αστειεύεται. Από στενό συγγενή του μαθαίνω εκ των υστέρων ότι ο πατέρας του είχε όντως χρειαστεί να κρύψει μέλη της οικογένειας στις κουφάλες των πλατάνων την περίοδο της Κατοχής ή του Εμφυλίου.

Σήμερα πάντως ο χώρος δεν λειτουργεί μόνο ως ατραξιόν για τους ταξιδιώτες που θέλουν να δουν ένα ζωντανό απομεινάρι της αγροτικής ιστορίας των βουνών. «Εδώ έρχονται από όλον τον νομό Ευρυτανίας, από το Αγρίνιο, από τη Φθιώτιδα και αλέθουν τα καλαμπόκια τους, τα σιτάρια τους, ό,τι έχει ο καθένας. Δίπλα, στη νεροτριβή, πλένουν ρούχα: κουβέρτες, φλοκάτες, κιλίμια, τα πάντα», υποστηρίζει ο κύριος Μπάμπης περιγράφοντας τις χρήσεις της παλιάς υποδομής που καταφέρνει να μείνει ενεργή.

Βραβευμένο μέλι από τα Άγραφα, αφορμή και για μια στάση στη Βούλπη

Αν αγαπάς το μέλι –και ποιος δεν το αγαπάει θα μου πεις– μην φύγεις χωρίς να δοκιμάσεις το ευρυτανικό. Πέντε μελισσοκόμοι από το Κερασοχώρι, τη Βούλπη, τα Λεπιανά και το Ραπτόπουλο αποφάσισαν πριν από τρία χρόνια να ενώσουν τις δυνάμεις τους και να δημιουργήσουν τη «Μέλισσα των Αγράφων» (T. 6974 044677). Τη μικρή κοινωνική συνεταιριστική επιχείρηση τη βρίσκεις στο ορεινό χωριουδάκι της Βούλπης, στα 700 μ. υψόμετρο. Εκεί θα προμηθευτείς μέλι βελανιδιάς, ασφάκας, κουμαριάς και το βραβευμένο μέλι ελάτης – διαφορετικές γεύσεις και αρώματα ενός ανέγγιχτου ορεινού τόπου με έντονη μελισσοκομική παράδοση. Βότανα του βουνού, χειροποίητος τραχανάς και άλλα τοπικά προϊόντα διακινούνται επίσης από την ΚΟΙΝΣΕΠ, που προσπαθεί να στηρίξει την τοπική κοινότητα αξιοποιώντας όσα παράγουν και συλλέγουν τα μέλη της. «Άλλος θα μαζέψει το τσάι, άλλος θα μαζέψει τη ρίγανη», εξηγεί ο Μπάμπης Αθανασίου για τα βότανα και τα αφεψήματα, που μπορεί να έχουν μαζευτεί από βοσκούς στα ορεινά, ενόσω βόσκουν τα κοπάδια τους. «Ενισχύουμε και εξυπηρετούμε κόσμο πέρα από μας», συνοψίζει, πριν στήσει μια επιτόπια… γευσιγνωσία μελιού.

Γεφύρια και γέφυρες για πολλά «κλικ»

Ένα σημαντικό κομμάτι της μετακίνησης και της επικοινωνίας των παλιότερων ορεινών πληθυσμών στα δύσβατα βουνά, όπως της Ευρυτανίας, και ταυτόχρονα ένα μεγαλειώδες κεφάλαιο της λαϊκής μαστοριάς και της τέχνης της πέτρας, τα λιθόκτιστα γεφύρια δεν θα σου λείψουν στην εξερεύνηση των Αγράφων. Όπως δεν θα σου λείψουν και σπουδαία δείγματα της νεότερη γεφυροποιίας όπως η γέφυρα Τατάρνας σχεδιασμένη από τον Αρίσταρχο Οικονόμου και βραβευμένη, με τρία διεθνή βραβείου 

Σε ό,τι αφορά τα μονοπάτια του χθες, εμβληματικό θεωρείται το μονότοξο Γεφύρι του Μανώλη, του 1659, που κάποτε γεφύρωνε τις όχθες του Αγραφιώτη. Στις παρυφές της Λίμνης Κρεμαστών, το πέτρινο στολίδι, από τα παλαιότερα γεφύρια της Ελλάδας, άλλοτε φαίνεται ολόκληρο, άλλοτε μισό και άλλοτε εξαφανίζεται εντελώς μέσα στα νερά της, ανάλογα με τη στάθμη των νερών. Αν πας αυτή την εποχή, θα το δεις σε όλη του τη μεγαλοπρέπεια.

Άλλο γεφύρι που αξίζει να αναζητήσεις είναι το Τοξωτό Γεφύρι στο Μικρό Φαράγγι, έξω από την Ανατολική Φραγκίστα. Δύσκολο να μη συγκινηθείς από το σφιχταγκάλιασμα φύσης και ανθρώπινου μόχθου, βλέποντας τις ρίζες των γεροπλάτανων να έχουν γίνει ένα με τη λιθοδομή. Πολύ κοντά στον κεντρικό δρόμο προς Αγρίνιο, προσεγγίζεται με ήπια πεζοπορία ελάχιστων μέτρων μέσα στα πλατάνια και τα κυκλάμινα. Στην Ανατολική Φραγκίστα θα δεις και το εκκλησάκι της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, χτισμένο το 1725, με ξυλόγλυπτο τέμπλο και τοιχογραφίες του 18ου αιώνα.

Μια αξέχαστη τριήμερη απόδραση

Με επίκεντρο τη λίμνη Κρεμαστών, μπορείς να περάσεις θαυμάσιες μέρες στα ευρυτανικά βουνά ανακαλύπτοντας την ιστορία, τους ανθρώπους, τα αξιοθέατα και τα γύρω χωριά, που δεν εξαντλούνται σε όσα εδώ αναφέρονται. Φροντισμένοι ξενώνες, αλλά και εκλεπτυσμένα ξενοδοχεία, όπως το πολύ καινούριο Lake Kremasta Hotel (Τ. 697 3530220) με την ανυπέρβλητη θέα στη λίμνη, προσφέρονται για ονειρεμένη διαμονή τη μεγαλοσύνη της ορεινής φύσης, ενώ οι ταβέρνες με τις σούβλες και τα μαγειρευτά τους νοστιμίζουν την απόδραση με τα βουνίσια πιάτα τους.

Στις πλατανοσκέπαστες πλατείες σε περιμένουν παραδοσιακά καφενεία να ξαποστάσεις στο τέλος των υπαίθριων εξορμήσεων και να τσουγκρίσεις αμέτρητα ποτηράκια τσίπουρο με τους άκρως επικοινωνιακούς ντόπιους:  στης Γεωργίας (Τ. 2237 095087) στην Ανατολική Φραγκίστα, στου Μάκη (Τ. 2237095107) στη Δυτική Φραγκίστα ή στα «Πέντε Πλατάνια» (Τ. 697 8331457) του Αποστόλη στο Νεοχώρι, με λίμνη «στο πιάτο» σου, και πάντα παρέα με τον απαραίτητο μεζέ.

Κι αν είσαι λίγο τυχερός, μπορεί να πέσεις πάνω σε κάποιο αυθεντικό στερεοελλαδίτικο πανηγύρι με κρύες μπίρες, ζεστά σουβλάκια και τα κλαρίνα να σηκώνουν τους πάντες σε χορούς κυκλωτικούς. Γιατί το παλιό μυστικό της Λίμνης Κρεμαστών μπορεί να βρίσκεται κάτω από τα νερά της, αλλά το ενδιαφέρον της σήμερα ξεπερνά τα όριά της και απλώνεται πάνω στα βουνά, στα χωριά και στους ανθρώπους που συνεχίζουν να ζουν μαζί της.

Διαβάστε ακόμη

Διπλό «χτύπημα» Σαμαρά: Πού στοχεύει ο πρώην πρωθυπουργός και πώς απαντά η κυβέρνηση

Συγκλονίζει ο άνδρας που ακινητοποίησε τον 35χρονο που δάγκωσε την οδηγό ταξί στη Νέα Ιωνία

Χώρισε ο Βασίλης Χαραλαμπόπουλος από τη Λίνα Πρίντζου: «Δεν έχουμε μετανιώσει για όσα περάσαμε μαζί»

Ο πράκτορας της KGB που πρόδωσε τη χώρα του στον Ψυχρό Πόλεμο για να νικήσει τη στυτική δυσλειτουργία