Η αθέατη γραμμή άμυνας της Ευρώπης: Πόσο ανθεκτικά είναι τα συστήματα Υγείας απέναντι σε κρίσεις και σενάρια πολέμου;

Είναι κοινό μυστικό, ακόμα και αν κανείς δεν τολμά να το παραδεχθεί στο μέτρο που του αναλογεί ως κίνδυνο, ότι η Ευρώπη βρίσκεται σε μια διαρκή πολεμική ανασφάλεια. Οι κυβερνήσεις αυξάνουν τις αμυντικές τους δαπάνες, ενισχύουν την ανατολική πλευρά του ΝΑΤΟ, είναι σε διαρκή σύγκρουση με τη Ρωσία και προετοιμάζουν τις ένοπλες δυνάμεις τους για ένα πιο επικίνδυνο περιβάλλον ασφαλείας.

Την ίδια στιγμή, όμως, που η Ευρώπη προετοιμάζεται για το ενδεχόμενο μιας ευρύτερης πολεμικής σύγκρουσης, τα νοσοκομεία και τα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης που πάντα λογίζονται ως μια σημαντική γραμμή άμυνας, εξακολουθούν να μην είναι επαρκώς προετοιμασμένα.

Από επιθέσεις με πυραύλους και drones μέχρι χημικές, βιολογικές και ραδιολογικές απειλές, μια μεγάλης κλίμακας σύγκρουση θα μπορούσε να ασκήσει πρωτοφανή πίεση στις υγειονομικές υποδομές της Euronews σε εκτενές ρεπορτάζ του.

Την ίδια στιγμή, η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης δημιουργεί νέες δυνατότητες, αλλά και κινδύνους στον τομέα της βιοτεχνολογίας, καθιστώντας τις απειλές όλο και πιο δύσκολο να προβλεφθούν.

«Ζήτημα εθνικής ασφάλειας»

Η ετοιμότητα ενός συστήματος υγείας δεν αποτελεί απλώς ζήτημα δημόσιας υγείας, αλλά και εθνικής ασφάλειας, σύμφωνα με τον ταξίαρχο Πέτερ Ίβερσεν, Γενικό Χειρουργό των Ενόπλων Δυνάμεων της Νορβηγίας και πρόεδρο της Επιτροπής Αρχηγών Στρατιωτικών Ιατρικών Υπηρεσιών του ΝΑΤΟ.

«Μια υγιής κοινωνία είναι μια κοινωνία με ανθεκτικότητα. Εάν διαθέτεις ανθεκτικότητα, μπορείς να αντέξεις την πίεση που ασκούν οι αντίπαλοί σου», δηλώνει στο Euronews.

Αυτό σημαίνει ότι οι προετοιμασίες δεν πρέπει να περιορίζονται μόνο στην αντιμετώπιση των άμεσων συνεπειών μιας στρατιωτικής επίθεσης. Τα νοσοκομεία πρέπει να μπορούν να διαχειριστούν μεγάλο αριθμό τραυματιών, να εξασφαλίζεται η επάρκεια ιατρικού εξοπλισμού και φαρμάκων, ενώ οι εργαζόμενοι στον τομέα της Yγείας χρειάζεται να είναι κατάλληλα εκπαιδευμένοι ώστε να λειτουργούν ακόμη και κάτω από ακραίες συνθήκες.

Παράλληλα, οι χώρες πρέπει να είναι σε θέση να αντιμετωπίσουν περισσότερες από μία κρίσεις ταυτόχρονα.

Είμαστε όμως αυτή τη στιγμή εκεί; Ή απέχουμε πολύ από το να είμαστε στο σημείο που θα νιώθουμε λιγότεροι ευάλωτοι;

Η νέα βιολογική απειλή και η τεχνητή νοημοσύνη

Μία από τις μεγαλύτερες αβεβαιότητες προέρχεται από τη ραγδαία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης και την πιθανή αξιοποίησή της στη βιολογική έρευνα.

Παρότι η τεχνητή νοημοσύνη προσφέρει τεράστιες δυνατότητες για την ταχύτερη ανάπτυξη φαρμάκων και θεραπειών, θα μπορούσε παράλληλα να διευκολύνει στην ανάπτυξη επικίνδυνων βιολογικών παραγόντων.

«Δεν γνωρίζεις τι ακριβώς έχεις να αντιμετωπίσεις, καθώς μπορεί να πρόκειται για έναν ιό που δημιουργήθηκε με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης ή για ένα κράτος που αναπτύσσει έναν νέο ιό», λέει από την πλευρά του στο Euronews ο Λοράν Μισέλ, διευθυντής και αναπληρωτής επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Αρχής Ετοιμότητας και Αντιμετώπισης Καταστάσεων Έκτακτης Ανάγκης στον Τομέα της Υγείας (HERA).

Όπως προσθέτει, η βιοασφάλεια θα βρεθεί πολύ ψηλά στην ευρωπαϊκή ατζέντα.

«Χρειαζόμαστε το κατάλληλο ρυθμιστικό πλαίσιο και τα κατάλληλα συστήματα επιτήρησης, ώστε να ελέγχεται η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης. Πρόκειται για μια εξαιρετική τεχνολογία που μπορεί να βοηθήσει στην ανάπτυξη νέων φαρμάκων, αλλά μπορεί επίσης να προσφέρει σε κακόβουλους παράγοντες τη δυνατότητα να δημιουργήσουν ιδιαίτερα ισχυρά εργαλεία».

Ο Ίβερσεν υπογραμμίζει ότι ο συνδυασμός της συνθετικής βιολογίας, της βιοπληροφορικής, των νέων τεχνικών βιολογικής ανάπτυξης και της τεχνητής νοημοσύνης αντιμετωπίζεται με ιδιαίτερη σοβαρότητα από τις στρατιωτικές και υγειονομικές Αρχές.

Όπλα μαζικής καταστροφής

Ανάμεσα στις μεγαλύτερες ανησυχίες παραμένει το ενδεχόμενο χρήσης όπλων μαζικής καταστροφής.

«Η φρικτή σκέψη της χρήσης όπλων μαζικής καταστροφής και οι επιπτώσεις που θα είχε κάτι τέτοιο στην υγεία, είτε πρόκειται για χημικά είτε για πυρηνικά και βιολογικά όπλα, αποτελούν τη μεγαλύτερη απειλή», εξηγεί ο Ίβερσεν.

Μια τέτοια επίθεση θα μπορούσε να προκαλέσει τεράστιο αριθμό ασθενών, οι οποίοι θα χρειάζονταν εντελώς διαφορετικές μορφές περίθαλψης, ασκώντας ασφυκτική πίεση στις δυνατότητες των νοσοκομείων.

Η HERA εργάζεται ήδη για την ανάπτυξη και εξασφάλιση ιατρικών μέσων αντιμετώπισης διαφορετικών απειλών, όπως περιστατικά με μαζικό αριθμό θυμάτων, βιοτρομοκρατικές επιθέσεις και χημικές, βιολογικές, ραδιολογικές και πυρηνικές απειλές.

Μία από τις προσεγγίσεις που εξετάζονται είναι η ανάπτυξη θεραπειών ευρέος φάσματος, οι οποίες θα μπορούν να προσφέρουν προστασία ακόμη και πριν οι επιστήμονες γνωρίζουν την ακριβή φύση μιας βιολογικής απειλής.

«Αρχικά, χρειαζόμαστε αντιιικά φάρμακα ευρέος φάσματος και αντισώματα, όπως τα μονοκλωνικά αντισώματα. Αυτά μπορούν να προσφέρουν προστασία απέναντι στην απειλή και στη συνέχεια να ακολουθήσει στοχευμένη θεραπεία», εξηγεί ο Μισέλ.

Δεν είναι όλες οι ευρωπαϊκές χώρες εξίσου προετοιμασμένες

Οι κυβερνήσεις αντιλαμβάνονται όλο και περισσότερο ότι τα συστήματα υγείας πρέπει να είναι έτοιμα για τέτοια σενάρια. Ωστόσο, η αναγνώριση του κινδύνου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει και η απαιτούμενη επιχειρησιακή ετοιμότητα.

Σύμφωνα με τον Ίβερσεν, οι ευρωπαϊκές χώρες χρειάζεται ακόμη να εξασφαλίσουν χρηματοδότηση, να επενδύσουν στην εκπαίδευση του προσωπικού και να πραγματοποιούν τακτικές ασκήσεις προσομοίωσης κρίσεων.

«Βρισκόμαστε περίπου στα 200 μέτρα μιας διαδρομής 400 μέτρων», υποστηρίζει θέλοντας να δείξει ότι η προετοιμασία βρίσκεται ακόμη στη μέση της διαδρομής.

Όπως εξηγεί, οι χώρες πρέπει να εξετάσουν πώς μπορούν να αξιοποιήσουν καλύτερα τους διαθέσιμους πόρους και τις δυνατότητές τους, τόσο στον πολιτικό όσο και στον στρατιωτικό τομέα.

Προβάδισμα στην προετοιμασία φαίνεται να έχουν οι χώρες που συνορεύουν με τη Ρωσία, καθώς και εκείνες που βρίσκονται στην ανατολική πλευρά του ΝΑΤΟ.

«Είναι φυσικό αυτές που συνορεύουν με τη Ρωσία και βρίσκονται στην ανατολική πλευρά της Ευρώπης να έχουν διαφορετική αντίληψη της κατάστασης σε σχέση με τις χώρες που βρίσκονται πιο δυτικά».

Αναφέρεται, επίσης, στις προσπάθειες που καταβάλλονται στη Γερμανία, τη Νορβηγία και στις χώρες της Βαλτικής και της Σκανδιναβίας για την αύξηση των νοσοκομειακών κλινών και την επέκταση των υπηρεσιών υγειονομικής περίθαλψης.

Ωστόσο, οι υποδομές από μόνες τους δεν αρκούν.

Ο ίδιος προειδοποιεί ότι απαιτείται και αλλαγή στον τρόπο λειτουργίας των συστημάτων υγείας, με ιδιαίτερη έμφαση στην εκπαίδευση των επαγγελματιών ώστε να μπορούν να εργαστούν σε πρωτόγνωρες συνθήκες.

Σε περιόδους ειρήνης, οι εξειδικευμένες ιατρικές υπηρεσίες αποτελούν βασικό στοιχείο της σύγχρονης περίθαλψης. Σε περίπτωση πολέμου ή μεγάλης κρίσης, όμως, τα συστήματα υγείας ενδέχεται να χρειαστεί να υιοθετήσουν μια πιο ευέλικτη και γενικευμένη προσέγγιση, ώστε το προσωπικό και οι εγκαταστάσεις να μπορούν να ανταποκριθούν στην ξαφνική εισροή μεγάλου αριθμού ασθενών.

Ένα ακόμη σημαντικό πρόβλημα αφορά την εφοδιαστική αλυσίδα.

«Χρειαζόμαστε έναν συνδυασμό αποθεμάτων και αποθηκευτικών εγκαταστάσεων, αλλά και ενίσχυση της βιομηχανικής παραγωγικής βάσης», υπογράμμισε ο Νορβηγός ταξίαρχος.

Με αυτόν τον τρόπο, οι χώρες θα μπορούν να αντιμετωπίσουν το πρώτο κύμα μιας κρίσης, διατηρώντας παράλληλα τη δυνατότητα να προσαρμόζονται στις ανάγκες που θα προκύψουν στη συνέχεια.

Το μάθημα της Ουκρανίας

Για τις ευρωπαϊκές υγειονομικές Αρχές, ο πόλεμος στην Ουκρανία μετέτρεψε πολλά από τα σενάρια που μέχρι πρότινος αποτελούσαν θεωρητικές ασκήσεις σε πραγματικά παραδείγματα.

Νοσοκομεία και ασθενοφόρα έχουν βρεθεί στο στόχαστρο επιθέσεων, ενώ οι υγειονομικοί αναγκάζονται να εργάζονται υπό ολοένα και πιο επικίνδυνες συνθήκες.

Παράλληλα, ο πόλεμος έχει δημιουργήσει ανάγκες περίθαλψης που ξεπερνούν κατά πολύ την επείγουσα αντιμετώπιση των τραυματιών στο πεδίο της μάχης.

Η εμπειρία της Ουκρανίας ανέδειξε τη σημασία της φροντίδας τραυματιών, της αποκατάστασης και των υπηρεσιών ψυχικής υγείας.

«Διαπιστώσαμε ότι οι ανάγκες για περίθαλψη τραυματιών είναι πολύ μεγαλύτερες από ό,τι είχαμε αρχικά υπολογίσει», δηλώνει στο Euronews ο Γιάρνο Χάμπιχτ, πρώην επικεφαλής του γραφείου του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) στην Ουκρανία.

Ο μεγάλος αριθμός τραυματισμών έχει δημιουργήσει αυξημένες ανάγκες και στον τομέα της αποκατάστασης, ιδιαίτερα για ανθρώπους που έχουν υποστεί ακρωτηριασμούς.

«Έχουμε χιλιάδες περισσότερους ακρωτηριασμούς από όσους θα είχαμε εάν δεν υπήρχε ο πόλεμος».

Ακόμη ένα μεγάλο πρόβλημα είναι η ψυχική υγεία, τόσο του γενικού πληθυσμού όσο και των υγειονομικών που εργάζονται κάτω από συνεχή πίεση.

Ο Χάμπιχτ κάλεσε τους Ευρωπαίους ηγέτες να μην περιορίζουν την προετοιμασία τους στα κτίρια, τον εξοπλισμό και τις νοσοκομειακές εγκαταστάσεις, αλλά να δίνουν ιδιαίτερη σημασία στους ανθρώπους που κρατούν όρθια τα συστήματα υγείας: γιατρούς, νοσηλευτές, τεχνικούς και βοηθητικό προσωπικό.

«Χρειάζεσαι ένα καλό κτίριο και έναν ασφαλή χώρο. Στο τέλος, όμως, όλα εξαρτώνται από το αν θα βρίσκονται εκεί οι νοσηλευτές, οι γιατροί και το υποστηρικτικό προσωπικό».

Οι εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας χρειάζονται επίσης τα κατάλληλα εργαλεία, εκπαίδευση και χρηματοδότηση, ώστε να παραμείνουν στο επάγγελμά τους και να μπορούν να ανταποκριθούν όταν ξεσπούν έκτακτες καταστάσεις.

«Είναι εξαιρετικά σημαντικό να κατανοήσουμε ότι η υγειονομική περίθαλψη αποτελεί αναπόσπαστο μέρος ολόκληρου του συστήματος ασφάλειας και άμυνας», καταλήγει ο Χάμπιχτ.

Διαβάστε ακόμη

Ποινική δίωξη για ένα κακούργημα και ένα πλημμέλημα στον Οδυσσέα Δήμα για το ντόπινγκ

Η «συγκατάθεση» για το γαλλικό πλοίο και ο δρόμος προς τον νόμο για τη Γαλάζια Πατρίδα

«Βολές» Σαμαρά: Η μυστική διπλωματία Μητσοτάκη - Γεραπετρίτη μάς οδηγεί σε νέα Ίμια

Βανδάλισαν με νεοναζιστικά σύμβολα το μνημείο του Παύλου Φύσσα στο Κερατσίνι