Γιατί τα παγωμένα νερά του Καναδά προσελκύουν όλο και περισσότερους μεγάλους λευκούς καρχαρίες;

Αυτό το καλοκαίρι, ένας εποχικός επισκέπτης αποφάσισε ότι τα νερά στα ανοιχτά του καναδικού νησιού Νέα Σκωτία ήταν απολύτως του γούστου του. Μόλις λίγους μήνες νωρίτερα, αυτός ο τουρίστας απολάμβανε τη Φλόριντα. Καθώς η άνοιξη έδινε τη θέση της στο καλοκαίρι, κατευθύνθηκε βόρεια.

Η απόφασή του να προτιμήσει τα κρύα νερά στα ανοιχτά της Νέας Σκωτίας από την Πολιτεία του Ήλιου αποτέλεσε αξιοσημείωτη είδηση. Δεν επρόκειτο για κάποιον τουρίστα με οδηγό στο χέρι, αλλά για έναν μεγάλο λευκό καρχαρία μήκους σχεδόν 4,2 μέτρων, τον οποίο οι ερευνητές έχουν ονομάσει «Contender».

Σύμφωνα με το BBC, ο Contender δεν ήταν μόνος. Άλλα μέλη του πληθυσμού των μεγάλων λευκών καρχαριών του Ατλαντικού περιπολούν πλέον βορειότερα και έχουν κάνει την εμφάνισή τους στα ανοιχτά των ανατολικών επαρχιών του Καναδά. Οι πολιτείες των ΗΠΑ στον Ατλαντικό έχουν καταγράψει ανάκαμψη του πληθυσμού των καρχαριών χάρη στην αύξηση των πληθυσμών των φώκιων και πλέον τα κρύα, βαθιά νερά βορειότερα έχουν γίνει ένα νέο «hotspot» για τους μεγάλους λευκούς καρχαρίες.

Ωστόσο, με την αύξηση του πληθυσμού τους, μεγαλώνει και η πιθανότητα ανεπιθύμητων αλληλεπιδράσεων με τους ανθρώπους με τους οποίους μοιράζονται τα ίδια νερά. Τον Σεπτέμβριο, ένας δύτης δέχθηκε επίθεση από μεγάλο λευκό καρχαρία στα ανοιχτά της ακτής Γκασπέ στο Κεμπέκ. Ο δύτης ήταν ένας από τους τρεις που καταδύονταν σε θολά νερά εκείνη τη στιγμή. Τα τραύματά του δεν ήταν απειλητικά για τη ζωή του, όμως το περιστατικό προκάλεσε ανησυχία στις επιχειρήσεις καταδύσεων και θαλάσσιων σπορ, με πολλούς διοργανωτές να ακυρώνουν καταδύσεις.

Γιατί οι μεγάλοι λευκοί καρχαρίες κινούνται πλέον τόσο βόρεια

Ο μεγάλος λευκός καρχαρίας, όπως αποδεικνύεται, δεν είναι άγνωστος στις ανατολικές ακτές του Καναδά. Ως είδος, προτιμά τα πιο κρύα νερά, μέχρι ενός σημείου. Είναι ένα από τα ελάχιστα είδη καρχαριών των οποίων η θερμοκρασία του σώματος είναι αισθητά υψηλότερη από εκείνη του περιβάλλοντος νερού, ένα χαρακτηριστικό που τους προσφέρει μεγαλύτερη ισχύ όταν κυνηγούν. Οι θερμότεροι μύες ενεργοποιούνται ταχύτερα στα κρύα νερά, γεγονός που σημαίνει ταχύτερες αντιδράσεις, απαιτούν όμως και περισσότερη ενέργεια.

Οι φώκιες αποτελούν αγαπημένο θήραμα και οι πληθυσμοί τους έχουν αυξηθεί κατά μήκος των ακτών των ΗΠΑ και του Καναδά τις τελευταίες δεκαετίες, πιθανώς επειδή οι θερμότερες θάλασσες λόγω της κλιματικής αλλαγής ωθούν περισσότερα είδη ψαριών προς τα βόρεια. Τα επιφανειακά νερά στα ανοιχτά της Νέας Σκωτίας εκτιμάται ότι έχουν θερμανθεί κατά περίπου 1,5 βαθμό Κελσίου τα τελευταία 30 χρόνια, ενώ οι θερμοκρασίες στον βυθό έχουν αυξηθεί κατά περίπου 3 βαθμούς Κελσίου στην ίδια περίοδο.

Περισσότερα ψάρια σημαίνουν περισσότερες φώκιες και αυτό σημαίνει περισσότερους μεγάλους λευκούς καρχαρίες.

Δραματική αύξηση

Η Αλάνα Καναράν, εκπαιδεύτρια καταδύσεων και εκπαιδεύτρια θαλάσσιων επιστημών με έδρα την πρωτεύουσα της Νέας Σκωτίας, Χάλιφαξ, μετακόμισε για πρώτη φορά στην επαρχία από το Τορόντο το 2010. «Εκείνη την περίοδο στη Νέα Σκωτία, ήταν σχεδόν ανήκουστο να δεις λευκό καρχαρία», λέει. Αφού εργάστηκε αλλού κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 2010, επέστρεψε στη Νέα Σκωτία το 2020. Μέσα σε λίγο περισσότερο από μία δεκαετία, η κατάσταση είχε αλλάξει δραματικά.

«Υπήρχαν μερικές ημέρες που ήσουν στο νερό και ένιωθες ότι υπήρχαν πολλοί καρχαρίες. Μπορούσες να αισθανθείς αυτή την ενέργεια. Συχνά το καλοκαίρι, όταν το νερό ζεσταίνεται, η ορατότητα μειώνεται, οπότε το νερό γίνεται λίγο πράσινο ή λίγο θολό - είμαι σίγουρη ότι βρίσκονταν εκεί».

Μερικοί από τους φίλους της είχαν πολύ πιο κοντινές συναντήσεις. Μία από τις συνεργάτιδές της στις καταδύσεις βρισκόταν πρόσφατα σε ένα δημοφιλές σημείο που ονομάζεται Birchie Head, κοντά στον κόλπο St Margaret's Bay. «Κοιτούσε κάτω, στα βράχια, και έβλεπε αστακούς και άλλα πράγματα και, ξαφνικά, σηκώνει το κεφάλι της και βλέπει την κοιλιά ενός μεγάλου λευκού καρχαρία να κολυμπά ακριβώς από πάνω της».

Η Καναράν προειδοποίησε τη συνεργάτιδά της, η οποία τελικά κοίταξε ψηλά και είδε τον καρχαρία από πάνω τους. «Τελικά έμειναν πολύ κοντά στον βυθό και κατευθύνθηκαν προς την ακτή, βγαίνοντας από το νερό ουσιαστικά από την πλευρά ενός γκρεμού, επειδή προφανώς είχαν τρομάξει».

Οι μεγάλοι λευκοί καρχαρίες δεν αναζητούν ενεργά ανθρώπους ως θήραμα, όμως μερικές φορές προσελκύονται από τις υποβρύχιες δραστηριότητές μας, οι οποίες συχνά χαρακτηρίζονται από πιτσιλίσματα και θόρυβο. Εκτεταμένη έρευνα έχει αποδείξει ότι οι καρχαρίες μπορεί να μπερδέψουν έναν δύτη με στολή ή μια σαν σκιά σανίδα του σερφ με φώκια. Περιστασιακά, ενεργοποιείται το αρπακτικό τους ένστικτο. Τις περισσότερες φορές, ωστόσο, οι καρχαρίες κολυμπούν σε απόσταση, απλώς παρατηρώντας.

Σε ένα ακόμη περιστατικό αυτό το καλοκαίρι, το οποίο καταγράφηκε στο Canadian Shark Attack Registry, τα πτερύγια ενός δύτη «ακουμπήθηκαν» από έναν μεγάλο λευκό καρχαρία που είχε πλησιάσει για να ρίξει μια πιο κοντινή ματιά. Οι δύτες με φιάλες, που εκπνέουν δυνατές φυσαλίδες, μοιάζουν λιγότερο με φώκια σε σχέση με έναν κολυμβητή με μάσκα και στολή, όμως οι καρχαρίες είναι γνωστοί για την περιέργειά τους. «Περιλαμβάνω ενημέρωση για τους καρχαρίες στα μαθήματά μου και στις οργανωμένες καταδύσεις που πραγματοποιώ», προσθέτει η Καναράν. «Επίσης, ξεκινώ λέγοντας ότι [ο κίνδυνος επίθεσης από καρχαρία] είναι πάρα, πάρα, πάρα πολύ μικρός, αλλά αυξάνεται».

Ένας λόγος για την αύξηση των θεάσεων, λέει η Καναράν, είναι ότι περισσότεροι άνθρωποι χρησιμοποιούν τα νερά στα οποία συχνάζουν οι καρχαρίες. Ο πληθυσμός της Νέας Σκωτίας ξεπέρασε πρόσφατα το ένα εκατομμύριο, με την κύρια πόλη της, το Χάλιφαξ, να φιλοξενεί πλέον 400.000 κατοίκους - και αυτό σημαίνει πολύ περισσότερους ανθρώπους που χρησιμοποιούν τα νερά όπου κινούνται οι καρχαρίες.

«Ακόμη και το 2020, όταν επέστρεψα, υπήρχαν μόλις μερικές δεκάδες δύτες που έβγαιναν τακτικά», λέει. «Τώρα υπάρχουν σίγουρα μερικές εκατοντάδες και υπάρχουν περισσότεροι άνθρωποι σε σκάφη. Περισσότερα μάτια στο νερό, φυσικά, σημαίνουν περισσότερες θεάσεις».

Ο επιστήμονας καρχαριών και θαλάσσιος βιολόγος Νιλ Χάμερσλαγκ, ο οποίος καταγράφει τους διαφορετικούς καρχαρίες που βλέπει κατά τη λειτουργία επιχείρησης καταδύσεων σε κλουβιά, έχει επίσης παρατηρήσει αύξηση στις θεάσεις μεγάλων λευκών καρχαριών. «Μπορώ σίγουρα να πω ότι πέρυσι είδαμε τους περισσότερους καρχαρίες και φέτος φαίνεται ήδη ότι τους βλέπουμε ακόμη νωρίτερα σε σχέση με πέρυσι», λέει. «Δεν νομίζω ότι ο πληθυσμός είναι μεγαλύτερος. Νομίζω ότι απλώς βλέπουμε άτομα να επισκέπτονται τον Ατλαντικό Καναδά περισσότερο απ' ό,τι παλαιότερα».

Ο Χάμερσλαγκ λέει ότι τα νερά γύρω από τη Νέα Σκωτία παραμένουν κρύα, αλλά βρίσκονται απολύτως εντός του εύρους θερμοκρασιών που το είδος μπορεί να ανεχθεί. Η επιπλέον τροφή αποτελεί ένα ακόμη πλεονέκτημα. «Η Νέα Σκωτία έχει πολλές επιλογές τροφής για αυτούς. Είναι ένα αρκετά υγιές θαλάσσιο οικοσύστημα με πολλά μεγάλα ζώα που μπορούν να φάνε, φώκιες και τόνους», λέει. «Οι καρχαρίες μαθαίνουν, έχουν μνήμες, έχουν νοητικούς χάρτες. Έρχονται εδώ και εξερευνούν και βλέπουν την ευκαιρία… το θυμούνται και επιστρέφουν».

Η επιχείρηση του Χάμερσλαγκ προσπαθεί να υπολογίσει το μέγεθος του πληθυσμού που ζει στην περιοχή, ποιοι καρχαρίες επιστρέφουν από χρόνο σε χρόνο, πόσα είναι αρσενικά και πόσα θηλυκά, καθώς και το εύρος του μεγέθους τους. «Πέρυσι αναγνωρίσαμε 120 διαφορετικούς μεγάλους λευκούς καρχαρίες σε 55 ημέρες», λέει.

Οι θεάσεις αυτές διέφεραν σημαντικά μεταξύ των διαφορετικών καρχαριών, λέει. Ένας μικρός αριθμός καρχαριών εμφανιζόταν τέσσερις ή πέντε φορές, ενώ δύο καρχαρίες εμφανίστηκαν περίπου στο 30% των αποστολών τους. Ωστόσο, η συντριπτική πλειονότητα καταγράφηκε μόνο μία φορά. «Πιθανότατα το 80% τους το είδαμε μόνο μία φορά και ποτέ ξανά. Αυτό μας δείχνει ότι κινούνται μέσα από την περιοχή».

Έχουν γίνει προσπάθειες να καθησυχαστούν οι Καναδοί μετά την αύξηση των θεάσεων και των αλληλεπιδράσεων, με διαβεβαιώσεις ότι το φαινόμενο δεν είναι απρόσμενο. Η βελτίωση των αποθεμάτων τροφής πιθανότατα θα οδηγήσει σε αύξηση του πληθυσμού των καρχαριών, αν και ο αριθμός τους αυξάνεται πολύ πιο αργά από εκείνον των φώκιων. «Αν υπάρχουν πολλοί καρχαρίες, ας πούμε γύρω από το Κέιπ Κοντ ή τη Νέα Υόρκη, και είναι πάρα πολλοί, θα αρχίσουν να μετακινούνται προς τα βόρεια και τα νότια όρια της εξάπλωσής τους», λέει.

Μιλώντας πριν από το περιστατικό στα ανοιχτά των ακτών του Κεμπέκ, ο Χάμερσλαγκ δήλωσε ότι θεωρούσε πως περισσότεροι Καναδοί ήταν «αρκετά ενθουσιασμένοι» με την πιθανότητα να δουν έναν μεγάλο λευκό καρχαρία κοντά στο σπίτι τους. Ωστόσο, ίσως είναι πλέον πιο προσεκτικοί ως προς τον χρόνο που περνούν στη θάλασσα. «Ξέρετε, νομίζω ότι σκέφτονται λίγο περισσότερο πριν μπουν στο νερό».

Οι σχετικά χαμηλές θερμοκρασίες των νερών της Νέας Σκωτίας θα μπορούσαν επίσης να αποτελούν παράγοντα. «Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν περνούν πολύ χρόνο μέσα σε αυτά και σίγουρα δεν πηγαίνουν πολύ βαθιά… ένας μεγάλος λευκός καρχαρίας δεν μπορεί να μπει σε νερό βάθους 60 εκατοστών, σωστά;»

Αυτή η προσοχή θα μπορούσε τελικά να αποδειχθεί ωφέλιμη, λέει ο Χάμερσλαγκ. «Νομίζω ότι αυτό ακριβώς χρειάζεται - όχι να φοβόμαστε, αλλά να είμαστε συνειδητοποιημένοι… έχει πολλά οφέλη, όχι μόνο για την ασφάλεια των ανθρώπων, αλλά και για την κατανόηση και τη διατήρηση των καρχαριών».

Αυξανόμενες αλληλεπιδράσεις

Τόσο η Καναράν όσο και ο Χάμερσλαγκ δεν πιστεύουν ότι οι άνθρωποι θα πρέπει να φοβούνται να μπουν στο νερό εξαιτίας της πρόσφατης επίθεσης - όμως θα πρέπει να έχουν μεγαλύτερη επίγνωση ότι μοιράζονται τα ίδια νερά με τους καρχαρίες. Η Καναράν προσθέτει ότι για τους αυτόχθονες πληθυσμούς της Νέας Σκωτίας, όπως οι Μίκμακ, το να μοιράζονται τα νερά με μεγάλους λευκούς καρχαρίες ήταν ανέκαθεν μέρος της ζωής τους.

«Οι αυτόχθονες άνθρωποι έβγαιναν με κανό και καμάκωναν φώκιες, οπότε είναι πραγματικά εκπληκτικό… ένας μεγάλος λευκός καρχαρίας θα μπορούσε επίσης να βρίσκεται στο νερό», λέει. Οι αυτόχθονες αλιευτικές κοινότητες, προσθέτει, είχαν τις δικές τους τεχνικές για να κρατούν τους καρχαρίες σε ασφαλή απόσταση. «Έδεναν ρίζες ελάτης και φύκια στον πάτο της βάρκας και αυτό μπέρδευε τους καρχαρίες», λέει. «Τους έκανε να πιστεύουν ότι βρίσκονταν σε λίγο πιο ρηχά νερά και έτσι άφηναν ήσυχες αυτές τις βάρκες».

Μιλώντας μέσω email μετά την επίθεση του Σεπτεμβρίου, η Καναράν λέει: «Δίδασκα ένα μάθημα κατάδυσης ανοιχτής θάλασσας στον ωκεανό την περασμένη εβδομάδα και ξύπνησα στην πραγματικότητα με ένα σωρό μηνύματα για το περιστατικό στο Κεμπέκ. Με έκανε να σταματήσω τις καταδύσεις; Όχι. Με έκανε εκείνη την ημέρα να είμαι ακόμη πιο προσεκτική; Ναι. Είχα τους καρχαρίες στο μυαλό μου και έτσι αποφάσισα να κάνω το μάθημά μου σε έναν πολύ προστατευμένο μικρό κόλπο με πολλά φύκια».

Η περίοδος κατά την οποία εμφανίζονται οι περισσότεροι καρχαρίες φτάνει στο τέλος της, καθώς αναμένεται να καταγράφονται λιγότεροι καρχαρίες στα πιο κρύα νερά μεταξύ Οκτωβρίου και Μαρτίου. Τόσο η Καναράν όσο και ο Χάμερσλαγκ δίνουν παρόμοιες συμβουλές για τη μείωση του κινδύνου επιθέσεων από καρχαρίες. «Αποφεύγετε περιοχές όπου υπάρχουν τα προτιμώμενα θηράματα των καρχαριών, όπως οι φώκιες, ιδιαίτερα σε σημεία με κακή ορατότητα στο νερό, η οποία θα μπορούσε να δυσκολέψει έναν καρχαρία να ξεχωρίσει το φυσικό του θήραμα από έναν άνθρωπο», λέει.

Η Καναράν λέει ότι είναι πιο προσεκτική, αλλά δεν πρόκειται να σταματήσει τις καταδύσεις της. «Αν έκανα καταδύσεις μόνο όταν το νερό ήταν καθαρό, θα έκανα περίπου πέντε καταδύσεις τον χρόνο. Θα συνεχίσω να κάνω καταδύσεις».

Το ερώτημα τώρα είναι αν οι καρχαρίες θα επιστρέψουν του χρόνου σε παρόμοιους αριθμούς. Και αν οι Καναδοί θα μάθουν να ζουν με τη νέα πραγματικότητα, με τους καρχαρίες να παραμονεύουν στα βάθη, κοντά στην ακτή. «Πρόκειται για το να ξαναμάθουμε να ζούμε μαζί τους. Το έχουμε κάνει στο παρελθόν και, επομένως, είμαι βέβαιη ότι μπορούμε να το κάνουμε ξανά».

Διαβάστε ακόμη

Βαρύς ο λογαριασμός του χειμώνα: Έως 500 εκατ. ευρώ επιπλέον τον μήνα για καύσιμα και θέρμανση

Κλέαρχος Μαρουσάκης: Η κακοκαιρία στην Κρήτη θυμίζει τον Daniel - Πώς θα κινηθεί τις επόμενες ώρες

Σαμαράς: Ο μηχανισμός δουλεύει, η Κάσος του δίνει νέο πολιτικό καύσιμο

Γιατί τα παγωμένα νερά του Καναδά προσελκύουν όλο και περισσότερους μεγάλους λευκούς καρχαρίες;