Τα ποντίκια δεν άντεξαν στον Παράδεισο - Συγκλονιστικό πείραμα του 1968 «δείχνει» ανθρώπινες κοινωνίες της εποχής μας

Ποντίκια που δεν άντεξαν στον Παράδεισο. Ένα συγκλονιστικό πείραμα του 1968 που «φωτογραφίζει» ανθρώπινες κοινωνίες της εποχής μας. Ποιοι παράγοντες καθορίζουν την ευτυχία; Είναι ευτυχής εκείνος που έχει ό,τι επιθυμεί; Δύσκολη η απάντηση και στα δυο ερωτήματα. Και επειδή τα ποντίκια έχουν το 95% των γονιδίων τους ίδιο με τους ανθρώπους, διαθέτουν ανοσοποιητικό, νευρικό και καρδιαγγειακό σύστημα παρόμοιο με του ανθρώπου, καθίστανται αυτόματα τα ιδανικά μοντέλα για τη μελέτη ασθενειών, αλλά και συμπεριφορών. Για πάμε σιγά σιγά…

O Τζον Καλχούν ήταν αμερικανός ηθολόγος-(μελετητής μοτίβων συμπεριφοράς των όντων και τις αιτίες τους) ερευνητής, διάσημος στις ΗΠΑ για τις μελέτες του σχετικά με την πυκνότητα του πληθυσμού και τις επιπτώσεις της στη συμπεριφορά του ατόμου. Ο Καλχούν διατεινόταν ότι οι παρατηρήσεις του για τις ζοφερές επιπτώσεις του υπερπληθυσμού στα τρωκτικά ήταν η ζοφερή εικόνα του μέλλοντος της ανθρώπινης φυλής.

Ένα από τα πολλά πειράματα του Τζον Καλχούν με την ονομασία «Σύμπαν 25» αφορούσε στην ευημερία και ευτυχία μια αποικίας αρουραίων που είχε τα πάντα για να ζήσει δίχως το άγχος της καθημερινότητας. Γιατί και τα ποντίκια έχουν «καθημερινότητα» και μάλιστα σκληρή..
Το 1968, λοιπόν, ο αμερικανός ερευνητής, περιόρισε τέσσερα ζευγάρια αρουραίων σε ένα ειδικά σχεδιασμένο χώρο που τους επέτρεπε να έχουν τα πάντα. Ο Παράδεισος των ποντικιών ήταν ένας περιφραγμένος χώρος με σχεδόν τρία μέτρα ύψος- θεωρητικά- ο Κήπος της Εδέμ για τρωκτικά: άφθονη και ποικίλη τροφή, καθαρό νερό, πολλοί χώροι για εξερεύνηση, φωλιές σε σκοτεινά, αλλά και ευήλια μέρη, και- το κυριότερο- ανέμελο και αβίαστο σεξ! Η μοναδική στέρηση των τρωκτικών ήταν η επαφή τους με τη φύση και η καθημερινότητά τους σε φυσικούς χώρους. Ο Καλχούν είχε προβλέψει πως γρήγορα αυτός ο ουτοπικός Παράδεισος θα γινόταν Κόλαση.

Τα ποντίκια απολάμβαναν τον Παράδεισο...

Ο πληθυσμός των αρουραίων πολλαπλασιαζόταν σταθερά. Τα ποντίκια εξερευνούσαν με ενδιαφέρον τον χώρο τους, ζευγάρωναν και μεγάλωναν τις οικογένειες τους δίχως τους κινδύνους και το άγχος της καθημερινής αναζήτησης τροφής. Σχεδόν έναν χρόνο μετά, στον Παράδεισο ζούσαν πάνω από 600 ποντίκια απολαμβάνοντας τις καλύτερες μέρες της ζωής τους: ούτε γάτες, ούτε φάκες, ούτε ποντικοφάρμακα, ούτε επικίνδυνες αποστολές σε κάδους σκουπιδιών, ούτε αρπακτικά· μόνο ανεμελιά και απόλαυση.
Μετά τον πρώτο χρόνο, ο Καλχούν διαπίστωσε ότι η αύξηση του πληθυσμού των ποντικών άρχισε να επιβραδύνεται.
Τα τρωκτικά έδειχναν λιγότερο ευτυχισμένα και ανέμελα, ανέπτυξαν βίαιες τάσεις, μη φυσιολογικές σεξουαλικές συμπεριφορές, άρχισαν να παραμελούν την οικογένειά τους και, επίσης, διαπιστώθηκε ότι πολλά από τα μέλη της κοινότητας είχαν επιθετικές τάσεις προς δικούς τους απογόνους.

Παρένθεση: κάθε ομοιότητα με τις σημερινές (και όχι μόνο) ανθρώπινες «ιδανικές» κοινωνίες της Δύσης, που απολαμβάνουν καταναλωτικούς παραδείσους, μακριά από πολέμους και σκληρή καθημερινότητα (με σεξουαλικές παρεκκλίσεις, κατάθλιψη, βίαιες συμπεριφορές και αναζήτηση κινδύνων σε extreme sports) είναι εντελώς συμπωματική…
Και κάποτε- πολύ γρήγορα- το «Σύμπαν 25» άρχισε να φθίνει ραγδαία κι’ έγινε από Παράδεισος, Κόλαση, όπως το είχε προβλέψει ο δημιουργός του. Ο Βιβλικός Δημιουργός- αν θυμάστε- είχε απαγορεύσει τη βρώση του καρπού της γνώσης του καλού και του κακού· όταν οι Πρωτόπλαστοι καταβρόχθισαν το «μήλο» εξέπεσαν του Παραδείσου. Όλοι οι Παράδεισοι έχουν κάποιο κόστος, τελικά...

Και η Κόλαση καραδοκούσε...

Όταν τα τρωκτικά του επίπλαστου παραδείσου χόρτασαν άνεση, πλούτο, ευζωία, ευημερία και καλοπέραση, ο χώρος τους μετατράπηκε σε Κόλαση ακολασίας… Τα ποντίκια που είχαν γεννηθεί στον ονειρεμένο τόπο, που τους προσφέρθηκε, αδυνατούσαν να συνάψουν φυσιολογικούς κοινωνικούς δεσμούς ή να συμμετάσχουν σε απλές κοινωνικές συμπεριφορές όπως η ομαλή ερωτοτροπία, το ζευγάρωμα και η ανατροφή των απογόνων τους. Αντί να αλληλοεπιδρούν με τους συνομηλίκους τους- τα αρσενικά κυρίως- κλείνονταν στον εαυτό τους! Τα θηλυκά σταμάτησαν να κυοφορούν!

Η τελευταία επιζήσασα γενιά ήρθε στη ζωή την 600ή ημέρα, ανεβάζοντας τον συνολικό πληθυσμό των τρωκτικών σε μόλις 2200 ποντίκια, παρόλο που ο χώρος του πειράματος επέτρεπε έως και σε 3840 ποντίκια να ζήσουν άνετα. Η περίοδος μεταξύ της 315ης και της 600ής ημέρας χαρακτηρίστηκε από την κατάρρευση της κοινωνικής δομής και της φυσιολογικής κοινωνικής συμπεριφοράς. Μεταξύ των ανωμαλιών στις συμπεριφορές παρατηρήθηκαν και τα εξής: αποβολή των νεαρών ατόμων πριν από την ολοκλήρωση του απογαλακτισμού, τραυματισμός νεαρών από μεγάλους, αδυναμία εμπλοκής σε σεξουαλικές προσεγγίσεις, αδυναμία των κυρίαρχων αρσενικών να διατηρήσουν την επικράτειά τους, επιθετική συμπεριφορά των θηλυκών, παθητικότητα των μη κυρίαρχων αρσενικών με αυξημένες επιθέσεις μεταξύ τους.
Ουσιαστικά, όπως απεφάνθησαν οι ειδικοί, «παγιδεύτηκαν σε μια βρεφική κατάσταση πρώιμης ανάπτυξης». Ακόμη και όταν άτομα της αποικίας απομακρύνθηκαν από το «Σύμπαν 25» και τοποθετήθηκαν πλάι σε φυσιολογικά ποντίκια και συνθήκες διαβίωσης στη φύση, δεν επανεντάχτηκαν ποτέ· ήταν οι περιθωριακοί που γρήγορα εξαφανίστηκαν. Ο Καλχούν, μάλιστα, έδωσε ανθρώπινη διάσταση στους αρουραίους που μελετούσε στο «Σύμπαν 25», κατηγοριοποιώντας τους σε ομάδες με χαρακτηριστικά, όπως «ανήλικοι παραβάτες» και «κοινωνικά εγκαταλελειμμένοι».

Ραγδαία κατάρρευση

Μετά την 600ή ημέρα, η κοινωνική κατάρρευση συνεχίστηκε ραγδαία και ο πληθυσμός των τρωκτικών μειώθηκε τείνοντας προς την εξαφάνιση. Τα αρσενικά αποσύρθηκαν εντελώς (παραιτήθηκαν θα λέγαμε σήμερα), χωρίς να εμπλέκονται σε ερωτικές σχέσεις ή διεκδικήσεις, και συνέχισαν να ζουν εκτελώντας μόνο εργασίες απαραίτητες για την υγεία τους: έτρωγαν, έπιναν, κοιμόντουσαν και περιποιούνταν τον εαυτό τους- όλες ασχολίες μοναχικών (κάτι θυμίζει αυτό). Το τέλος ήρθε νομοτελειακά: δεν έμεινε ούτε ένα ποντίκι ζωντανό στον Παράδεισο. Αντίθετα τα ποντίκια που πασχίζουν να επιβιώσουν στη φύση, κάτω από ασύλληπτους κινδύνους και αντίξοες συνθήκες δεν έπαψαν να πολλαπλασιάζονται στο διηνεκές.

Ο Καλχούν συνόψισε τα ευρήματά του σε μια εργασία υπό τον τίτλο «Death Squared: The Explosive Growth and Delise of a Mouse Population», την οποία εκφώνησε το 1972 ενώπιον ακροατηρίου στη Βασιλική Ιατρική Εταιρεία στο Λονδίνο. Ο Καλχούν κατέληγε, στην ομιλία του, αφού έδωσε λεπτομέρειες της παρακολούθησης της συμπεριφοράς των πειραματόζωων, ότι έβλεπε την εξέλιξη του πληθυσμού των ποντικιών του σαν οιωνό για την τύχη ενός ανθρώπινου πληθυσμού που απολαμβάνει ευμάρεια και δεν προβληματίζεται για το μέλλον. Την επομένη οι τίτλοι των ταμπλόιντ στη Βρετανία ήταν εντυπωσιακοί: «Τα ποντίκια δείχνουν τον δρόμο προς την καταστροφή» έγραφε η «Daily Telegraph».

Ασφαλώς και ένα πείραμα με αρουραίους δεν αποτελεί ασφαλές δείγμα για το μέλλον του ανθρωπίνου είδους. Το «Σύμπαν 25» θεωρήθηκε κατατοπιστικό σχετικά με τον αστικό συνωστισμό και τις συνθήκες ευζωίας, αλλά οι επιστήμονες συμφωνούν ότι ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι βιώνουν και αντιδρούν στον συνωστισμό διέπεται από σειρά ατομικών κοινωνικών και ψυχολογικών παραγόντων συμπεριλαμβανομένης της προσωπικής αυτονομίας και των κοινωνικών ρόλων ή πλαισίων.

Άλλο πείραμα, άλλο πραγματικότητα

Οι κοινωνικές επιπτώσεις της αυξημένης πυκνότητας πληθυσμού και οι επιπτώσεις από τις παροχές ευμάρειας απέχουν πολύ από τον πειραματικό σχεδιασμό του «Σύμπαντος 25» και τις αλλαγές συμπεριφοράς που παρατήρησε ο Καλχούν στα ποντίκια του.
Τέλος, από ηθικής άποψης, τα πειράματα του Καλχούν δεν θα επιτρέπονταν σήμερα, κι’ ανακαλύπτονταν πως παρανόμως έχουν γίνει, θα εξευτελίζονταν και τα πειράματα και οι δημιουργοί τους από τηλεοπτικές εκπομπές αδαών…
Από το όλο εγχείρημα-πείραμα του Καλχούν κρατάμε τη διαπίστωση του Αμερικανού Δρ. Έντμουντ Ράμσντεν- Επίκουρου Καθηγητή Ιστορίας της Επιστήμης και της Ιατρικής: «Στο τέλος των πειραμάτων, τα μόνα ζώα που ήταν ακόμα ζωντανά είχαν επιβιώσει με ένα τεράστιο ψυχολογικό κόστος: ασεξουαλικά και εντελώς αποσυρμένα, συγκεντρώνονταν σε μια κενή κοινωνία, δίχως δραστηριότητες, ανερμάτιστα και παραιτημένα από τη ζωή». Τούτες τις αράδες, δεν μένει παρά να τις προσαρμόσεις στην ανθρώπινο βίο, σήμερα, και να εξάγεις συμπεράσματα...

Ο Παράδεισος των τρωκτικών είχε μεταλλαχτεί σε Κόλαση λόγω της απομάκρυνσης από τη φύση και- κυρίως- λόγω της ευζωίας που παρείχε. Αν, λοιπόν, όλο αυτό σας φέρνει στο νου κάτι άλλο, σχετικό με ανθρώπους και ανάλογες συμπεριφορές, μην δίνετε σημασία… Πάντα γινόταν Κόλαση ό,τι ο άνθρωπος προσπαθούσε να μετατρέψει σε Παράδεισο… Κι αν ο άνθρωπος εκδιώχθηκε κάποτε από τον Παράδεισο (λέμε τώρα) τα ζώα παρέμειναν, ας μην τους φτιάχνουμε Παραδείσους στα πρότυπά της Κόλασής μας…