Γιατί είναι τόσο βίαιη η γαλλική αστυνομία - «Αποστολή της είναι να προστατεύει το κράτος, όχι τους πολίτες»

Οι γνώριμες εικόνες από σύννεφα δακρυγόνων που διασχίζουν τις πλατείες του Παρισιού, αστυνομικούς να πραγματοποιούν εφόδους με γκλομπ εναντίον διαδηλωτών με καλυμμένα πρόσωπα και τρομοκρατημένους εφήβους να πέφτουν στο έδαφος - ή και να υφίστανται ακόμη χειρότερα - από χειροβομβίδες κρότου-λάμψης έχουν στρέψει για ακόμη μία φορά την προσοχή της διεθνούς κοινότητας στις μεθόδους αστυνόμευσης στη Γαλλία.

Ενώ οι περισσότερες χώρες της δυτικής Ευρώπης ευνοούν γενικά αστυνομικές τακτικές που δίνουν προτεραιότητα στον περιορισμό του πλήθους και στην αποκλιμάκωση της έντασης, η Γαλλία αντιμετωπίζει εδώ και χρόνια τα κοινωνικά κινήματα που κατεβαίνουν στους δρόμους με, κατά καιρούς, σοκαριστική σωματική βία.

Οι λόγοι είναι σύνθετοι και συνδέονται με την ιστορία, την πολιτική, την οργάνωση του κράτους και μια ιδιαίτερη κουλτούρα ασφάλειας, η οποία έχει εδραιωθεί βαθιά εδώ και δεκαετίες, αν όχι αιώνες, και τα όριά της εξακολουθούν να δοκιμάζονται μέχρι σήμερα, σύμφωνα με τον Guardian.

Οι ρίζες του γαλλικού μοντέλου αστυνόμευσης

Η γαλλική πολιτική αστυνόμευσης έχει τις ρίζες της στο υπερσυγκεντρωτικό κράτος του Ναπολέοντα και στην πολιτική φιλοσοφία της Δημοκρατίας. Στη Γαλλία, η αστυνομία αποτελεί όργανο του κράτους. Βασική αποστολή της είναι να το προστατεύει, να εφαρμόζει τους νόμους του και να διατηρεί τη δημόσια τάξη.

Σε θεωρητικό επίπεδο, αυτή η αντίληψη απέχει πολύ από εκείνη που επικρατεί, για παράδειγμα, στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου από τις αρχές του 19ου αιώνα η αστυνομία θεωρείται ότι υπηρετεί το κοινό, αντλεί την εξουσία της από τη συναίνεση των πολιτών και έχει ως κύρια ευθύνη τη διατήρηση της ειρήνης.

Οι Γάλλοι αστυνομικοί είναι εκπρόσωποι της κρατικής εξουσίας. Αυτό σημαίνει ότι οι διαδηλώσεις, οι αποκλεισμοί δρόμων και οι εκτεταμένες ταραχές δεν αντιμετωπίζονται απλώς ως ενοχλήσεις για την κοινωνία, αλλά ως άμεσες προκλήσεις απέναντι στην εξουσία της Δημοκρατίας. Προτεραιότητα της αστυνομίας είναι να ανακτήσει τον έλεγχο των δρόμων και όχι να διαπραγματευτεί.

Αυτό εξηγεί τις επιθετικές τακτικές, όπως τον συστηματικό κλοιό γύρω από τα πλήθη και τον εγκλωβισμό τους, καθώς και τη συνεχιζόμενη χρήση όπλων που χαρακτηρίζονται «ενδιάμεσα» ή λιγότερο θανατηφόρα, πολλά από τα οποία απαγορεύονται ή υπόκεινται σε αυστηρούς περιορισμούς σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Τα εκτοξευτικά όπλα αμυντικού τύπου, για παράδειγμα, εκτοξεύουν ελαστικά βλήματα με ταχύτητα 300 χιλιομέτρων την ώρα. Οι εκρηκτικές χειροβομβίδες που τραυμάτισαν διαδηλωτές του κινήματος των «κίτρινων γιλέκων» στα τέλη της δεκαετίας του 2010 και σκότωσαν έναν περιβαλλοντικό διαδηλωτή το 2014 έχουν αποσυρθεί σταδιακά, αλλά αντικαταστάθηκαν από πυροτεχνικές χειροβομβίδες κρότου-λάμψης.

Οι χειροβομβίδες αυτές έχουν σχεδιαστεί για να διαλύουν τα πλήθη τόσο μέσω της πρόσκρουσης όσο και μέσω ενός ηχητικού κύματος έντασης 160 ντεσιμπέλ. Τα τελευταία χρόνια έχουν προκαλέσει πολλαπλούς τραυματισμούς, μεταξύ των οποίων απώλεια ματιών και δοντιών, κατάγματα στις γνάθους και αρκετούς ακρωτηριασμούς άκρων. Συχνά, μάλιστα, προκαλούν μαζικό πανικό.

Η σχέση των Γάλλων με τις διαδηλώσεις

Οι βίαιες μέθοδοι αστυνόμευσης ενισχύονται επίσης από την σχεδόν μοναδική γαλλική κουλτούρα των διαδηλώσεων στους δρόμους. Η παράδοση των εξεγέρσεων, που ανάγεται στη Γαλλική Επανάσταση του 1789, έχει διαμορφώσει την πεποίθηση των διαδηλωτών ότι η κινητοποίηση στους δρόμους μπορεί - και συνήθως καταφέρνει - να αναγκάσει τις κυβερνήσεις να υποχωρήσουν.

Σε αντίθεση με τη Γερμανία ή την Ολλανδία, τα γαλλικά συνδικάτα, αν και προχωρούν συχνά σε απεργίες, δεν αποτελούν επίσημους διαπραγματευτικούς συνομιλητές της κυβέρνησης. Η συγκεντρωτική, προεδρική δομή της Πέμπτης Γαλλικής Δημοκρατίας περιορίζει τον θεσμικό διάλογο.

Αυτό σημαίνει ότι ένα ιδιαίτερα συγκεντρωτικό κράτος συχνά θεσπίζει νόμους χωρίς ευρεία λαϊκή συναίνεση, καθιστώντας τη «δύναμη του δρόμου» ένα από τα λίγα αποτελεσματικά μέσα που διαθέτουν οι πολίτες για να αποσπάσουν παραχωρήσεις. Στη Γαλλία, η διαμαρτυρία θεωρείται καθήκον του πολίτη και θεμιτό δημοκρατικό εργαλείο.

Αυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο. Οι γαλλικές αρχές αντιμετωπίζουν τις μεγάλες συγκεντρώσεις ως υπαρξιακή απειλή και, ως εκ τούτου, αναπτύσσουν αστυνομικές δυνάμεις. Οι τακτικές στρατιωτικού τύπου παγιώνουν την επιθετικότητα και αποξενώνουν τους ειρηνικούς διαδηλωτές. Αυτό ωθεί τις πιο ριζοσπαστικές ομάδες να επιλέγουν πιο βίαιες μεθόδους. Αντί, όμως, να απομονώσουν αυτές τις ομάδες, οι αστυνομικές δυνάμεις απαντούν με εφόδους και χρήση όπλων και πυρομαχικών. Έτσι, οι διαδηλώσεις μετατρέπονται σε μάχες.

Τα δεδομένα από οργανισμούς παρακολούθησης συγκρούσεων, όπως ο Acled, δείχνουν σταθερά ότι η Γαλλία, ίσως παραδόξως, δεν καταγράφει πάντοτε τον μεγαλύτερο αριθμό διαδηλώσεων στη δυτική Ευρώπη, καθώς η Γερμανία και η Ιταλία διεκδικούν επίσης αυτή την πρωτιά.

Ωστόσο, τα ίδια δεδομένα δείχνουν ότι η Γαλλία καταγράφει σταθερά τα υψηλότερα ποσοστά κλιμακούμενων, μεγάλης έντασης ταραχών, που περιλαμβάνουν οδοφράγματα, εκτεταμένους βανδαλισμούς και λεηλασίες, εμπρησμούς και άμεσες συγκρούσεις μεταξύ διαδηλωτών και αστυνομίας.

Γιατί αυτό το μοντέλο επεκτείνεται

Η προσέγγιση της Γαλλίας στην αστυνόμευση και τη διαχείριση του πλήθους έχει καταδικαστεί επανειλημμένα εδώ και δεκαετίες από διεθνείς οργανώσεις παρακολούθησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, μεταξύ των οποίων η Διεθνής Αμνηστία, η Human Rights Watch και το Συμβούλιο της Ευρώπης.

Οι εκθέσεις τους έχουν καταγράψει περιστατικά υπερβολικής χρήσης βίας, κατάχρησης χειροβομβίδων και ελαστικών βλημάτων, αυθαίρετων μαζικών συλλήψεων και συστηματικής χρήσης δακρυγόνων εναντίον διαδηλωτών που στη συντριπτική τους πλειονότητα δεν ασκούν βία. Ωστόσο, το συγκεκριμένο μοντέλο αστυνόμευσης διατηρείται και, μάλιστα, επεκτείνεται.

Τον περασμένο μήνα, χιλιάδες άνθρωποι διαδήλωσαν κατά ενός προτεινόμενου νόμου που χαρακτηρίστηκε «άδεια θανάτωσης». Στόχος του νομοσχεδίου είναι να θεσπίσει ένα νομικό «τεκμήριο νόμιμης άμυνας» για αστυνομικούς και χωροφύλακες που χρησιμοποιούν πυροβόλα όπλα κατά την εκτέλεση των καθηκόντων τους.

Το νομοσχέδιο, στο οποίο αντιτίθενται οργανώσεις πολιτικών δικαιωμάτων, πολιτικοί της Αριστεράς, η ένωση δικαστικών λειτουργών και ο ΟΗΕ, θα μετέφερε ουσιαστικά το βάρος της απόδειξης στα θύματα και τις οικογένειές τους, οι οποίοι θα έπρεπε να αποδείξουν ότι ένας πυροβολισμός από αστυνομικό ήταν δυσανάλογος.

Στην ουσία, υποστηρίζουν οι επικριτές, το νομοσχέδιο θα θεσμοθετούσε την αστυνομική ατιμωρησία, ενισχύοντας για ακόμη μία φορά μια κουλτούρα ασφάλειας που αντιμετωπίζει τη δημόσια διαφωνία και την κοινωνική ένταση όχι ως δημοκρατικές πραγματικότητες που πρέπει να τύχουν διαχείρισης, αλλά ως εξεγέρσεις που πρέπει να κατασταλούν.

Η μάχη για τους δρόμους της Γαλλίας απέχει πολύ από το να έχει τελειώσει.

Διαβάστε ακόμη

«Χάνουμε τα μαθήματά μας για να σας διδάξουμε»: Στους δρόμους μαθητές, φοιτητές και εκπαιδευτικοί

«Δεν είχαμε λεφτά για κηδεία»: Συνελήφθησαν τα αδέλφια που έθαψαν τη μητέρα τους σε χωράφι - Τι είπαν

«Είμαι ο Ζάμπι, με λένε "μαύρο"»: Συγκλονιστική μαρτυρία μαθητή από το Πακιστάν για τον ρατσισμό και τα διαλυμένα σχολεία

Gorila Killer: Ο κατά συρροή δολοφόνος που εμφανιζόταν ως υποψήφιος ενοικιαστής και στραγγάλιζε τα θύματά του