Ο Δράμαλης-συνώνυμος της καταστροφής, πεθαίνει, λένε, από τη θλίψη του μετά τη συμφορά – Ο Σολωμός τον απαθανατίζει

Ήταν μια μέρα σαν σήμερα, 26 Οκτωβρίου του 1822 όταν άφησε την τελευταία του πνοή ο άνθρωπος που έγινε συνώνυμο (στην Ελλάδα) της καταστροφής… Ποιος; Ο Μαχμούτ Αλή Πασάς γνωστός ως Δράμαλης.

Ο τούρκος στρατηγός, σύμφωνα με τον αστικό μύθο πέθανε στην Κόρινθο από τη θλίψη του μετά την καταστροφή του στρατεύματός του στα Δερβενάκια από τους άνδρες του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη. Αστικός μύθος, γιατί η Ιστορία έχει καταγράψει στο «πιστοποιητικό θανάτου» του Δράμαλη τον τύφο ως αιτία αποδήμησης εις Αλάχ, ασθένεια που μάστιζε τότε το τουρκικό ασκέρι, εκτός από τους Επαναστάτες Έλληνες.

Ο Μαχμούτ Δράμαλης ήταν γιος του περιώνυμου Δερέμπεη Σεούχ από τη Δράμα και διακρινόταν για την ανδρεία του από νεαρής ηλικίας. Έχοντας την εύνοια της βαλιδέ χανούμ, της μητέρας του σουλτάνου Μαχμούτ Β’ δηλαδή, προήχθη σε πασά της Δράμας και κατόπιν της Λάρισας· από εκεί καταδίωξε απηνώς τους αρματολούς, κατέπνιξε τα κινήματα των Αγράφων, του Ασπροποτάμου, της Θεσσαλίας και κατέσφαξε αιχμαλώτους και γυναικόπαιδα. Ο Δράμαλης συμμετείχε στην εκστρατεία κατά του Αλή Πασά των Ιωαννίνων και όταν εξοντώθηκε το Λιοντάρι της Ηπείρου και έπεσε σε δυσμένεια ο Χουρσίτ Πασάς, ανέλαβε τη διοίκηση τον δυνάμεων που συγκέντρωσε η Τουρκία για να καταπνίξει την Ελληνική Επανάσταση.

Επιπόλαιος, ανόητος, ανεπαρκής!

Έχει γραφτεί από ιστορικούς ότι ο Δράμαλης ήταν «μεγαλοπρεπής και ριψοκίνδυνος αλλά επηρμένος, επιπόλαιος, ανόητος (κούφος) και ανεπαρκής σε στρατηγικές ικανότητες». Η στρατιά που ηγήθηκε ο Δράμαλης θεωρείται η λαμπρότερη από όσες είχε καταφέρει να καταρτίσει η Τουρκία τα τελευταία χρόνια. Ο Δράμαλης προήλασε χωρίς πρόβλημα μέχρι τη Βοιωτία και την Αττική λεηλατώντας ανηλεώς πόλεις και χωριά. Και η Ιστορία κράτησε για το Δράμαλη ένα μεγάλο κεφάλαιο με τίτλο «Καταστροφή στα Δερβενάκια». Στα στενά των Δερβενακίων, υπό τις διαταγές του Κολοκοτρώνη, οι επαναστατημένοι Έλληνες κατακερμάτισαν τη λαμπρή στρατιά του Δράμαλη από τις 25 έως 28 Ιουλίου του 1822. Συντετριμμένος ο Δράμαλης κατόρθωσε να φθάσει πεζή και ρακένδυτος στην Κόρινθο όπου συγκεντρώθηκαν τα απομεινάρια των στρατιωτών του.

Η οικτρή τύχη του Δράμαλη και του στρατεύματος του εμπεριέχονται στον Ύμνο εις την Ελευθερία του Διονυσίου Σολωμού και θεωρούνται από πολλούς εκ των καλύτερων στίχων όλου του ποιήματος:

«Της Κορίνθου ιδού και οι κάμποι δεν λάμπ’ ήλιος μοναχά εις τους πλάτανους, δεν λάμπει εις τ’ αμπέλια, εις τα νερά εις τον ήσυχον αιθέρα τώρα αθώα δεν αντηχεί τα λαλήματα η φλογέρα, τα βελάσματα το αρνί τρέχουν άρματα χιλιάδες σαν το κύμα εις το γιαλό αλλ’ οι ανδρείοι παλικαράδες δεν ψηφούν τον αριθμό.

Ω τρακόσιοι! Σηκωθείτε και ξανάλθετε σ’ εμάς τα παιδιά σας θέλ’ ιδείτε πόσο μοιάζουνε με σας. Όλοι εκείνοι τα φοβούνται. Και με πάτημα τυφλό εις την Κόρινθο αποκλειούνται κι όλοι χάνουνται απ εδώ.

Στέλνει ο άγγελος του ολέθρου Πείναν και Θανατικό που με σχήμα ενός σκελέθρου περπατούν αντάμα οι δυο και πεσμένα εις τα χορτάρια απεθαίνανε παντού τα θλιμμένα απομεινάρια της φυγής και του χαμού. Και εσύ αθάνατη, εσύ θεία, που ό,τι θέλεις ημπορείς, εις τον κάμπο, Ελευθερία, ματωμένη περπατείς»…