«Καταστροφή ζήτησης»: Πώς ο πόλεμος με το Ιράν θα μπορούσε να ισοπεδώσει την οικονομία των ΗΠΑ

Το φαινόμενο της «καταστροφής ζήτησης» είναι μια υπαρκτή δαμόκλειος σπάθη πάνω από τα περισσότερα αμερικανικά νοικοκυριά και επιχειρήσεις

🕛 χρόνος ανάγνωσης: 5 λεπτά ┋ 🗣️ Ανοικτό για σχολιασμό

Βενζινάδικο, ΗΠΑ (AP Photo/Damian Dovarganes)

Γλωσσολογικά, η φράση «καταστροφή ζήτησης» ακούγεται αυστηρή, σκληρή, ίσως ακόμη και βίαιη.

Στην πράξη, αυτό δεν απέχει πολύ από την πραγματικότητα: σημαίνει ότι το μέγεθος ενός σοκ τιμών μπορεί να είναι τόσο μεγάλο, τόσο επίμονο και τόσο επώδυνο, ώστε να αλλάζουν οι καταναλωτικές συμπεριφορές - μερικές φορές σε τέτοιο βαθμό που μεταβάλλουν μόνιμα την πορεία, τη δομή και τη σταθερότητα ενός κλάδου ή ολόκληρης της οικονομίας.

Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, σημειώνει το CNN, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας προειδοποίησε ότι μετά το «πιο σοβαρό σοκ προσφοράς πετρελαίου στην ιστορία… η καταστροφή ζήτησης θα εξαπλωθεί καθώς η έλλειψη και οι υψηλότερες τιμές επιμένουν». Στις ΗΠΑ, αυτή η «καταστροφή» έχει ήδη αρχίσει να εκδηλώνεται.

Οι ραγδαία αυξανόμενες τιμές της βενζίνης έχουν γρήγορα «ροκανίσει» τους κόπους των Αμερικανών - μισθούς και επιστροφές φόρων - πλήττοντας περισσότερο εκείνους που έχουν τη μικρότερη δυνατότητα να αντέξουν το βάρος. Ο πληθωρισμός έχει εκτοξευθεί, η αύξηση των μισθών έχει επιβραδυνθεί απότομα και η καταναλωτική εμπιστοσύνη έχει υποχωρήσει, προμηνύοντας πιθανές περαιτέρω συνέπειες.

Οι Αμερικανοί καταναλωτές έχουν μέχρι στιγμής δείξει ανθεκτικότητα. Ωστόσο, οι οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι όσο περισσότερο ο πόλεμος με το Ιράν κρατά κλειστά τα κρίσιμα Στενά του Ορμούζ για τα πετρελαιοφόρα και τα φορτηγά πλοία, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος για πολύ χειρότερες εξελίξεις. «Ο χρόνος δεν είναι σύμμαχος της αμερικανικής οικονομίας», δήλωσε ο Τζο Μπρουσουέλας, επικεφαλής οικονομολόγος της RSM US.

Μια αλυσιδωτή αντίδραση καταστροφής

Η ενέργεια επηρεάζει κάθε νοικοκυριό, βιομηχανία και τομέα. «Υπάρχουν περισσότερες από ένα δισεκατομμύριο τιμές στην αμερικανική οικονομία, οπότε η καταστροφή ζήτησης θα είναι διαφορετική ανά κλάδο και ανά εισοδηματική κατηγορία», είπε ο Μπρουσουέλας.

Η αποτύπωση των συνεπειών μιας σύγκρουσης χωρίς σαφή διάρκεια ή αποτέλεσμα είναι περίπλοκη. Ωστόσο, ο Μπρουσουέλας και ο οικονομολόγος Τούαν Νγκουγιέν προσπάθησαν να το κάνουν. Σε πρόσφατη ανάλυσή τους, χρησιμοποίησαν προηγούμενα σοκ πετρελαίου για να χαρτογραφήσουν πιθανά σενάρια για τους Αμερικανούς και την οικονομία. Η μείωση των εισοδημάτων σημαίνει λιγότερες επισκέψεις σε εστιατόρια, λιγότερα ταξίδια, λιγότερες αγορές αυτοκινήτων και κατοικιών. Η πτώση της ζήτησης μπορεί να οδηγήσει σε απολύσεις, εντείνοντας τον οικονομικό πόνο.

Η RSM περιγράφει την πιθανή αλυσιδωτή αντίδραση:

Πρώτα, οι τιμές του πετρελαίου αυξάνονται και λειτουργούν σαν ένας επιπλέον «φόρος» για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Περισσότερα χρήματα για ενέργεια σημαίνουν λιγότερα για άλλα έξοδα.
Δεύτερον, η εμπιστοσύνη μειώνεται. Όταν οι άνθρωποι φοβούνται, περιορίζουν τις προαιρετικές δαπάνες.
Έπειτα, «παγώνουν» οι μεγάλες αγορές, όπως αυτοκίνητα και στεγαστικά δάνεια.
Στη συνέχεια, οι επιχειρήσεις πιέζονται: μειωμένη κατανάλωση και αυξημένο κόστος μεταφοράς μειώνουν τα περιθώρια κέρδους. Οι επενδύσεις και οι προσλήψεις παγώνουν και ακολουθούν περικοπές και απολύσεις.
Μετά, παρεμβαίνει η Ομοσπονδιακή Τράπεζα, αυξάνοντας επιτόκια λόγω πληθωρισμού, επιδεινώνοντας την επιβράδυνση.
Τέλος, αν οι υψηλές τιμές επιμείνουν, αλλάζουν μόνιμα οι συμπεριφορές: αγορά ηλεκτρικών αυτοκινήτων, τηλεργασία, χρήση τεχνολογίας αντί ανθρώπινης εργασίας.
Παράλληλα, επηρεάζονται και άλλα αγαθά: λιπάσματα, ήλιο, φυσικό αέριο – κάτι που μπορεί να αυξήσει τις τιμές τροφίμων, την ιατρική περίθαλψη και το βιομηχανικό κόστος.

Η οικονομική κατάσταση φαίνεται τώρα καλύτερη από ό,τι στην αρχή του πολέμου, δήλωσε η Νάνσι Βάντεν Χάουτεν από την Oxford Economics. Οι τιμές του πετρελαίου έχουν υποχωρήσει, η εκεχειρία έφερε κάποια σταθερότητα και οι καταναλωτές άντεξαν χάρη σε επιστροφές φόρων, ισχυρές μετοχές και αξίες ακινήτων. «Φαίνεται ότι το χειρότερο σενάριο θα αποφευχθεί», είπε. «Αλλά τα πράγματα μπορούν να αλλάξουν γρήγορα».

Χρηματιστήριο στις ΗΠΑ

Τα επόμενα μονοπάτια

Ακόμη κι αν ο πόλεμος τελείωνε άμεσα, η οικονομική ανάκαμψη δεν θα ήταν γρήγορη. «Το πετρέλαιο δεν είναι σαν να ανοίγεις έναν διακόπτη», είπε ο Μπρουσουέλας. «Θα χρειαστούν τουλάχιστον έξι μήνες για να καταλάβουμε πόσο κοντά είμαστε στα προπολεμικά επίπεδα παραγωγής». Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστούν χρόνια. Οι επιπτώσεις των υψηλών τιμών διαρκούν: «Μετά το 2020, είδαμε τον πληθωρισμό να αυξάνεται έναν χρόνο αργότερα», είπε.

Τα σοκ στην προσφορά πετρελαίου και πρώτων υλών επηρεάζουν όλη την οικονομία και μπορεί να αυξήσουν τις τιμές σε πολλά αγαθά. Το ακριβό ντίζελ σημαίνει υψηλότερες τιμές τροφίμων, ενώ τα προβλήματα στα λιπάσματα μπορεί να επηρεάσουν την αγροτική παραγωγή. «Μπορεί να χρειαστούν έξι μήνες ή και περισσότερο για να φανεί πλήρως η επίδραση στις τιμές τροφίμων», δήλωσε ο οικονομολόγος Ντέιβιντ Ορτέγκα.

Ορισμένοι Αμερικανοί μπορεί να ανακάμψουν. Όχι όμως όλοι. «Υπάρχει καταστροφή ζήτησης στα χαμηλότερα εισοδήματα που δεν μπορεί να αναστραφεί», είπε ο Μπρουσουέλας. Αναφέρεται στα νοικοκυριά με τα χαμηλότερα εισοδήματα, χωρίς αποταμιεύσεις ή περιθώριο στον προϋπολογισμό τους. Αυτά τα νοικοκυριά θα πρέπει να μειώσουν σημαντικά τις δαπάνες τους μέχρι να σταθεροποιηθούν οι τιμές.

Αυτό δεν είναι επιστροφή στην κανονικότητα. Είναι μια νέα πραγματικότητα. «Υπάρχει ένα παλιό ρητό από τη δεκαετία του ’70: το καλύτερο που μπορείς να ελπίζεις είναι να τα βγάζεις πέρα – και κανείς δεν τα βγάζει πέρα πραγματικά», είπε ένας μηχανικός από το Ντιτρόιτ. «Πολλοί άνθρωποι μειώνουν μόνιμα το επίπεδο ζωής τους και καταναλώνουν λιγότερο για να αντέξουν – αν μπορούν».