Ένας ακόμα τυχοδιώκτης που υπέθαλψε η Ελλάδα ως φιλέλληνα – Ο βρετανός στρατηγός που πήρε στο λαιμό του χιλιάδες Επαναστάτες

Ήταν ένας ακόμα τυχοδιώκτης που υπέθαλψε η Ελλάδα ως φιλέλληνα: ο βρετανός στρατηγός που πήρε στο λαιμό του χιλιάδες Επαναστάτες!  Στο κέντρο της Αθήνας, ο δρόμος που συναντάει την πλατεία Κάνιγγος από την οδό Στουρνάρη ονομάζεται «Τζωρτζ». Ποιος ήταν ο Τζωρτζ; Ακόμα ένας «φιλέλληνας» που «έδωσε την ψυχή του για την Ελλάδα»; Ένας τυχοδιώκτης που κόλλησε τα τελευταία ένσημα της συνταξιοδότησης του με το αίμα των Ελλήνων Επαναστατών; Υποχείριο των Άγγλων, που ήθελαν να ελέγξουν την Επανάσταση; Όλα αυτά ή έτσι περίπου…

Διαβάζουμε για τον «Τζωρτζ» που το όνομά του ήταν Richard Church, δηλαδή Ρίτσαρντ Τσερτς κι όχι Τζωρτζ ή Τσωρτς ή Τσουρτς, ή Τσώρτσης ή Τσούρτσης (τα πολλά ονόματα είναι στο modus operandi των κακοποιών…) όπως τον αποκαλούσαν οι Οπλαρχηγοί της Επανάστασης. 

Ο σερ Ρίτσαρντ Τσερτς, λοιπον, ήταν βρετανός στρατιωτικός γεννημένος στην Ιρλανδία (το 1784)· υπηρέτησε για το Ηνωμένο Βασίλειο, το Βασιλείου των Δύο Σικελιών και την Ελλάδας, ενώ χρημάτισε και πολιτικός στον τόπο μας. Ο Τσερτς είχε φύγει κρυφά από το σπίτι του για να καταταγεί στον στρατό, το 1800, σε ηλικία 16 χρονών· η οικογένειά του ήταν μέλη της Θρησκευτικής Κοινωνίας των Φίλων, δηλαδή Κουάκεροι.

Ψημένος στις μάχες...

Ο Τσερτς πολέμησε στους Ναπολεόντειους Πολέμους, στην Ισπανία, στην Αίγυπτο, τη Σικελία, την Κορσική, ενώ στα Ιόνια νησιά, είχε δημιουργήσει ελληνικά στρατιωτικά σώματα. Ανάμεσα στους στρατιώτες και τους αξιωματικούς των μονάδων εκείνων που διοικούσε τότε ήταν και αρματολοί από την ηπειρωτική Ελλάδα, όπως ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, με τον οποίο διατήρησε φιλική σχέση και αλληλογραφία. Ο Κολοκοτρώνης πρότεινε αργότερα τον Τσερτς στους Έλληνες (παρακινούμενος από τον Μαυροκορδάτο) για να έρθει να αναλάβει τον Στρατό· του είχε γράψει: «Έλα, έλα πίσω να πάρεις τα όπλα για την Ελλάδα, να βοηθήσεις με τα ταλέντα σου, τις αρετές σου και τις ικανότητές σου».

Το 1827 κλήθηκε ο Τσερτς να αναλάβει την αρχιστρατηγία του στρατού ξηράς. η Συνέλευση της Τροιζήνας με το ψήφισμα ΣΤ΄ (3 Απριλίου 1827) εξέλεξε ως πρώτο κυβερνήτη της Ελλάδος τον Ιωάννη Καποδίστρια και με τα ψηφίσματα Ε΄ (27 Μαρτίου) και Ζ΄ (3 Απριλίου) επέλεξε επίσης τους Τόμας Κόχραν, ως αρχηγό των ναυτικών ελληνικών δυνάμεων στη θέση του Ανδρέα Μιαούλη και τον Ρίτσαρντ Τσερτς ως αρχηγό απασών των κατά την Ελλάδα στρατιωτικών δυνάμεων στη θέση του Γεωργίου Καραϊσκάκη.
Ο Τσερτς διορίστηκε στις θέσεις του Αρχηγού της Δυτικής Ελλάδος, Σύμβουλου της Επικρατείας, πληρεξούσιου στην Α΄ Εθνοσυνέλευση των Αθηνών το 1843 και γερουσιαστή το 1844.

Οι Άγγλοι πίσω από τους διορισμούς

Η επιλογή του Κόχραν και του Τσερτς από την Εθνοσυνέλευση ήταν έργο-Μαυροκορδάτου, που σε συνεννόηση με τους Άγγλους δημιούργησε το κατάλληλο κλίμα ώστε να έρθουν στην Ελλάδα οι δυο τυχοδιώκτες για να υλοποιήσουν τα σχέδια των Βρετανών.
Ο Γεώργιος Γαζής, ηπειρώτης συγγραφέας και βιογράφος, πρώην γραμματέας, μυστικός σύμβουλος και χιλίαρχος του στρατηγού Καραϊσκάκη, γράφει: «Μήπως ο Κόχραν και ο Γενεραλ Τζιώρτσης- όπως υποπτεύθησαν τινές των Ελλήνων- εστάλησαν από την Αγγλία δια να εμποδίσουν την πρόοδο των ελληνικών όπλων, ο μεν Κόχραν δια θαλάσσης, έχων εις την εξουσίαν του τον ελληνικόν στόλον… ο δε Γενεράλ Τζιώρτσης, αρχιστράτηγος γενόμενος της Δυτικής Ελλάδος, να εμποδίζη την Επανάστασιν, ίνα μην επεκταθεί επί πάσης της Ηπείρου; Εξάγεται δε τούτο και από τον Κυβερνήτην Καποδίστριαν, όστις άμα ελθών γνώρισε ή προεγίγνωσκε τον σκοπόν αυτών, όθεν και απομάκρυνεν αυτούς εκ των πραγμάτων».

Ο συγγραφέας-ερευνητής Κυριάκος Σιμοπούλος στο βιβλίο του «Πώς είδαν οι ξένοι την Ελλάδα» γράφει: «Το σύνολο των ελληνικών πολεμικών δυνάμεων έπρεπε να τεθεί υπό αγγλικό έλεγχο. Ο Κόχραν αρχιναύαρχος, ο Τσορτς αρχιστράτηγος».
Κι’ έτσι, τον, ουσιαστικά άνεργο, στρατηγό μας έστειλαν στην Ελλάδα οι τοποτηρητές του Λονδίνου για να ελέγχει την πορεία της Επανάστασης κατά τις επιθυμίες των συμπατριωτών του.

Διέλυσε το στράτευμα του ΚαραΪσκάκη!

Η πρώτη κίνηση του Τσερτς, όταν ανέλαβε την αρχιστρατηγία των ελληνικών δυνάμεων, ήταν να διαλύσει το στράτευμα του Καραϊσκάκη που στρατωνιζόταν στον Πειραιά. Ο Πολύκαρπος- Κάρπος- Παπαδόπουλος, έμπορος, συγγραφέας και αγωνιστής της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 περιγράφει τα γεγονότα όπως τα έζησε: «Ο δε νέος στρατάρχης Ζωρζ έστησε το στρατόπεδό του πέριξ της Καλαυρίας [εννοεί τον Πόρο] και από τας πρώτας ημέρας ήρχισε να διαλύει το θαυματουργόν στρατοπέδον του Καραϊσκάκη. Διότι εκήρυξεν ότι, όστις των Ελλήνων θέλει να υπηρετήση στρατιωτικώς την πατρίδα υπό μισθόν. Οι εν Πειραιεί Έλληνες όθεν ακούσαντες ότι ο Ζωρζ δίδει μισθόν παρέλειπον τας μαχίμους θέσεις των και μετέβαινον εις Πόρον υπό μισθόν. Οι δε προμαχώνες του Καραϊσκάκη αραιώθησαν και επαπειλούντο από τους Τούρκους να πορθηθώσι».
Με αυτό τον τρόπο αποδυναμώθηκε το στρατόπεδο του Καραϊσκάκη και 20 μέρες μετά ο Τσερτς πήγε στον Πειραιά να το παραλάβει!
Με πρωτοπαλίκαρο τον Μακρυγιάννη, ο Τσερτς, ήταν εύκολο να επιτύχει τους ιδιοτελείς σκοπούς του. Γράφει ο Κάρπος Παπαδόπουλος: «Καθήμενος ο Ζωρζ εν τη γολέττα ενήργει εντεύθεν την στρατιωτικήν υπηρεσίαν του, έχων ως θυρωρόν και εισηγητήν τον στρατηγόν Μακρυγιάννην, όστις όποιον ήθελεν αυτός εκ των σωματαρχών εσύστηνε εις τον Ζωρζ, της εμπιστοσύνης του».

Όταν αφίχθηκε, ο Τσερτς, στην Ερμιόνη, «βρήκε»- όπως έχει γραφτεί- …απείθαρχους οπλαρχηγούς, ανύπαρκτο τακτικό στρατό, έλλειψη χρημάτων και τον Ιμπραήμ να σαρώνει τα κεκτημένα της Επανάστασης. Ο Τσερτς ετέθη επικεφαλής του στρατού ξηράς· είχε ως πρώτη αποστολή να βοηθήσει τον Καραϊσκάκη να λύσει την πολιορκία της Ακρόπολης· απέτυχε!

Ο Τσερτς είχε εκδώσει και διακήρυξη προς τους οπλαρχηγούς (και τότε η όποια Ελλάδα μαστιζόταν από τις εμφύλιες διαμάχες) στην οποία τόνιζε, ανάμεσα σε πολλά: «Διακηρύττω, ότι, κάθε Οπλαρχηγός Έλλην, όστις δεν κινηθεί υπέρ της Πατρίδος και δεν έλθει αυτοπροσώπως, είτε (όταν οι περιστάσεις τον εμποδίζουν) δια απεσταλμένων του να λάβη τας διαταγάς μου, ο τοιούτος μετά δέκα ημέρας από σήμερον θέλει διακηρύσσετε εχθρός και προδότης της Πατρίδος, το όνομά του θα δημοσιεύεται καθ' όλην την Ευρώπην ως τοιούτον και τα υπάρχοντά του θα δημεύονται».

Για τον βρετανό στρατιωτικό γράφει ο σουλιώτης αγωνιστής και ιστοριογράφος Λάμπρος Κουτσονίκας: «Οι δύο ούτοι διορισθέντες αρχηγοί [ο έτερος είναι ο ναύαρχος Τόμας Κόχραν] επί των κατά ξηράν και θάλασσαν ελληνικών δυνάμεων, αντί να επιφέρουν όφελος, έφεραν βλάβην».

Ο Καπετάν Γολέττας...

Καταγράφει ο Γιάννης Βλαχογιάννης στην «Ιστορική Ανθολογία» του απόσπασμα από το βιβλίο: Renseignements sur la Grece et sur l'administration du Comte Capodistrias. Par un Grec, temoin oculaire des faits qu'il rapporte (Πληροφορίες για την Ελλάδα και τη διοίκηση του Κόμη Καποδίστρια. Από Έλληνα, αυτόπτη μάρτυρα των γεγονότων που αναφέρει. Το υπογράφει ο «Χ»…) έκδοση Παρίσι 1833: «Ο στρατηγός Τσούρτς, αν και διορισμένος αρχιστράτηγος, δεν έβγαινα να πολεμήσει στον Πειραιά και να διοικήσει τα ελληνικά στρατεύματα. Ο Καραϊσκάκης πρόθυμα τον είχε αναγνωρίσει ανώτερό του, μα δε βαστούσε να λέει καμιά φορά λόγια πειραχτικά.
-Που είναι ο αρχιστράτηγος μας; ρωτούσε αθώα τάχα.
-Είναι στη γολέττα του καπετάν Γιάννη, του αποκρινότανε.
-Μα πώς; Οι Ευρωπαίοι στρατηγοί έτσι κάνουν τον πόλεμο; Κάθονται μακριά το στρατό τους; Δεν βλέπουνε ποτέ φάτσα τον οχτρό;
Τα παλικάρια του Καραϊσκάκη καταντήσανε να του κολλήσουν αυτό το παρατσούκλι: Καπετάν Γολέττας. […]
Σ' όλο το διάστημα της εκστρατείας του Πειραιά ο Τσούρτς φαίνεται σα να μη θέλη να αναλάβει ευθύνη»...

«Αυτός ο Εγγλέζος εχθρός της Ελλάδος...»

Ο Κάρπος Παπαδόπουλος αποκαλύπτει τι του είπε ο στρατάρχης Καραϊσκάκης, όταν μπήκε στη σκηνή του για να πάρει πυρομαχικά: «Βρε Κάρπο, τώρα που έγινε αρχηγός σας αυτός ο Εγγλέζος εχθρός της Ελλάδος, Ο Καραϊσκάκης πρέπει ν’αποθάνει δια να μη ιδή την ατιμία των ελληνικών όπλων, και την δυστυχίαν της πατρίδος. Δεν είμαι ανόητος να ζήσω και να μου δώση ο Ζωρζ καμμιά στραβή διαταγή και να μην δυνηθώ να την εκτελέσω, και με τούτο να αμαυρώσω τας μέχρι τούδε εκδουλεύσεις μου για την πατρίδα». Ο Καραϊσκάκης δικαιώθηκε, μετά θάνατον.

Ο Καραϊσκάκης είχε τη γνώμη ότι έπρεπε να παρατήσουν τα σχέδια περί λύσης της πολιορκίας της Ακρόπολης και να δράσουν στα νώτα του Κιουταχή από τις Θερμοπύλες ή τον Ωρωπό. Ο Τσερτς ζητούσε κατά μέτωπο επίθεση και επέμενε, απειλώντας με αποχώρηση από την Ελλάδα, οπότε ο Καραϊσκάκης, που «φώναζε» για ανταρτοπόλεμο στα μετόπισθεν των Οθωμανών, «υποτάχτηκε». Και ενώ ο Γεώργιος Καραϊσκάκης έπεφτε νεκρός κάτω από μυστηριώδεις συνθήκες, τα ελληνικά στρατεύματα- ακάλυπτα σε ανοιχτό πεδίο μάχης- υπέστησαν βαριές απώλειες πριν καν φθάσουν στις οχυρώσεις της Ακρόπολης. Το σχέδιο του «πολύπειρου» Τσερτς οδήγησε σε μια από τις μεγαλύτερες ήττες της Ελληνικής Επανάστασης: σφαγιάστηκαν περισσότεροι από 2000 Επαναστάτες από τους καβαλαραίους του Κιουταχή. Αποτέλεσμα της ήττας στη μάχη του Ανάλατου-Φαλήρου ήταν η εκκένωση της Αττικής από τα επαναστατικά στρατεύματα και η παράδοση της Ακρόπολης.
Συνολικά, από τους 10.000 Έλληνες, γλίτωσαν μόνο 3.500. Επίσης, 150 Αγωνιστές, με απόφαση του Κιουταχή, αποκεφαλίστηκαν και τα κεφάλια τους στάλθηκαν στην Πόλη ως τεκμηρίωση της νίκης των Τούρκων. Ο στρατηγός Τσερτς, μετά από αυτά, έφαγε ήπιε και κοιμήθηκε ήσυχος…

Μετά την άφιξη του Καποδίστρια, το 1828 ο Τσερτς στάλθηκε στη Δυτική Ρούμελη, όπου το 1829, επικεφαλής στρατευμάτων (το κουμάντο το έκανε ουσιαστικά ο αδελφός του Ιωάννη Καποδίστρια, Αυγουστίνος) και με την αρωγή πολεμικού στολίσκου κατάφερε να κυριεύσει τη Βόνιτσα, το Αιτωλικό και το Μεσολόγγι. Η ήττα στη Ναυμαχία του Ναβαρίνου είχε απογοητεύσει τους Τούρκους που παραδέχονταν πλέον την ήττα τους και ο Τσερτς «έπαιζε» με σημαδεμένη τράπουλα…

Ο Τσάρος δεν τον δέχτηκε ως πρέσβη!

Το 1829, ο Τσερτς παραιτήθηκε από τη θέση του, δυσαρεστημένος- λένε- από την επιλογή του Καποδίστρια να διορίσει τον αδελφό του Αυγουστίνο πληρεξούσιο τοποτηρητή στη Δυτική Ελλάδα. Όταν αφίχθηκε ο Όθων, η Κυβέρνηση Σπυρίδωνα Τρικούπη πρόσφερε στον Τσερτς τη θέση του πρέσβη στη Ρωσία, κάτι που δεν αποδέχθηκε ο Τσάρος. Ο Τσερτς διορίστηκε Σύμβουλος της Επικράτειας και γενικός επιθεωρητής του Στρατού επί Αντιβασιλείας. Ο Όθων αποφάσισε την απομάκρυνση του Τσερτς από τη θέση του Γενικού Επιθεωρητή το 1844 και διόρισε στη θέση του τον Θοδωράκη Γρίβα. Το 1854, δέκα χρόνια μετά δηλαδή, ο Όθων πρόσφερε στον Τσερτς την τιμητική θέση του στρατηγού, που την αποδέχθηκε, χωρίς να αναλάβει ενεργό στρατιωτικό ή πολιτικό ρόλο. Λέγεται ότι στα κατοπινά χρόνια, ο βασιλιάς Γεώργιος Α’ επισκεπτόταν συχνά τον Τσερτς. Η Ελλάδα πλήρωνε τον Τσερτς μέχρι που πέθανε!

Ανδρών τυχοδωκτών, ελληνική γη τάφος...

Ο Τσερτς πέθανε στην Αθήνα το 1873, στα 89 του χρόνια, και ενταφιάστηκε- δημοσία δαπάνη, (πώς αλλιώς;)- στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών. Στο ταφικό μνημείο του, που βρίσκεται απέναντι από το παρεκκλήσι του Αγίου Λαζάρου, φέρει αγγλική επιγραφή στο μπροστινό και ελληνική στο πίσω μέρος: «Ώδε κείται εν ειρήνη και πίστει ο Στρατηγός Ριχάρδος Τσωρτζ αφιερώσας εαυτόν και πάντα τα εαυτού υπέρ της από της δουλείας απελευθερώσεως φυλής χριστιανικής, συντελέσας ίνα η Ελλάς κατασταθή έθνος, ζήσας όπως υπηρετήση αυτήν και αποβιώσας μεταξύ του λαού αυτής»… Ελλάδα με ταμείο δίχως χρήματα και δόξης τόσα μνήματα;

Τι ήταν, λοιπόν, ο Τσερτς; Ένα ακόμα πειθήνιο όργανο των Άγγλων, που τον έστειλαν στην Ελλάδα για να τον θρέψει, όταν για εκείνους ήταν παντελώς άχρηστος. Και η Ελλάδα τον στεφάνωσε με την άλω του «φιλέλληνα», τον πλήρωσε αδρά, τον τίμησε και τέλος τον εγκόλπωσε στην Αττική γη και του χάρισε και δρόμο στο κέντρο της Αθήνας: Οδός Τζωρτζ! Και οι τυχάρπαστοι καιροσκόποι, αριβίστες, απατεώνες δεν σταματούν να βρίσκουν πρόσφορο έδαφος στην Ελλάδα και να ανθίζουν και να καρποφορούν, εις τους αιώνες των αιώνων…