Κιτ έκτακτης ανάγκης 72 ωρών: Οι συστάσεις της ΕΕ για νερό, τρόφιμα, φακούς και μετρητά

Στο προσκήνιο επανέρχονται οι ευρωπαϊκές συστάσεις για την προετοιμασία των πολιτών απέναντι σε καταστάσεις κρίσης, με έμφαση στην αυτονομία των πρώτων 72 ωρών. Το πλαίσιο αφορά ένα βασικό οικιακό κιτ έκτακτης ανάγκης με νερό, τρόφιμα μακράς διάρκειας, φάρμακα, φακούς, μπαταρίες, φορητούς φορτιστές και μετρητά.

Οι οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν έχουν δεσμευτικό χαρακτήρα και δεν επιβάλλουν στους πολίτες την αγορά κάποιου «κιτ επιβίωσης». Στόχος τους είναι να ενισχύσουν την ετοιμότητα νοικοκυριών, θεσμών και επιχειρήσεων για ενδεχόμενες διακοπές βασικών υπηρεσιών, σε περιπτώσεις όπως φυσικές καταστροφές, ακραία καιρικά φαινόμενα, κυβερνοεπιθέσεις, σαμποτάζ ή άλλες καταστάσεις κρίσης.

Γιατί μιλούν οι αρχές για τις πρώτες 72 ώρες

Η λογική των 72 ωρών δεν παρουσιάζεται ως αυστηρά επιστημονικό όριο, αλλά ως κρίσιμο χρονικό διάστημα κατά το οποίο οι υπηρεσίες διάσωσης και οι κρατικοί μηχανισμοί μπορεί να χρειαστεί να δώσουν προτεραιότητα στους πιο ευάλωτους ή σε όσους βρίσκονται σε άμεσο κίνδυνο.

Σε μια σοβαρή διακοπή ηλεκτροδότησης, σε πλημμύρες, σεισμούς, βιομηχανικά ατυχήματα ή σε περιστατικά που επηρεάζουν ψηφιακές και φυσικές υποδομές, οι πολίτες καλούνται να μπορούν να καλύψουν βασικές ανάγκες για ένα πρώτο διάστημα, μέχρι να αποκατασταθούν οι υπηρεσίες ή να φτάσει βοήθεια.

Το θέμα απασχολεί ολοένα περισσότερο ευρωπαϊκές και άλλες κυβερνήσεις, καθώς τα τελευταία χρόνια έχουν προστεθεί στα κλασικά σενάρια κρίσης οι ανησυχίες για κυβερνοεπιθέσεις, εκστρατείες παραπληροφόρησης και λεγόμενες υβριδικές απειλές.

Τι περιλαμβάνει το προτεινόμενο κιτ

Στις συστάσεις περιλαμβάνεται η πρόβλεψη για πόσιμο νερό και τρόφιμα μακράς διάρκειας, ώστε ένα νοικοκυριό να μπορεί να καλύψει τις βασικές του ανάγκες σε περίπτωση που υπάρξουν προβλήματα στην τροφοδοσία ή στις μετακινήσεις.

Το οικιακό κιτ προτείνεται επίσης να περιλαμβάνει φάρμακα, μπαταρίες, φακούς και φορητούς φορτιστές κινητών τηλεφώνων, στοιχεία χρήσιμα σε περίπτωση διακοπής ρεύματος ή δυσκολίας πρόσβασης σε υπηρεσίες. Οι οδηγίες αναφέρουν ακόμη την ανάγκη να λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες των κατοικίδιων ζώων.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στα μετρητά. Οι ευρωπαϊκές συστάσεις προτείνουν να υπάρχουν διαθέσιμα χαρτονομίσματα μικρής αξίας και κέρματα, ώστε να μπορούν να γίνουν βασικές αγορές εάν για κάποιο διάστημα δεν λειτουργούν ηλεκτρονικές πληρωμές ή τραπεζικά συστήματα.

Το ευρωπαϊκό έγγραφο και η Ιταλία

Σύμφωνα με όσα μετέδωσε το Sky TG24, επικαλούμενο δημοσίευμα της Messaggero, το ευρωπαϊκό έγγραφο για την προετοιμασία των πολιτών σε πιθανές κρίσεις έφτασε στο Palazzo Chigi και στη συνέχεια διαβιβάστηκε στην Επιτροπή Συνταγματικών Υποθέσεων της ιταλικής Βουλής από τον υπουργό Ευρωπαϊκών Υποθέσεων, Tommaso Foti.

Το κείμενο φέρει την υπογραφή της επιτρόπου για την Προετοιμασία και τη Διαχείριση Κρίσεων, Hadja Lahbib, και συνδέεται με τη Στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την προετοιμασία, η οποία παρουσιάστηκε από την Κομισιόν τον Μάρτιο του 2025.

Η νεότερη εξέλιξη, όπως επισημαίνεται στα ιταλικά δημοσιεύματα, δεν είναι η εισαγωγή νέων μέτρων από τις Βρυξέλλες, αλλά η διαβίβαση του σχετικού εγγράφου στους ιταλικούς θεσμούς. Το πλαίσιο της στρατηγικής περιλαμβάνει 30 δράσεις για την ενίσχυση της ετοιμότητας πολιτών, θεσμών και επιχειρήσεων, καθώς και για τον καλύτερο συντονισμό ανάμεσα σε πολιτικές και στρατιωτικές αρχές.

Από τις φυσικές καταστροφές στις κυβερνοαπειλές

Η συζήτηση για την ετοιμότητα των πολιτών δεν περιορίζεται σε πολεμικά σενάρια. Οι ευρωπαϊκές οδηγίες καλύπτουν κρίσεις διαφορετικής φύσης: πλημμύρες, ακραία καιρικά φαινόμενα, υγειονομικές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, συγκρούσεις, κυβερνοεπιθέσεις και ενδεχόμενες διακοπές κρίσιμων υπηρεσιών.

Η Corriere della Sera σημειώνει ότι αρκετές χώρες, από το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Σουηδία έως τη Γαλλία και τις Ηνωμένες Πολιτείες, έχουν προωθήσει οδηγούς προς τους πολίτες για την αντιμετώπιση blackout, σαμποτάζ και διακοπών σε βασικές υπηρεσίες. Παραδείγματα τέτοιων πρωτοβουλιών είναι το βρετανικό «Be Ready» και το γαλλικό «Tous responsables».

Στο ίδιο πλαίσιο αναδεικνύεται και ο ρόλος της τεχνητής νοημοσύνης ως παράγοντα που μπορεί να ενισχύσει τις κυβερνοαπειλές. Ο ειδικός κυβερνοασφάλειας Alessio Pennasilico, μέλος της επιστημονικής επιτροπής του Clusit, ανέφερε στην Corriere della Sera ότι εγκληματίες χρησιμοποιούν ενεργά εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης για να εντοπίζουν νέες ευπάθειες προς επίθεση.

Ο ίδιος, πάντως, εμφανίζεται επιφυλακτικός απέναντι σε υπερβολικά σενάρια, όπως μια μητρόπολη που μένει στο σκοτάδι για πολλές ημέρες. Υπενθυμίζει όμως την πιθανότητα ένα τοπικό περιστατικό, είτε πρόκειται για κυβερνοεπίθεση είτε για φυσική ενέργεια, να προκαλέσει αλυσιδωτές και ευρύτερες συνέπειες.

Οι συστάσεις των Βρυξελλών, επομένως, δεν αποτελούν προειδοποίηση για συγκεκριμένο άμεσο κίνδυνο ούτε εισάγουν υποχρεώσεις για τα νοικοκυριά. Εντάσσονται σε μια ευρύτερη προσπάθεια ενημέρωσης, πρόληψης και σχεδιασμού, ώστε οι κοινωνίες να μπορούν να ανταποκρίνονται καλύτερα όταν οι βασικές υπηρεσίες διακόπτονται ή καθυστερούν να αποκατασταθούν.