Εφιαλτικές προβλέψεις: Χωρίς άμεση δράση, οι πυρκαγιές στην Ευρώπη θα αυξηθούν κατά 39% στο καλύτερο δυνατό κλιματικό σενάριο

Οι επιστήμονες φώναζαν εδώ και χρόνια. Οι φράσεις «κλιματική αλλαγή» αρχικά και «κλιματική κρίση» στη συνέχεια, πρωτοακούστηκαν από τα μέσα της δεκαετίας του '70, αλλά ειδικά μετά το 2010, άρχιζαν να χτυπούν πολλά περιβαλλοντικά καμπανάκια. Οι πρωτοβουλίες ώστε να νικηθεί ήταν αντιστρόφως ανάλογες σε ένταση και προσπάθεια συγκριτικά με το μέγεθος του κινδύνου που εγκυμονούσε.

Κι έφτασε η περίοδος, που η μία χώρα μετά την άλλη αντιμετωπίζει τρομακτικές (και φονικές πυρκαγιές) τις οποίες αδυνατεί να αντιμετωπίσει, παρότι τα μέσα πυρόσβεσης είναι περισσότερα και πιο εξελιγμένα από ό,τι το πρόσφατο παρελθόν. Είμαστε όμως στο χειρότερο μομέντουμ; Μάλλον όχι...

Σύμφωνα με σημερινό δημοσίευμα του Guardian, οι δασικές πυρκαγιές αναμένεται να κατακάψουν 39% περισσότερες εκτάσεις στην Ευρώπη έως το τέλος του αιώνα, ακόμη και στο καλύτερο δυνατό σενάριο για την ανάσχεση της υπερθέρμανσης του πλανήτη.

Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι η αύξηση αυτή μπορεί να περιοριστεί μόνο εάν ληφθούν μέτρα για τη βελτίωση της διαχείρισης των πυρκαγιών.

Το χειρότερο σενάριο

Η αύξηση των περιόδων με ζεστό, ξηρό και ανεμώδη καιρό, οι οποίες ευνοούν τη μετατροπή μικρών εστιών σε ανεξέλεγκτες πυρκαγιές, αναμένεται να επηρεάσει ολοένα και μεγαλύτερο τμήμα της Ευρώπης, καθώς οι εκπομπές άνθρακα οδηγούν τις θερμοκρασίες σε υψηλότερα επίπεδα. Στο χειρότερο σενάριο που εξέτασαν οι ερευνητές, στο οποίο η παγκόσμια θερμοκρασία θα αυξηθεί κατά 3,6°C σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα, η έκταση που θα καίγεται από πυρκαγιές θα μπορούσε σχεδόν να τριπλασιαστεί.

Η βελτίωση της διαχείρισης των πυρκαγιών θα μπορούσε, σύμφωνα με τη μελέτη, να περιορίσει αυτές τις αυξήσεις κατά περισσότερο από 70%, χωρίς όμως να τις εξαλείψει εντελώς.

«Οι επενδύσεις στη διαχείριση των πυρκαγιών μπορούν να βοηθήσουν μέχρι ένα ορισμένο σημείο, αλλά αν συνεχίσουμε σε μια πορεία υψηλών εκπομπών, εξακολουθούμε να βλέπουμε σημαντικές αυξήσεις στις καμένες εκτάσεις», δήλωσε ο Maik Billing, ερευνητής οικοσυστημάτων στο Ινστιτούτο Έρευνας για τις Κλιματικές Επιπτώσεις του Πότσνταμ (PIK) και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης. «Η διαχείριση των πυρκαγιών δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής».

Η έρευνα δημοσιεύεται την ώρα που οι δασικές πυρκαγιές συνεχίζουν να πλήττουν την Ευρώπη. Μεγάλες πυρκαγιές έχουν εκδηλωθεί σε χώρες της βόρειας Ευρώπης, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, το Βέλγιο και η Γερμανία, μετά από εβδομάδες κατά τις οποίες η Γαλλία, η Ισπανία, η Ιταλία, η Κροατία και η Ελλάδα βρέθηκαν αντιμέτωπες με τεράστιες πυρκαγιές.

Η τρίτη χειρότερη αντιπυρική περίοδος

Σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, η φετινή αντιπυρική περίοδος αναμένεται να γίνει η τρίτη χειρότερη που έχει καταγραφεί, μετά το 2025 και το 2022, σύμφωνα με στοιχεία που δημοσίευσε την Πέμπτη η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Πληροφοριών για τις Δασικές Πυρκαγιές. Περισσότερα από 6.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα έχουν ήδη καεί, ενώ για αυτή την εποχή του έτους έχουν καταγραφεί ρεκόρ στο Βέλγιο, τη Γαλλία και τη Σλοβακία.

Οι ερευνητές συνέκριναν την προβλεπόμενη ετήσια έκταση που θα καίγεται κατά την περίοδο 2070-2100 με τα αποτελέσματα μοντέλων για την περίοδο 2000-2030. Διαπίστωσαν ότι η αύξηση των καιρικών συνθηκών που ευνοούν τις πυρκαγιές αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα των αλλαγών.

Το αισιόδοξο σενάριο

Στο αισιόδοξο σενάριο, όπου η παγκόσμια υπερθέρμανση περιορίζεται στους 1,8°C, δηλαδή λίγο πάνω από το σημερινό επίπεδο του περίπου 1,4°C, ορισμένες περιοχές παρουσίασαν μέτρια αύξηση των συνθηκών που ευνοούν τις πυρκαγιές, ενώ σε άλλες η μεταβολή ήταν μικρή.

Στο απαισιόδοξο σενάριο, όμως, με αύξηση της θερμοκρασίας κατά 3,6°C έως το τέλος του αιώνα, οι ερευνητές διαπίστωσαν σταθερή επιδείνωση των συνθηκών πυρκαγιάς σε «σχεδόν ολόκληρη την Ευρώπη». Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι οι σημερινές πολιτικές θα οδηγήσουν σε περίπου 2,6°C παγκόσμιας υπερθέρμανσης μέχρι το τέλος του αιώνα.

Χρησιμοποιώντας ένα δεύτερο μοντέλο, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η συνεχιζόμενη βελτίωση στην αντιμετώπιση των πυρκαγιών θα μπορούσε να περιορίσει τις επιπτώσεις της επιδείνωσης των καιρικών συνθηκών. Στο πιο ήπιο κλιματικό σενάριο, η καμένη έκταση θα μπορούσε να είναι έως και 92% μικρότερη σε σύγκριση με ένα σενάριο όπου οι δυνατότητες πυρόσβεσης παραμένουν στα σημερινά επίπεδα.

Για να εκτιμήσουν την ικανότητα των χωρών να αντιμετωπίζουν τις πυρκαγιές, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τον Δείκτη Ανθρώπινης Ανάπτυξης (HDI) ως δείκτη προσέγγισης της αποτελεσματικότητας της πυρόσβεσης. Ωστόσο, αναγνώρισαν ότι η εμφάνιση ολοένα και περισσότερων μεγα-πυρκαγιών καθιστά δύσκολη την εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων αποκλειστικά από την εμπειρία του παρελθόντος.

Το παράδοξο

Μελέτη που δημοσιεύθηκε νωρίτερα αυτόν τον μήνα έδειξε ότι οι βελτιώσεις στην καταστολή των πυρκαγιών από τη δεκαετία του 1980 έχουν μειώσει τον αριθμό των πυρκαγιών και τις καμένες εκτάσεις στη νότια Ευρώπη. Ωστόσο, η ιδιαίτερα εντατική κατάσβεση των πυρκαγιών —ακόμη και των μικρών— έχει δημιουργήσει ένα παράδοξο αποτέλεσμα: την αύξηση της ποσότητας της καύσιμης ύλης που συσσωρεύεται στα δάση.

Αυτό επιτρέπει στις πυρκαγιές να εξελίσσονται σε ακραία φαινόμενα όταν οι συνθήκες είναι ευνοϊκές. Έτσι, έχουμε λιγότερες πυρκαγιές, αλλά πολύ πιο καταστροφικές.

Τέτοιες τεράστιες πυρκαγιές έπληξαν τη Γαλλία και την Ισπανία στα τέλη Ιουλίου, αναγκάζοντας περίπου 330.000 ανθρώπους να εγκαταλείψουν τις κατοικίες τους, καθώς οι φλόγες εξαπλώνονταν με τέτοια ένταση που οι πυροσβεστικές δυνάμεις αδυνατούσαν να τις θέσουν υπό έλεγχο.

Ο Victor Resco de Dios, δασολόγος μηχανικός στο Πανεπιστήμιο της Λιέιδα, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη, δήλωσε ότι η αντιπυρική περίοδος συχνά συνοδεύεται από ένα «αντιπαραγωγικό παιχνίδι επίρριψης ευθυνών», στο οποίο απομονώνεται μόνο ένας από τους δύο βασικούς παράγοντες που, σε συνδυασμό, προκαλούν τις δασικές πυρκαγιές.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η μελέτη αποτελεί μια υπενθύμιση ότι πρέπει να ξεπεράσουμε την αναζήτηση αποδιοπομπαίων τράγων.

«Το πρόβλημα των δασικών πυρκαγιών δεν θα επιδεινωνόταν αν οδεύαμε προς μια εποχή των παγετώνων αντί για την υπερθέρμανση του πλανήτη», είπε. «Και θα είχε σε μεγάλο βαθμό περιοριστεί αν τα τοπία μας έμοιαζαν με εκείνα πριν από έναν αιώνα, όταν η δασική έκταση ήταν πολύ μικρότερη».